Γενετική συνέχεια Μινωιτών, Μυκηναίων και Νεοελλήνων

«Η Παριζιάνα», τοιχογραφία από τα ανάκτορα της Κνωσού

Γενετική συνέχεια

Την ύπαρξη γενετικής συγγένειας και συνέχειας μεταξύ των Μινωιτών, των Μυκηναίων και των σύγχρονων Ελλήνων, όχι με όρους απομόνωσης αλλά με διαδικασία προσμείξεων από βόρειους και ανατολικούς πληθυσμούς, αναδεικνύει μελέτη γενετικού υλικού από διεθνή ομάδα ερευνητών, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature. Πρόκειται για συνεργασία επιστημόνων από το πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ στις ΗΠΑ και το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ στη Γερμανία, μαζί με αρχαιολόγους και άλλους συνεργάτες στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Κέντρου Ερευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος». Μελετήθηκαν 19 αρχαία δείγματα DNA προερχόμενα από Μινωίτες της αρχαίας Κρήτης, Μυκηναίους και ανθρώπους της Εποχής του Χαλκού από την Πισιδία στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία. Τα γενετικά δεδομένα συγκρίθηκαν μεταξύ τους και με περισσότερα από 330 άλλα αρχαία άτομα και 2.600 σύγχρονους ανθρώπους ανά την υφήλιο.

Η μελέτη καταδεικνύει πως Μινωίτες, Μυκηναίοι και σύγχρονοι Ελληνες μοιάζουν γενετικά πολύ μεταξύ τους, αλλά δεν ήταν πανομοιότυποι. Οι Μινωίτες και οι Μυκηναίοι, αλλά και τα άτομα από την Πισιδία, προέρχονται κυρίως από τους πρώτους νεολιθικούς αγροτοκτηνοτροφικούς πληθυσμούς της Ελλάδας και της δυτικής Ανατολίας, αλλά και οι τρεις πληθυσμοί είχαν επιπλέον πρόσμειξη από ανατολικότερους πληθυσμούς παρόμοιους με τους αρχαίους κατοίκους του Καυκάσου, της Αρμενίας και του Ιράν. Οι Μυκηναίοι, σε αντίθεση με τους Μινωίτες, είχαν επιπροσθέτως εν μέρει προέλευση από τους αρχαίους κατοίκους της Ανατολικής Ευρώπης και Βόρειας Ευρασίας.

Ο Γεώργιος Σταματογιαννόπουλος, καθηγητής Γονιδιωματικών Επιστημών και Ιατρικής στο πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και επικεφαλής συγγραφέας του άρθρου, σημειώνει πως «η καινούργια μελέτη δεν επιλύει όλα τα μυστήρια του παρελθόντος, αλλά παρέχει σημαντικές απαντήσεις. Απορρίπτει για πρώτη φορά τη θεωρία πως οι Μυκηναίοι ήταν ένας πληθυσμός με προέλευση πέρα από τον αιγαιακό χώρο, καθώς και τη θεωρία πως οι Μυκηναίοι και οι μετέπειτα αρχαίοι Ελληνες εξαλείφθηκαν κατά τον Μεσαίωνα (θεωρία Φαλμεράιερ)».

http://www.kathimerini.gr/921394/article/epikairothta/ellada/synexeia-minwitwn-mykhnaiwn-kai-neoellhnwn

Νέα τροπή στη διαμάχη για τον τάφο του Φιλίππου Β’ στις Αιγές

Νέα τροπή στη διαμάχη για τον τάφο 

του Φιλίππου Β΄ στις Αιγές

«Από άλλη ανασκαφή» το υλικό

Θεσσαλονίκη

Νέες διαστάσεις παίρνει η υπόθεση με το σκελετικό υλικό των Αιγών (Βεργίνα), μετά τη δήλωση στην «Καθημερινή» του πρώην διευθυντή του εργαστηρίου ανθρωπολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Νικόλαου Ξηροτύρη ότι «το συνοστεωμένο μηριαίο με κνήμη, το οποίο με πρόσφατη μελέτη αποδίδεται στον Φίλιππο Β’, όχι μόνο δεν προέρχεται από τον τάφο Ι της Βεργίνας αλλά από ανασκαφή άλλης αρχαιολογικής θέσης της χώρας».

Ο κ. Ξηροτύρης, στον οποίο παραχωρήθηκαν τα δικαιώματα πρώτης δημοσίευσης από τον αείμνηστο καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικο, δηλώνει ότι θα ζητήσει την απόσυρση της μελέτης από το αμερικανικό περιοδικό PNAS, θα καταρρίψει με επιστημονικά επιχειρήματα τα συμπεράσματα της πρόσφατης μελέτης με δημοσίευμα στο ίδιο περιοδικό, ενώ παράλληλα θα προσφύγει στη δικαιοσύνη για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας.

Ήδη απηύθυνε σχετική επιστολή στον νυν πρύτανη του ΔΠΘ για τις «απαράδεκτα ηθικά και νομικά ενέργειες», ενώ κατηγορεί τον νυν διευθυντή του εργαστηρίου Αντώνιο Μπαρτσιώκα που διενήργησε τη μελέτη για ενέργεια «άκρως αντιακαδημαϊκή», «ποινικώς κολάσιμη» καθώς «όχι μόνο καταπατώντας την στοιχειώδη ακαδημαϊκή ηθική, αλλά επιδεικνύοντας ασύγγνωστη ελαφρότητα (“για να το διατυπώσω με ακαδημαϊκή ευγένεια”) εβάπτισεν άσχετο οστούν ως προερχόμενον από τον τάφο Ι της Βεργίνας».

Ο κ. Ξηροτύρης δηλώνει στην εφημερίδα ότι λίγα χρόνια μετά την αποκάλυψη της ταφικής βασιλικής συστάδας, ο καθηγητής Μ. Ανδρόνικος τού ανέθεσε τη μελέτη των οστών των τριών βασιλικών τάφων της Βεργίνας. Οι δύο τάφοι περιείχαν οστά καύσεων τα οποία μελετήθηκαν και δημοσιεύθηκαν, ενώ ο τρίτος συλημένος (τάφος Ι), περιελάμβανε μεμονωμένα άκαυστα οστά τα οποία αποτελούσαν δευτερογενείς και άσχετες προς το σύμπλεγμα των βασιλικών τάφων ταφές.

Τα οστά του τάφου Ι μεταφέρθηκαν προς μελέτη αρχικά στο εργαστήριο ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και κατόπιν στο εργαστήριο ανθρωπολογίας του Δημοκρίτειου πανεπιστημίου, το οποίο ίδρυσε το 1993 και διετέλεσε διευθυντής του μέχρι τον Αύγουστο 2011. «Λόγω της ασημαντότητας, επιστημονικά (επιφανειακά ευρήματα, διαταραγμένη στρωματογραφία, απουσία συσχέτισης προς οτιδήποτε) επέστρεψα το υλικό (μερικές κνήμες και δύο ή τρία μηριαία) στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, παραδίδοντάς τα στον τότε συντηρητή κ. Μαθιό. Κράτησα μόνο το παιδικό κρανίο, το οποίο μελέτησα, χάριν παιδιάς, με τον καθηγητή E. Vleek, παρουσία του καθηγητή J. Musgrave» επισημαίνει.

Το κιβώτιο στο εργαστήριο του ΔΠΘ όπου, όπως ανέφερε ο κ. Μπαρτσιώκας στην «Καθημερινή», βρήκε το σκελετικό υλικό του τάφου Ι, περιείχε μόνο το παιδικό κρανίο. Βάσει αυτού, κ. Ξηροτύρης υποστηρίζει ότι «το μηριαίο με κνήμη προέρχεται από ανθρωπολογικό υλικό άλλης ανασκαφής της χώρας που έχει συγκεντρωθεί στο εργαστήριο από διάφορες αρχαιολογικές θέσεις της χώρας (Κρήτη, Ηπειρο, Χαλκιδική κ.ά.).

Αναφέρει κατηγορηματικά ότι αντίστοιχο «συνοστεωμένο οστούν» δεν υπήρχε στο υλικό που του παρέδωσε ο Μ. Ανδρόνικος για μελέτη. «Αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς ανατρέχοντας στα ημερολόγια της ανασκαφής και, βεβαίως, αντίκειται στην κοινή λογική να έχω προς μελέτη οστά τα οποία θα αποδείκνυαν χωλότητα και επί 40 χρόνια να τα αγνοώ επιδεικτικά! Εάν ο Μ. Ανδρόνικος είχε δει ένα τέτοιο οστούν, προφανώς θα είχαμε άλλες ερμηνείες, άλλες θεωρίες» τονίζει.

Newsroom ΔΟΛ

«Φυλή φάντασμα» στο γενεαλογικό δέντρο των Ευρωπαίων

Οι ερευνητές εξέτασαν τo DNA αρχαίων οστών, όπως το κρανίο ενός αγρότη που έζησε στη Γερμανία πριν από 7.000 χρόνια (Πηγή: Joanna Drath/University of Tübingen)

«Φυλή φάντασμα» 

στο γενεαλογικό δέντρο των Ευρωπαίων

Χάρβαρντ, Μασαχουσέτη

Οι ενδείξεις που είχαν συγκεντρωθεί ως σήμερα έδειχναν ότι οι σημερινοί Ευρωπαίοι κατάγονται από αγρότες που έφτασαν στην ήπειρο πριν από 7.500 χρόνια και διασταυρώθηκαν με κυνηγούς που ζούσαν ήδη εκεί. Κι όμως, νέα μελέτη στο περιοδικό Nature αποκαλύπτει ότι το DNA των σύγχρονων Ευρωπαίων φέρνει ίχνη και ενός τρίτου προγόνου, μιας μυστηριώδους φυλής από τη Βόρεια Ευρασία.

«Πριν από αυτή την έρευνα, το μοντέλο που είχαμε για την προέλευση των Ευρωπαίων αφορούσε την ανάμειξη δύο πληθυσμών. Εμείς δείξαμε ότι υπήρχε και μια τρίτη ομάδα» αναφέρει ο Ντέιβιντ Ράιχ της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, η οποία συνεργάστηκε στη μελέτη με το Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν στη Γερμανία και άλλα ιδρύματα.

Αρχαιολογικές και γενετικές ενδείξεις που έχουν συγκεντρωθεί την τελευταία δεκαετία έχουν αποκαλύψει ότι η εφεύρεση της γεωργίας στην Εγγύς Ανατολή άλλαξε ριζικά το τοπίο στην Ευρώπη πριν από περίπου 7.500 χρόνια: Γεωργοί από τη Εγγύς Ανατολή, οι οποίοι είχαν πιθανώς ανοιχτόχρωμο δέρμα και καστανά μάτια, κατέφθασαν τότε στην ήπειρο και αναμείχθηκαν με κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, οι οποίοι ζούσαν ήδη στην Ευρώπη για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Πρέπει μάλιστα να είχαν ασυνήθιστη για τα σημερινά δεδομένα εμφάνιση, με γαλάζια μάτια αλλά μελαμψό δέρμα.

Η νέα μελέτη δείχνει τώρα ότι υπήρξε και μια τρίτη ομάδα που συμμετέχει στο γενετικό προφίλ των σύγχρονων Ευρωπαίων: μια αρχαία βορειοευρασιατική φυλή από την περιοχή της Σιβηρίας, η οποία μάλιστα είχε συγγενική σχέση με τους πληθυσμούς που πέρασαν το Βερίγγειο Πορθμό πριν από 15.000 χρόνια και έγιναν οι πρώτοι κάτοικοι της Αμερικής.

Η ερευνητική ομάδα εξέτασε το DNA περισσότερων από 2.300 ατόμων από όλο τον κόσμο και το συνέκριναν με το γονιδίωμα εννέα αρχαίων σκελετών από τη Σουηδία, το Λουξεμβούργο και τη Γερμανία: οκτώ κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες που έζησαν πριν από 8.000 χρόνια, πριν την άφιξη της γεωργίας, και ενός αγρότη που έζησε πριν από 7.000 χρόνια.

Η ανάλυση έδειξε ότι οι σημερινοί Ευρωπαίοι φέρουν γονίδια όχι μόνο από τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες και τους αγρότες αλλά και από τη φυλή της Βόρειας Ευρασίας. Αντίθετα, οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες και οι αγρότες δεν φέρουν τέτοια γονίδια, ένδειξη ότι η βορειοευρασιατική φυλή ήταν η τελευταία που έφτασε στην Ευρώπη μετά την άφιξη της γεωργίας.

Όταν ξεκίνησε η τελευταία μελέτη, η φυλή της Βόρειας Ευρασίας ήταν μια «φυλή φάντασμα», γνωστή μόνο από τη γενετική κληρονομιά της στους σύγχρονους πληθυσμούς. Αυτό άλλαξε το 2013, όταν ανακαλύφθηκε ο σκελετός ενός αγοριού που έζησε πριν από 24.000 χρόνια κοντά στη λίμνη Βαϊκάλη της Σιβηρίας.

Η συμβολή αυτής της φυλής στο γενετικό προφίλ των Ευρωπαίων είναι μικρότερη σε σχέση με τις δύο άλλες ομάδες και δεν ξεπερνά πουθενά το 20%, επισημαίνει ο Ιωσήφ Λαζαρίδης, ερευνητής του Χάρβαρντ και πρώτος συγγραφέας της δημοσίευσης.

«Σχεδόν όλοι οι Ευρωπαίοι κατάγονται και από τις τρεις προγονικές ομάδες. Οι διαφορές ανάμεσά τους οφείλονται στις σχετικές αναλογίες: Οι Βορειοευρωπαίοι κληρονόμησαν περισσότερα από τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, έως και το 50% στη Λιθουανία, ενώ οι Νοτιοευρωπαίοι κατάγονται περισσότερο από τους αγρότες» αναφέρει.

Επόμενος στόχος των ερευνητών είναι να προσδιορίσουν το πότε έφτασαν στην Ευρώπη οι μετανάστες από τη Βόρεια Ευρασία.

Όπως επισημαίνουν, το παζλ της καταγωγής των Ευρωπαίων πιθανότατα δεν έχει συμπληρωθεί, και περισσότερα στοιχεία μπορούν να προκύψουν μόνο από γενετικές αναλύσεις σε αρχαίους σκελετούς, οι οποίοι συνεχίζουν να έρχονται στο φως.

Newsroom ΔΟΛ

Σκελετός «εξωγήινου» είναι τελικά ανθρώπινος!

Μικροσκοπικός σκελετός «εξωγήινου» είναι τελικά ανθρώπινος

Ουάσινγκτον

Μουμιοποιημένο έμβρυο; Κάποιο άγνωστο ως σήμερα είδος πιθήκου; Ή μήπως εξωγήινος που είχε την ατυχία να πεθάνει στο ταξίδι; Οι θεωρίες δίνουν και παίρνουν για τον «Άτα», έναν αλλόκοτο σκελετό μήκους 15 εκατοστών που βρέθηκε στη Χιλή.

Ο Άτα είναι πρωταγωνιστής μιας νέας ταινίας, σύμφωνα με την οποία το παράξενο πλάσμα ήταν επιβάτης UFO. 

Τελικά όμως ο ισχυρισμός διαψεύδεται, αφού οι γενετικές αναλύσεις αποκάλυψαν ότι ο μικρός «εξωγήινος» έχει ανθρώπινο DNA. 

Το μυστήριο, όμως, δεν έχει λυθεί πλήρως.

Η ιστορία ξεκίνησε πριν από δέκα χρόνια, όταν ο Άτα βρέθηκε σε μια ερειπωμένη πόλη στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Κατέληξε σε ιδιωτική συλλογή στην Ισπανία και οι δημιουργοί της ταινίας Sirius τον παρουσιάζουν τώρα σαν απόδειξη για την ύπαρξη εξωγήινης ζωής.

Ο Γκάρι Νόλαν, ανοσολόγος του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, έμαθε για τον Άτα από έναν φίλο του και επικοινώνησε με τους δημιουργούς της ταινίας, οι οποίοι δέχτηκαν το αίτημά του να εξετάσει τον σκελετό.

Οι ανωμαλίες ήταν εξαρχής εμφανείς: ο Άτα έχει 10 πλευρά αντί για 12 και το κρανίο του είναι παραμορφωμένο σε ακραίο βαθμό. Ο Δρ Νόλαν ζήτησε τη γνώμη των νεογνολόγων σε κλινική του Στάνφορντ, κανείς όμως δεν είχε συναντήσει κάτι παρόμοιο.

Ο ερευνητές υπέθεσε αρχικά ότι ο παράξενος σκελετός μπορεί να έχει ηλικία ακόμα και χιλιάδων ετών, δεδομένου ότι η έρημος Ατακάμα είναι μια από τις πιο άνυδρες περιοχές του κόσμου και η διαδικασία της αποσύνθεσης είναι εξαιρετικά αργή. 

Ζήτησε λοιπόν τη συνδρομή γενετιστών που ειδικεύονται στην απομόνωση DNA από αρχαία οστά. Όπως αποδείχθηκε, όμως, αυτό δεν ήταν απαραίτητο: το γενετικό υλικό του σκελετού όχι μόνο ήταν ανθρώπινο, αλλά επιπλέον παρέμενε σε εξαιρετική κατάσταση -ένδειξη ότι το εύρημα ήταν σχετικά νέο. Οι αναλύσεις στο μιτοχονδριακό DNA αποκάλυψαν μάλιστα ότι η μητέρα του Άτα καταγόταν από την περιοχή της Χιλής.

Η εξέταση των οστών με ακτινογραφίες έδειξαν ότι οι επιφυσιακές πλάκες, οι περιοχές από τις οποίες μεγαλώνουν τα οστά των παιδιών, δεν είχαν ακόμα ωριμάσει. Βάσει της παρατήρησης αυτής ο Άτα πρέπει να πέθανε σε ηλικία 6 με 8 ετών.

Η εκτίμηση αυτή αφήνει ανοιχτές δύο πιθανότητες, εκτιμά ο Δρ Νόλαν: ο Άτα έπασχε είτε από κάποια σοβαρή μορφή νανισμού, και έζησε μέχρι αυτή την ηλικία, είτε από κάποια μορφή πρόωρης γήρανσης, και πέθανε λίγο πριν ή λίγο μετά τη γέννησή του.

Ο ερευνητής σκοπεύει τώρα να εξετάσει αν ο μυελός των οστών περιέχει ακόμα μια μορφή αιμοσφαιρίνης που απαντάται μόνο στα νεογνά, προκειμένου να εξακριβώσει την ακριβή ηλικία του Άτα. Θα προχωρήσει επίσης σε τοξικολογικές εξετάσεις για να ελέγξει αν είχε εκτεθεί σε κάποια τερατογόνο ουσία του περιβάλλοντος.

Και όταν ολοκληρώσει τις μελέτες, θα υποβάλλει τα ευρήματα για έλεγχο και δημοσίευση στον επιστημονικό τύπο.

Κρίμα πάντως για τους δημιουργούς του Sirius.

Newsroom ΔΟΛ

Αφιέρωμα: Αφροκεντρισμός και "Μαύρη Αθηνά" (2)

Αφροκεντρισμός και "Μαύρη Αθηνά" (2)

 Οι μύθοι του αφροκεντρισμού

για την ελληνική ιστορία

Τον Φεβρουάριο του 1993 πραγματοποιήθηκε στο Κολλέγιο Wellesley της Μασσαχουσέττης μία ομιλία με προγραμματισμένο θέμα τον πολιτισμό της αρχαίας Αιγύπτου. Ο ομιλητής Yosef A. A. ben Jochannan είχε παρουσιαστεί από τους υπεύθυνους της εκδήλωσης ως “διακεκριμένος αιγυπτιολόγος”. Στην ομιλία του ο Jochannan υπεστήριξε ούτε λίγο ούτε πολύ ότι οι αρχαίοι Έλληνες έκλεψαν ουσιαστικά τον πολιτισμό τους από την Αίγυπτο, ότι ο φιλόσοφος Αριστοτέλης μετέβη μαζί με τον Μέγα Αλέξανδρο στην Αλεξάνδρεια και τη Βιβλιοθήκη της, την οποία ο Αριστοτέλης λεηλάτησε για να συγγράψει τα έργα του. Κατά την ώρα των ερωτήσεων η καθηγήτρια κλασικών σπουδών Mary Lefkowitz ρώτησε τον ομιλητή γιατί ισχυρίστηκε κάτι τέτοιο τη στιγμή που η Αλεξάνδρεια απέκτησε την περίφημη βιβλιοθήκη της μετά τον θάνατο του Αριστοτέλη και άλλωστε ο Έλληνας φιλόσοφος ουδέποτε πήγε στην Αίγυπτο. Ο Jochannan αρνήθηκε να απαντήσει, εγκαλώντας την Lefkowitz για εμπάθεια και αρνητική στάση απέναντι στις απόψεις του μαύρου πληθυσμού. Μετά τη διάλεξη πολλοί σπουδαστές κατηγόρησαν με τη σειρά τους τη Lefkowitz για ρατσισμό και μονομερή αντίληψη της ιστορίας.

Τι συμβαίνει στα αμερικανικά πανεπιστήμια;

Ο αφροκεντρισμός (afrocentrism ή afrocentricity) αποτελεί μία ιδεολογική κίνηση με ιστορικές και πολιτικές προεκτάσεις, η οποία εξαπλώθηκε σε πολλά πανεπιστήμια της αντίπερα όχθης του Ατλαντικού ιδίως από τη δεκαετία του ’90. Πρόκειται για ένα παρακλάδι του νέου ρεύματος της “πολιτικής ορθότητας” (politically correct) που σάρωσε την αμερικανική κοινωνία τα τελευταία δέκα έτη. Ο βασικός πυρήνας των πεποιθήσεων του αφροκεντρισμού διαμορφώνεται ως εξής: Μητέρα του πολιτισμού - και ειδικότερα του Δυτικού - είναι η ήπειρος της Αφρικής και φορείς του πολιτισμού τα μαύρα αφρικανικά έθνη. Στην Αφρική είχαν αναπτυχθεί υψηλού επιπέδου κοινωνίες, πολύ προτού καταφέρουν να εμφανιστούν στο ιστορικό προσκήνιο τα λευκά έθνη. Η αρχαία Αίγυπτος δεν ήταν παρά η κορωνίδα του μαύρου αφρικανικού πολιτισμού και οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι ήταν μαύροι (Νέγροι) από ανθρωπολογικής απόψεως. Ο αφρικανικός πολιτισμός της Αιγύπτου επηρέασε καταλυτικά τον ελληνικό κόσμο και τη γένεση του κλασικού πολιτισμού, αφού οι αρχαίοι Έλληνες δανείστηκαν ή μάλλον έκλεψαν τη θρησκεία, την επιστήμη, τη φιλοσοφία, τα καλλιτεχνικά και διανοητικά τους επιτεύγματα, από τους αρχαίους Αιγυπτίους αλλά και τους Χαναανίτες και τους Φοίνικες. Επιφανείς μορφές του αρχαίου κόσμου, όπως ο Σωκράτης, η Κλεοπάτρα ή ο Ιησούς Χριστός, ήταν μαύροι. Αλλά και στη νεότερη εποχή μαύροι ήταν ο επιφανής μουσικός Ludwig van Beethoven και η αυτοκράτειρα Ιωσηφίνα της Αυστρίας. Εν γένει, ολόκληρος ο λευκός δυτικός πολιτισμός ή τουλάχιστον οι ευγενέστερες εκφάνσεις του, οφείλονται στους μαύρους πληθυσμούς της Αφρικής. Όσο εξωπραγματικά και αν ακούγονται όλα αυτά, πολλά μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας αλλά και ων λοιπών εκπαιδευτικών βαθμίδων στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα έχουν υιοθετήσει πλήρως και τα έχουν συμπεριλάβει στο πρόγραμμα διδασκαλίας τους. Πέρα όμως από τον βασικό πυρήνα των διδασκαλιών του ο αφροκεντρισμός φθάνει και σε ακόμη πιο ακραίες και ανιστόρητες θέσεις. Ο Jochannan ισχυρίζεται ότι ο Πλάτωνας άντλησε τις φιλοσοφικές του απόψεις από το αιγυπτιακό ιερατείο, που είχε αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο σύστημα ιδεών. Στην πραγματικότητα ο Πλάτων δεν επισκέφθηκε ποτέ την Αίγυπτο και η σχετική λογοτεχνία για την ελληνο-αιγυπτιακή φιλοσοφία υπό τον Ερμή τον Τρισμέγιστο, αναπτύχθηκε τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, πεντακόσια έτη μετά τον θάνατο του Πλάτωνα. Ο Jochannan αναφέρει επίσης, όπως είδαμε στην αρχή, ότι ο Αριστοτέλης μετέβη στην Αίγυπτο, όπου και μελέτησε πολυάριθμα αιγυπτιακά έγγραφα στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Αυτά τα συγγράμματα τα μετέφρασε στα ελληνικά και τα εξέδωσε ως δικά του. Μία μικρή λεπτομέρεια που αγνοεί ο αφροκεντριστής συγγραφέας είναι ότι η Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας ξεκίνησε να κτίζεται την περίοδο 300-290 π.Χ. από τον Πτολεμαίο τον Λάγου, αρκετά μετά τον θάνατο του Αριστοτέλη (322). Ο Σταγειρίτης άλλωστε ουδέποτε μετέβη στην Αίγυπτο. Ο Cheikh Anta Diop στο βιβλίο του Πολιτισμός ή βαρβαρότητα: Μία αυθεντική ανθρωπολογία (Civilization or Barbarism: An Authentic Anthropology) υποστηρίζει ότι και ο εφευρέτης Αρχιμήδης έκλεψε (η λέξη κλοπή χρησιμοποιείται συχνότατα από τους αφροκεντριστές) τις μαθηματικές του διατυπώσεις από τους Αιγυπτίους. Άλλοι αφροκεντριστές συγγραφείς μας διαβεβαιώνουν ότι η ανακάλυψη της Αμερικής οφείλεται στους Αφρικανούς, οι οποίοι είχαν φθάσει στην ήπειρο πριν από τον Κολόμβο σηματοδοτώντας την έναρξη των πολιτισμών της Μεσοαμερικής. Ή ακόμη ότι η μελανίνη - η ουσία δηλαδή εκείνη που με τη διαβάθμισή της καθορίζει το χρώμα του δέρματος - καθιστά τους μαύρους ανώτερους, πνευματικά και σωματικά, από τους λευκούς. Ο αφροκεντρισμός, επομένως, προσεγγίζει ενίοτε αμιγώς ρατσιστικές διατυπώσεις, για τις οποίες μάλιστα κατηγορεί συχνά την άλλη πλευρά. Η συγγραφέας Francis Welsing έχει διατυπώσει το μανιχαϊστικό πολιτιστικό σχήμα που διακρίνει την ανθρωπότητα σε δύο ευρείες κατηγορίες: τους Ανθρώπους του Ηλίου (Sun People) και τους Ανθρώπους του Πάγου (Ice People). Οι πρώτοι είναι φυσικά οι μαύροι, οι οποίοι διαθέτουν ήρεμο και πολιτισμένο χαρακτήρα, έχουν δε ιδιαίτερα ανεπτυγμένο το αίσθημα της κοινότητας. Οι Άνθρωποι του Πάγου, η λευκή φυλή, διατηρούν ακόμη τη νοοτροπία των ανθρώπων των σπηλαίων. Έχουν την τάση να είναι επεκτατικοί, να διαχωρίζουν τον κόσμο, να εγκαθιδρύουν πατριαρχικά συστήματα και να εισάγουν το αίσθημα του ατομισμού και της στενής ομάδας συμφερόντων. Οι υπερβολές του αφροκεντρισμού είναι πράγματι πολλές και διαφορετικές, όμως θα ήταν σκοπιμότερο να εξετάσουμε τις συνθήκες εκείνες που οδήγησαν στη δημιουργία ενός τέτοιου συνόλου απόψεων. Προέλευση και ιστορική καταγωγή του αφροκεντρισμού Ο αφροκεντρισμός εμφανίστηκε με πιο συγκεκριμένη και μαζική μορφή κατά τη δεκαετία του 1990 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Την περίοδο αυτή η αμερικανική κοινωνία -ήδη ένα μείγμα λευκών αγγλοσαξόνων, μαύρων, ισπανόφωνων και πολυάριθμων εθνικών και θρησκευτικών ή άλλων ομάδων- προσανατολίστηκε έντεχνα προς την ιδέα της πολυπολιτισμικότητας (multiculturalism). Με το πρόσχημα της δημοκρατικής εξίσωσης όλων των πληθυσμιακών ομάδων και μειονοτήτων, ανεφάνη η αντίληψη της σχετικότητας και υποκειμενικότητας των ιστορικών διατυπώσεων. Πλέον δεν υπήρχε μία αλήθεια αλλά απλώς υποκειμενικές δηλώσεις, δεν υπήρχε ιστορία αλλά ένα σύνολο αφηγήσεων. Κάθε πληθυσμιακή ομάδα και μειονότητα μπορούσε (και έπρεπε) να κατασκευάσει το δικό της ιστορικό παρελθόν. Με αυτόν τον τρόπο θα αποκτούσε αυτογνωσία και θα διατηρούσε τον διακριτό της χαρακτήρα. Απέναντι στη συνεχώς ογκουμένη πολιτική ορθότητα η ιστορική ορθότητα παραμερίστηκε σκόπιμα. Αληθινό πλέον μπορούσε να είναι μόνον ό,τι δεν μείωνε τον ιδιαίτερο εγωισμό αυτών των ομάδων ή δεν έθιγε τις αυτόβουλα δομημένες ιστορικές και πολιτικές απόψεις τους. Οργανωμένες σε ομάδες πολιτικών συμφερόντων (lobby) αυτές οι ομάδες επεδίωξαν να προσαρμόσουν τα ιστορικά δεδομένα στις όποιες προτιμήσεις τους. Οι ομάδες των μαύρων, των φεμινιστριών και των ομοφυλοφίλων διεκδίκησαν την αναθεώρηση της ιστορίας, ώστε να διευκολυνθεί η καθιέρωση των δογματικών και προδιαμορφωμένων απόψεών τους. Οι κλασικές σπουδές της αρχαιογνωσίας και της ελληνομάθειας υποχώρησαν αισθητά, καθώς αντικαταστάθηκαν σε πολλά πανεπιστήμια και άλλα ιδρύματα από μελέτες των μειονοτήτων, του φύλου και της σεξουαλικής ταυτότητας (minority group, feminist, gender and gay studies). Ειδικά όσον αφορά τον αφροκεντρισμό, ας σημειωθεί ότι σε πολλά σχολεία και πανεπιστήμια αντικαταστάθηκε η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής ιστορίας και γλώσσας από μυθιστορίες και παραδόσεις των ιθαγενών λαών της Αφρικής. Ήταν μέσα σε ένα τέτοιο κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο ιδεοληψιών, που η υπεράσπιση με ιστορικά τεκμήρια της ελληνικότητας της Μακεδονίας φάνταζε σε ένα τμήμα της αμερικανικής κοινής γνώμης ως εγωιστική απόπειρα αποκλεισμού της σκοπιανής οπτικής. Ήδη πριν από τη δεκαετία του ’90 υπήρχαν παραφιλολογικές μελέτες που κινούνταν στο περιθώριο της επιστημονικής έρευνας και στις οποίες διατυπώνονταν οι απόψεις των αφροκεντριστών. Εκείνη την περίοδο, όμως, οι μελέτες αυτού του είδους κατατάσσονταν στην ίδια κατηγορία με βιβλία που υποστήριζαν ότι η Γη είναι επίπεδη. Αν θέλουμε να αναζητήσουμε τις ρίζες του αφροκεντρισμού, θα πρέπει να ανατρέξουμε στον 19ο αιώνα. Μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο (1861-1865) επιτάθηκε το κίνημα κατά της δουλείας των μαύρων, που ουσιαστικά απέβλεπε να πλήξει πολιτικά και οικονομικά τις περιοχές του Νότου. Την περίοδο αυτή, αλλά και λίγο νωρίτερα, ακούστηκαν για πρώτη φορά απόψεις για την αφρικανική υφή και καταγωγή του αιγυπτιακού πολιτισμού. Ο συγγραφέας Frederick Douglas (1817-1895) υποστήριζε ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν κανονικοί μαύροι: «Μία άλλη ατυχής συγκυρία είναι πως οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δεν ήταν λευκοί, αλλά αναμφίβολα τόσο μαύροι όσο πολλοί συμπατριώτες μας που θεωρούνται γνήσιοι νέγροι». Παρόμοιες ήταν οι απόψεις του Edward Wilmot Blyden (1832-1912), που είχε μελετήσει την κλασική γραμματεία αλλά διετήρησε την οπτική γωνία ενός Αφρικανού. Αφού μετέβη στην Αίγυπτο το 1866, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Πυραμίδες δεν θα μπορούσαν παρά να είναι έργο των μαύρων Αφρικανών: «Αυτό, σκέφτηκα, είναι έργο των προγόνων μου Αφρικανών […] Νόμιζα πως άκουγα τον ήχο των ένδοξων εκείνων Αφρικανών, λες και ένιωθα την ορμή των ανήσυχων πνευμάτων τους που έστειλαν στην Ελλάδα τον πολιτισμό […] Αν μπορούσε η φωνή μου να φτάσει σε κάθε Αφρικανό πάνω στη γη, θα του έλεγα με κάθε ειλικρίνεια:[…] Πάρε πίσω τη δόξα σου!». Η πεποίθηση ότι ο αιγυπτιακός πολιτισμός ήταν μαύρος συνεχίστηκε με τον ερασιτέχνη ιστορικό W.E.B. du Bois (1868-1963), αλλά και με τα αφρικανικής καταγωγής μέλη των Αμερικανών ελευθεροτεκτόνων. Διασώθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο μία ουτοπική αντίληψη για την αρχαία Αίγυπτο, όπου ο μαύρος πληθυσμός μεγαλουργούσε στην επιστήμη, τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία. Οι ίδιες απόψεις διακρίνονται στο έργο του Marcus Mosya Garvey (1887-1940), μαύρου ακτιβιστή και επικεφαλής παραπολιτικών οργανώσεων της μαύρης κοινότητας της Αμερικής. Ο Garvey επεδίωκε να χρησιμοποιήσει επιχειρήματα ιστορικής υφής για σκοπούς καθαρά πολιτικού περιεχομένου. Πιστεύοντας ότι η μαύρη φυλή είναι καταφανώς ανώτερη από τη λευκή, θεώρησε ότι οι λευκοί Έλληνες και Ρωμαίοι έκλεψαν τον πολιτισμό τους από την Αίγυπτο. Στο δοκίμιό του "Ποιος και τι είναι ο Νέγρος;" (Who and What is a Negro ? - 1923) γράφει τα εξής: «Κάθε αμερόληπτος σπουδαστής ιστορίας γνωρίζει ότι ο Νέγρος κυβερνούσε τον κόσμο όταν οι λευκοί ήταν άγριοι και βάρβαροι που ζούσαν σε σπηλιές• πως στα αρχαία χρόνια χιλιάδες Νέγροι καθηγητές δίδασκαν στα πανεπιστήμια της Αλεξάνδρειας, που τότε ήταν το κέντρο της γνώσης• πως η αρχαία Αίγυπτος έδωσε στον κόσμο τον πολιτισμό, ενώ η Ελλάδα και η Ρώμη έκλεψαν από την Αίγυπτο τις τέχνες και τα γράμματα και πήραν αυτές όλη τη δόξα». Οι πρώιμοι αυτοί αφροκεντριστές συγγραφείς προέτρεπαν επανειλημμένα μέσα από τα γραπτά τους τους αναγνώστες να απορρίπτουν ανεξέταστα όσα υποστήριζαν οι λευκοί ιστορικοί, σε μία σαφή εκδήλωση φυλετικής μισαλλοδοξίας. Απευθυνόμενος στους αναγνώστες του ο Garvey αναφέρει σχετικά: «Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα κρύβει την αλήθεια για τους Νέγρους […] Θα διαβάσετε, λόγου χάρη, πως οι Αιγύπτιοι ήταν σπουδαίος λαός, το ίδιο και οι Καρχηδόνιοι, οι Λίβυοι κ.ά., ποτέ όμως δεν θα σας πουν πως ήταν μαύροι ή Νέγροι. Θα πρέπει λοιπόν να πάτε πέρα από την απλή καταγραφή αυτών των γεγονότων, για να ανακαλύψετε την αλήθεια που τιμά τη φυλή σας». Η οικειοποίηση αξιόλογων αρχαίων πολιτισμών, όπως των Αιγυπτίων ή των Καρχηδονίων, αφορά μία πολιτική ανάγνωση της ιστορίας και μία ιδεολογική κατάχρηση των επιστημονικών δεδομένων. Και τότε, όπως και τώρα, τα διάφορα προβαλλόμενα επιχειρήματα ήταν κατ’ ουσίαν πολιτικής σκοπιμότητας. Τον 19ο αιώνα και μέχρι την πλήρη χειραφέτηση του μαύρου πληθυσμού της Αμερικής, έπρεπε να καταδειχθεί η πολιτιστική δημιουργικότητα των μαύρων πολιτών. Σήμερα, στα πλαίσια μίας αυθαίρετα ερμηνευμένης πολυπολιτισμικότητας, πρέπει να προβάλλεται η καταλυτική συμβολή τους στη γένεση του δυτικού πολιτισμού. Σύμφωνα με μία εμπεριστατωμένη μελέτη του αφροκεντρισμού «οι σωβινιστές ιστορικοί [της Αφρικής] το θεωρούν επιτακτικό να καταστρέψουν τις απόψεις που δημιούργησε η Δυτική ιστοριογραφία […] Η αιγυπτιακή ιστορία μπορεί να αποκληθεί αφρικανική με μία φυλετική αίσθηση, εάν κανείς υποθέσει ότι αίμα Νέγρων κυλούσε ελεύθερα στις φλέβες των αρχαίων Αιγυπτίων» (John Markakis, Pan-Africanism: The Idea and the Movement, Ph. D. Dissertation, Columbia University 1965). Μετά τους Αφρικανούς συγγραφείς που ανέπτυσσαν τον αφροκεντρισμό τους ως αντίδραση στο σύστημα της αποικιοκρατίας, ο σύνδεσμος με την πρόσφατη επανεμφάνιση του ιδεολογήματος είναι το βιβλίο "Κλεμμένη κληρονομιά" (Stolen Legacy -1954) του George James. O James ήταν καθηγητής των αρχαίων ελληνικών στη μέση εκπαίδευση. Σε μία αρκετά παρακινδυνευμένη δήλωση ανέφερε ότι «ο όρος ελληνική φιλοσοφία καταρχήν είναι λανθασμένος, γιατί τέτοια φιλοσοφία δεν υπάρχει. Οι Έλληνες δεν είχαν την έμφυτη ικανότητα που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της φιλοσοφίας. Την ελληνική φιλοσοφία δεν την επινόησαν οι Έλληνες αλλά οι Μαύροι της Βόρειας Αφρικής, δηλαδή οι Αιγύπτιοι». Ο James αντιπαρέρχεται τον σκόπελο της έλλειψης οιωνδήποτε αποδεικτικών στοιχείων με την υιοθέτηση της άποψης ότι υφίσταται μία λευκή ευρωπαϊκή συνωμοσία από την αρχαιότητα έως και σήμερα, για να συγκαλύψει την προσφορά της μαύρης φυλής στον πολιτισμό. Τα επιχειρήματα αυτά επανεμφανίστηκαν αναπλασμένα στα τέλη της δεκαετίας του ’80 προκαλώντας πολλές συζητήσεις και εγείροντας για πρώτη φορά την αντίδραση αρκετών καταξιωμένων επιστημόνων. Αυτό συνέβη με ένα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο βιβλίο, τη Μαύρη Αθηνά.

Η μαύρη Αθηνά και η παραχάραξη της ιστορίας

Ο ίδιος ο τίτλος του βιβλίου είναι προκλητικός: Μαύρη Αθηνά: Οι αφροασιατικές ρίζες του κλασικού πολιτισμού (Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization –ο πρώτος τόμος εκδόθηκε το 1987, ο δεύτερος το 1991). H Αθηνά, σύμβολο του ελληνικού κόσμου, της σοφίας και του πολιτισμού, ήταν, σύμφωνα με το βιβλίο αυτό, μαύρη. Συγγραφέας του βιβλίου είναι ο Martin Bernal (γεν. 1937), Άγγλος εβραϊκής καταγωγής. Στην πραγματικότητα ο Bernal είναι σινολόγος, μελετητής του πολιτισμού της Κίνας και των γειτονικών της λαών. Όπως αναφέρει ο ίδιος στον πρόλογο του πρώτου τόμου (Η κατασκευή της αρχαίας Ελλάδας 1785-1985 - The Fabrication of Ancient Greece-1987) η όλη ενασχόλησή του με το θέμα της καταγωγής του αρχαιοελληνικού πολιτισμού ήταν αποτέλεσμα μίας προσωπικής κρίσης, που τον οδήγησε στην προσέγγιση των εβραϊκών του ριζών και της ταυτότητάς του. Κατά την αναζήτησή του αυτή εξέτασε τις επαφές μεταξύ των Ελλήνων και των σημιτικών λαών και κατέληξε σε ορισμένα συμπεράσματα που η ιστορική, αρχαιολογική και γλωσσολογική επιστήμη ουδέποτε έχει επικυρώσει. Ο Bernal θεωρεί ότι το 25% του λεξιλογίου της ελληνικής γλώσσας είναι σημιτικής καταγωγής, το 25% είναι αιγυπτιακής καταγωγής, επιτρέπει δε ένα ποσοστό 40-50% να έχει ινδοευρωπαϊκή προέλευση. Βασική πεποίθησή του είναι ότι ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός έχει διαμορφωθεί από τον πολιτισμό της Αιγύπτου κατά κύριο λόγο και δευτερευόντως από τους Χαναανίτες και τους Φοίνικες. O Bernal διακρίνει δύο γενικές κατηγορίες ερμηνείας για την καταγωγή του ελληνικού πολιτισμού. Πρόκειται για το Αρχαίο Πρότυπο (Ancient Model) και το Άρειο Πρότυπο (Aryan Model) (η ορολογία είναι του Bernal). Το Άρειο Πρότυπο είναι νεότερο, θεμελιώθηκε τον 19ο αιώνα - κυρίως από Γερμανούς μελετητές - και εν πολλοίς συνεχίζει να ισχύει έως και σήμερα. Πρόκειται για τη θεωρία της ινδοευρωπαϊκής καταγωγής των ελληνικών φύλων, τα οποία ήλθαν στην Ελλάδα την Εποχή του Χαλκού ή νωρίτερα (υπάρχουν ενδιαφέρουσες παραλλαγές της θεωρίας σχετικά με την αρχική κοινή κοιτίδα των Ινδοευρωπαίων). Το Αρχαίο Πρότυπο, που κατά τον Bernal συμμερίζονταν οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες θέλει τους προγόνους των Ελλήνων να ζουν ως παθητικά στοιχεία σε κοινωνίες απλές και πρωτόγονες. Η ανάπτυξη του πολιτισμού οφείλεται σε Αιγυπτίους και Σημίτες επήλυδες που κατέκτησαν τον χώρο του Αιγαίου προκαλώντας την πολιτισμική έκρηξη του ελληνικού κόσμου. Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό οι μύθοι για την έλευση του Κάδμου ερμηνεύονται ως αιγυπτιακο-σημιτικός εποικισμός της Βοιωτίας και συνακόλουθη ίδρυση της Θήβας από ανατολικά στοιχεία, ενώ η παράδοση για τον Δαναό που ήλθε στο Άργος από την Αίγυπτο αφορά αντιστοίχως εισαγωγή αιγυπτιακού πληθυσμού στην Πελοπόννησο. Ο Bernal θεωρεί ότι συνέβη εισβολή των σημιτικής καταγωγής Υξώς στον αιγαιακό χώρο την περίοδο 1700-1600 π.Χ. Οι Υξώς, αν και σημιτικής καταγωγής διέδωσαν τον αιγυπτιακό πολιτισμό στην Ελλάδα. Ο Bernal ξεπερνά την αντινομία αυτή χρησιμοποιώντας μία ιστορική αναλογία για να εδραιώσει το επιχείρημά του. Κατά τη διαδικασία εξάπλωσης και εδαφικής επέκτασης ενός νομαδικού πληθυσμού, αυτός ο πληθυσμός μεταδίδει τον πολιτισμό των χωρών που έχει κατακτήσει. Τον 4ο και 5ο αιώνα μ.Χ. η έλευση των Ούννων στη Δυτική Ευρώπη είχε ως αποτέλεσμα να μεταδοθούν τα γοτθικά πολιτιστικά στοιχεία, όχι τα μογγολικά. Επίσης η εισβολή των Νορμανδών το 1066 στην Αγγλία μετέφερε τη γαλλική κουλτούρα στην Αγγλία, όχι αυτήν των Βίκινγκς, που ήταν η καταγωγή των Νορμανδών. Κάτι παρόμοιο συνέβη με τους Υξώς, οι οποίοι μετέδωσαν τις αιγυπτιακές πολιτιστικές πρακτικές. Εδώ ο Bernal φαίνεται να ξεχνά ότι οι Αιγύπτιοι μισούσαν τους Υξώς ως εισβολείς καταπιεστές, ότι οι Υξώς ήταν Σημίτες με άλλο πολιτισμό και ότι μεταξύ των δύο ομάδων υπήρχε έντονη αντιπαράθεση που οδήγησε στην οριστική εκδίωξη των Υξώς από την Αίγυπτο. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού πολιτισμού προέρχονται έτσι από τη μαζική επίδραση που ήταν αποτέλεσμα αυτής της εισβολής αφρικανο-σημιτικών ομάδων. Το γεγονός αυτό θεωρείται ότι διασώθηκε στις παραδόσεις των Ελλήνων για ήρωες από την Ανατολή και την Αίγυπτο, στη διήγηση του Πλάτωνα στον Τίμαιο για την αρχαία αιγυπτιακή σοφία, καθώς και στα ονόματα των θεών που είναι αιγυπτιακής προέλευσης τα περισσότερα. Πώς όμως η υποτιθέμενη ιστορική αυτή πραγματικότητα, που οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες παραδέχονταν, παραβλέφθηκε; Υπήρξε ελλιπής επιστημονική έρευνα και άγνοια ή σκόπιμη αποσιώπηση και παραποίηση στοιχείων; Ο Bernal πιστεύει το δεύτερο. Εδώ υπεισέρχεται το Άρειο Πρότυπο για την καταγωγή του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. Η διαμόρφωση του Άρειου Προτύπου τον 19ο αιώνα απέρριψε τη σημιτική και αιγυπτιακή συμβολή στον σχηματισμό του ελληνικού κόσμου, για λόγους ρατσιστικούς και αντισημιτικούς. Οι Γερμανοί φιλέλληνες λόγιοι που καθιέρωσαν με τις μελέτες τους την ινδοευρωπαϊκή θεωρία απέκλεισαν οιανδήποτε ανατολική ανάμειξη, διότι κατά τον Bernal κινούνταν από κίνητρα ρατσιστικά και ευρωκεντρικά. Αναπτύσσοντας περαιτέρω αυτήν τη θέση ο Bernal καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «ο φιλελληνισμός είχε πάντοτε αριανιστικές και ρατσιστικές διασυνδέσεις» (Black Athena vol. I, 291). Φθάνει, μάλιστα, στο σημείο να καταλογίσει στους Ευρωπαίους λογίους του 19ου αιώνα ρατσιστική προκατάληψη κατά των Τούρκων, όσον αφορά την ελληνική Επανάσταση, αφού υπερασπίζονταν τους Έλληνες -μία κατά Bernal ιδεατή ευρωπαϊκή ομάδα- απέναντι στους Ασιάτες Τούρκους. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η Μαύρη Αθηνά έτυχε διθυράμβων στην Τουρκία από τους εκεί ιστορικούς και μία φιλική βιβλιοκριτική φιλοξενείται και στην επίσημη ιστοσελίδα του Τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών (www.mfa.gov.tr/grupa/percept, άρθρο του Orhan Kologlou). Η συνειδητή υποτίμηση και απαξίωση των ανατολικών πολιτισμών έχει επιφέρει κατά τον Bernal αλλοίωση των ιστορικών στοιχείων. Σκοπός του δίτομου έως τώρα βιβλίου είναι, πάντως, όπως αναφέρει ο ίδιος ο συγγραφέας «να μειώσει την ευρωπαϊκή πολιτιστική αλαζονεία» (Time magazine, 23/7/1991). Πρόκειται, συνεπώς, για έργο με σαφείς ιδεολογικές καταβολές αλλά και συνειδητούς πολιτικούς σκοπούς. Η πρώτη δυναμική απάντηση στις ιστορικές θεωρίες του αφροκεντρισμού ήλθε από τη Mary Lefkowitz, Καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Wellesley College της Μασσαχουσέττης. Με μία σειρά δημοσιευμάτων, άρθρων, κριτικών και απαντήσεων, στον αμερικανικό και ευρωπαϊκό τύπο, καθώς και στο Internet, η Lefkowitz αναίρεσε με άρτια δομημένα επιχειρήματα τις θέσεις των αφροκεντριστών και του Bernal για την καταγωγή του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. Η Lefkowitz εξέδωσε, μάλιστα, το 1996 δύο βιβλία για το όλο ζήτημα. Το πρώτο (Not Out of Africa: How Afrocentrism Became an Excuse to Teach Myth as History, Basic Books 1996) είναι μία δική της αναλυτική επισκόπηση και κριτική εξέταση των διαφόρων τοποθετήσεων των αφροκεντριστών συγγραφέων και ταυτόχρονα μία ιστορική τεκμηρίωση των πραγματικών δεδομένων. Το δεύτερο έργο (Black Athena Revisited, The University of North Carolina Press 1996) φέρει την επιστημονική επιμέλεια της Lefkowitz και του Guy MacLean Rogers και περιλαμβάνει πολυάριθμες επιστημονικές εργασίες από μελετητές διαφόρων αρχαιογνωστικών ειδικοτήτων, αρχαιολόγους, ιστορικούς, γλωσσολόγους, ανθρωπολόγους. Τα άρθρα του τόμου αυτού εξετάζουν τους διάφορους ισχυρισμούς της Μαύρης Αθηνάς, απορρίπτοντάς τους έναν-έναν. Ο αντίκτυπος των δύο αυτών έργων υπήρξε καταλυτικός για τη συζήτηση του αφροκεντρισμού στην Αμερική. Οι μελέτες αυτές κατέδειξαν την κενότητα των επιχειρημάτων των αφροκεντριστών και του Bernal και ουσιαστικά ξεκαθάρισαν το θέμα από ακαδημαϊκής πλευράς. Παρόλα αυτά οι αφροκεντριστές επανέρχονται μετά την αρχική υποχώρηση. Το 1999 εκδόθηκε το βιβλίο ενός Αμερικανού δημοσιογράφου, του Richard Poe με τον τίτλο Μαύρος σπινθήρας, Λευκή φωτιά (Black Spark, White Fire), υπονοώντας τη θεμελιώδη συμβολή των αφρικανικών πολιτισμών στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ο Poe θεωρεί ότι η αρχαία Ελλάδα είχε δεχτεί τον εκτεταμένο αποικισμό αφρικανικών ομάδων, οι οποίες και έδωσαν την ώθηση της πολιτιστικής δημιουργίας. Στα τέλη δε του 2001 ο Martin Bernal επανήλθε με τον συλλογικό τόμο Black Athena Writes Back (Duke University Press), όπου προσπαθεί να αναιρέσει τις τοποθετήσεις των διαφόρων επιστημόνων του τόμου Black Athena Revisited και να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τον αφροκεντρισμό και τις θεωρίες του, που είχαν γνωρίσει ύφεση την τελευταία πενταετία. Ερμηνεία της καταγωγής του αφροκεντρισμούΟι ιστορικές θέσεις του αφροκεντρισμού αναπτύχθηκαν ως αντίδραση σε δύο βασικούς παράγοντες: την περιθωριακή θέση του μαύρου πληθυσμού στην αμερικανική κοινωνία επί δεκαετίες και στην απουσία ενός λαμπρού καταγεγραμμένου ιστορικού παρελθόντος. Αυτό που πραγματικά επιχειρεί ο αφροκεντρισμός είναι να οικειοποιηθεί με πλάγιο τρόπο τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Είναι σύνηθες στον τομέα της ιστοριογραφίας, λαοί και πληθυσμιακές ομάδες που δεν διαθέτουν ένα πεδίο ιστορικών αναφορών, όπου θα μπορούσαν να ανατρέχουν για να επιβεβαιώσουν τη συλλογική τους αυτοπεποίθηση, να υποκαθιστούν την ιστορική αυτή έλλειψη με την προβολή των δικών τους δομημένων ταυτοτήτων σε άλλες συλλογικότητες, αναγνωρισμένες για την πολιτιστική τους προσφορά, όπως ο Ελληνισμός. Στην περίπτωσή μας η αφροαμερικανική κοινότητα έχει ένα εγγενές μειονέκτημα: είναι ιστορικά μετέωρη, καθώς η παρουσία της στην Αμερική ήταν αποτέλεσμα μίας παράπλευρης εμπορικής δραστηριότητας των λευκών Ευρωπαίων και των Αράβων της Δυτικής Αφρικής, του δουλεμπορίου. Ειδικότερα, οι ιστορικές και αρχαιολογικές θεωρίες των αφροκεντριστών και του Bernal αντιστρέφουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, το ερμηνευτικό σχήμα της πολιτιστικής διάχυσης (diffusionism) από ένα ανώτερο κέντρο. Το σχήμα αυτό οι αφροκεντριστές επίσημα το απορρίπτουν ως ιδεολογικό προϊόν της λευκής αποικιοκρατίας και του επιστημονικού αντισημιτισμού. Τοποθετούν την αρχαία Αίγυπτο στο κέντρο του σχήματός τους, καθώς ο αιγυπτιακός πολιτισμός υπήρξε πράγματι μία υψηλής αξίας δημιουργία. Δεν αναφέρονται συχνά οι αφροκεντριστές συγγραφείς, τουλάχιστον οι σωφρονέστεροι από αυτούς, σε ιθαγενείς αφρικανικούς πολιτισμούς, όπως αυτούς στο Μαλί ή στη Ροδεσία λ.χ., διότι απλούστατα η απουσία λαμπρών ιστορικών καταλοίπων δεν τους διευκολύνει να αναπτύξουν τη θεωρία τους για την αφρικανική προέλευση του πολιτισμού. Αντιθέτως οι προσπάθειές τους επικεντρώνονται στην οικειοποίηση της αρχαίας Αιγύπτου, η οποία είναι και το πραγματικό κλειδί στην όλη συζήτηση του αφροκεντρισμού. Ήταν μαύροι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι; Η όλη συζήτηση για το αν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν μαύροι ξεκινά μάλλον από μία σύγχυση ή από μία λανθασμένη ανάγνωση της φυσικής και πολιτισμικής γεωγραφίας. Η Αίγυπτος ανήκει από γεωγραφικής απόψεως στην ήπειρο της Αφρικής, όχι όμως και από πολιτισμικής απόψεως. Δεν υπάρχει άλλωστε ενιαίος αφρικανικός πολιτισμός, αλλά τοπικές εκδηλώσεις. Ολόκληρη η περιοχή της Βόρειας Αφρικής πάνω από την έρημο της Σαχάρας είχε πολιτισμική συνάφεια με τον μεσογειακό κόσμο και πολύ λιγότερο με την Δυτική και Κεντρική Αφρική. Πριν από την εξέταση της φυλετικής ιδιοσυστασίας των αρχαίων Αιγυπτίων, θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι η έννοια “μαύρος” σήμερα δεν ταυτίζεται απόλυτα με την άποψη των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων. Ως λαοί λευκοί θα αποκαλούσαν “μαύρο”, “σκουρόχρωμο” ή “έγχρωμο” οποιονδήποτε κάτοικο της Μέσης Ανατολής ή της Βόρειας Αφρικής με σκοτεινότερη απόχρωση. Σε κάθε περίπτωση οι Έλληνες διέκριναν μεταξύ των Αιγυπτίων και των Αιθιόπων (= άνθρωποι με μελανή όψη). Η σημερινή ορολογία εννοεί ως μαύρους τους Νέγρους (από το λατινικό niger), οι οποίοι ιστορικά προέρχονται από υποσαχάριες περιοχές. Ήδη από την περίοδο του Αρχαίου Βασιλείου (3100-2270 π.Χ.) οι μαύροι κατοικούσαν αρκετά μακριά από την Αίγυπτο, στην περιοχή της Νουβίας (σημερινό Σουδάν). Οι Νούβιοι ήταν όντως μαύρος πληθυσμός και ως τέτοιοι απεικονίζονται στην αιγυπτιακή τέχνη. Οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι απεικονίζονται διαφορετικοί από τους Νούβιους και σε αντιδιαστολή προς αυτούς. Η επιστήμη της φυσικής ανθρωπολογίας θεωρεί τους αρχαίους Αιγυπτίους φύλο μεσογειακής προέλευσης, στο οποίο εμφανιζόταν μάλιστα σημαντικό ποσοστό γενετικής συγγένειας με τα λευκά ινδοευρωπαϊκά έθνη (Loring Brace στον συλλογικό τόμο Black Athena Revisited, The University of North Carolina Press, Chapel Hill and London 1996 και John Baker, Race, Oxford University Press 1974). Υπήρχε μεταξύ του αιγυπτιακού πληθυσμού και ένα σημαντικό ποσοστό με λευκά ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά. Τα αρχαία αιγυπτιακά μνημεία μας παρέχουν αρκετές σχετικές ενδείξεις. Σε μία τοιχογραφία από την περίοδο του Αρχαίου Βασιλείου περιγράφεται η κόρη του Φαραώ Χέοπα, η βασίλισσα Hetep-Heres Β’, να έχει απαλά χαρακτηριστικά και ξανθά μαλλιά. Υπάρχουν δεκάδες ταριχευμένα σώματα, οι γνωστές μούμιες, που διασώζουν τα μεσογειακά ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά. Μούμιες επιφανών προσώπων, όπως αυτή του Φαραώ Σέτι Α’ (1306-1290 π.Χ.) έχουν περιγραφεί από τους ειδικούς ως μεσογειακού τύπου. Πολύ γνωστή είναι η περίπτωση του ταριχευμένου σώματος του Φαραώ Ραμσή Β’ (εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Καΐρου). Η μούμια αυτή έχει κόκκινα μαλλιά και ανθρωπολογικό τύπο όμοιο με ευρήματα στην ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν τα διασωθέντα ανθρωπολογικά κατάλοιπα των περισσοτέρων Φαραώ, ιδίως των παλαιοτέρων φάσεων. Διαφοροποίηση στο ανθρωπολογικό υλικό και στην απόδοση των χαρακτηριστικών παρατηρείται με την ανάρρηση στον θρόνο της ξενόφερτης δυναστείας των Νουβίων ηγεμόνων. Τον 8ο αιώνα π.Χ. το αιγυπτιακό κράτος δέχτηκε εισβολή από τους Νουβίους, οι οποίοι εγκαθίδρυσαν την 25η Δυναστεία (746-655 π.Χ.), με πρώτο βασιλέα τον Takharqa. Οι Αιγύπτιοι είχαν συνείδηση ότι είναι διαφορετικός πληθυσμός από τους μαύρους νότιους γείτονές τους. Αυτό φαίνεται από τις ιερογλυφικές επιγραφές που περιγράφουν τους Νούβιους. H κατάκτηση της Νουβίας από τους Αιγυπτίους ολοκληρώθηκε το 1840 π.Χ. από τον Φαραώ Σέσωστρι Γ’. Ο Σέσωστρις κατασκεύασε εντυπωσιακά οχυρά στη Νουβία και στα όριά της με την Αίγυπτο για να υπερασπιστεί το βασίλειό του από πιθανή επίθεση των μαύρων Νουβίων. Η αναθηματική στήλη στο Semneh, που ανήγειρε ο Φαραώ αναφέρει σχετικά: «Το νότιο σύνορο κατασκευάστηκε το όγδοο έτος από τον μεγαλοπρεπή βασιλιά της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου, τον Σέσωστρι Γ’, για να εμποδίσει κάθε μαύρο που θα προσπαθούσε να περάσει, από τα νερά ή από την ξηρά, με πλοίο ή με οποιοδήποτε κοπάδι των μαύρων. Εκτός από τους μαύρους που έρχεται για εμπόριο στο Iken ή έρχεται με άδεια». Μία άλλη πηγή, η στήλη του Sihathor, θησαυροφύλακα, από τη 12η Δυναστεία αναφέρει: «Έφθασα στη Νουβία, τη χώρα των μαύρων […] υποχρέωσα τους Νούβιους ηγεμόνες να πλύνουν χρυσάφι για μένα» (James H. Breasted, History of Egypt, London 1909, 69). Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν μεσογειακής καταγωγής, οι Νούβιοι μαύροι, όπως καταδεικνύουν τα ιστορικά δεδομένα. Ο μαύρος κλασικός φιλόλογος Frank Snowden παρακινεί τους αφροκεντριστές συγγραφείς να μελετήσουν τους Νουβίους ως πρώτο μαύρο πολιτισμό και όχι τους αρχαίους Αιγυπτίους που ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό. Ο Bernal θεωρεί ότι ο Σωκράτης ήταν αφρικανικής καταγωγής. Ως αποδεικτικά στοιχεία επικαλείται τις αναφορές των μαθητών του Πλάτωνα και Ξενοφώντα ότι έμοιαζε με Σειληνό ή Σάτυρο. Επίσης ορισμένες προτομές που φιλοτεχνήθηκαν μετά τον θάνατο του Σωκράτη τον απεικονίζουν με μύτη πλακουτσωτή, πλατιά ρουθούνια και μεγάλο στόμα, όλα ενδείξεις ότι ήταν μαύρος σύμφωνα με τον Bernal. Στην πραγματικότητα οι αρχαίοι γλύπτες απλώς αναπαρήγαγαν τις ειρωνικές παρατηρήσεις και τα περίεργα σχόλια που κυκλοφορούσαν τότε για έναν άνθρωπο που με τις ιδέες του και τον τρόπο ζωής του τραβούσε τη γενική προσοχή. Άλλωστε οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν με πλακουτσωτή μύτη τόσο τους Αιθίοπες όσο και τους Σκύθες, που κατοικούσαν στη Νότια Ρωσία. Αν ο Σωκράτης ή κάποιος πρόγονός του είχε έστω σκουρόχρωμο δέρμα, αυτό οπωσδήποτε δεν θα είχε διαφύγει της προσοχής των συγχρόνων του, πόσο μάλλον των σοφιστών ή του κωμικού Αριστοφάνη, που τον σατίριζε ανελέητα. Όσον αφορά το ερώτημα για τον ανθρωπολογικό τύπο της βασίλισσας Κλεοπάτρας, ας αναφερθεί ότι σε όλες τις γνωστές απεικονίσεις, γλυπτά και νομίσματα, η Κλεοπάτρα φέρει ξεκάθαρα μεσογειακά χαρακτηριστικά. Η δυναστεία των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο είχε ακολουθήσει την τακτική της ενδογαμίας, ο δε ελληνικός πληθυσμός διατηρούσε αποστάσεις από τους Αιγυπτίους κατοίκους. Οι αφροκεντριστές παραβλέπουν συνειδητά ότι η δυναστεία των Πτολεμαίων ήταν ηγεμόνες ελληνικής καταγωγής όχι Αιγύπτιοι. Η παρανόηση για την Κλεοπάτρα προήλθε μάλλον από την επιλεκτική ανάγνωση ενός έργου του Shakespeare, του Αντώνιος και Κλεοπάτρα. Ο Άγγλος ποιητής αποκαλεί την Κλεοπάτρα μελαψή (tawny) και μαύρη (black). Όμως, με τα επίθετα αυτά δεν αναφέρεται στην καταγωγή της. Ο Shakespeare είχε βασιστεί στον Αντώνιο του Πλουτάρχου και γνώριζε ότι η Κλεοπάτρα ανήκε στην ελληνική δυναστεία: «Πολύ καλή είναι και άξια βασίλισσα / βασιλογέννητη απ’ αράδα βασιλιάδες» (V. ii 326-27, μτφ. Βασίλη Ρώτα). Το επίθετο μαύρη που της αποδίδει σχετίζεται με το ότι σε ένα μεταφορικό σχήμα η Κλεοπάτρα είχε για εραστή της τον Ήλιο, όσο έλειπε ο Αντώνιος.

Συμπεράσματα

O αφροκεντρισμός, ως ιδεολογική και πολιτική συνιστώσα, έχει συγκεκριμένη καταγωγή και σκοπιμότητα. Στη σημερινή του μορφή δεν είναι παρά ένα υποπροϊόν της πολυπολιτισμικότητας και της πολιτικής ορθότητας. Τα ρεύματα αυτά τείνουν να καταργήσουν την ίδια την αντικειμενικότητα, την επίκληση των αποδεικτικών στοιχείων και την ορθολογική θεμελίωση των δεδομένων. Το παρελθόν σχετικοποιείται, καθίσταται εύχρηστο εργαλείο για όσους επιδιώκουν να διαμορφώσουν μία συγκεκριμένη εικόνα της ιστορίας, ώστε να ικανοποιήσουν ιδιοτελείς πολιτικές επιδιώξεις.

Επιλεγμένη Βιβλιογραφία

1. Bernal M., Black Athena vol. I: The Fabrication of Ancient Greece 1785 - 1985, Free Association Books, London 1987

2. Bernal M., Black Athena vol. II: The Archaeological and Documentary Evidence, Free Association Books, London 1991

3. Bernal M., Cadmean Letters: The Transmission of the Alphabet in the Aegean Before 1400 BC, Eisenbraus, Winona Lake 1990

4. Bernal M., ‘Ελλάδα, αρία ή μεσογειακή ;’, Αρχαιολογία 27 (1988): 6-10

5. Diop C. A., Precolonial Black Africa, Lawrence Hill, New York 1987

6. Fraser P. M., Ptolemaic Alexandria, Clarendon Press, Oxford 1972

7. James G., Stolen Legacy, Philosophical Library, New York 1954

8. Jochannan Y. A. A. ben, African Origins of the Major Western Religions, Black Classic Press, Baltimore 1991 [1970]

9. Jochannan Y. A. A. ben, Africa, Mother of Western Civilization, Black Classic Press, Baltimore 1988² [1971]

10. Κωτούλας Ι., ‘Οι μύθοι του αφροκεντρισμού’, Ιστορικά Θέματα τ. 6: 4/2002, 24-41

11. Κωτούλας Ι., ‘Κριτική στην Μαύρη Αθηνά’, Άνθρωπος τ. 13 (1991 - 1997): 557-59, Ανθρωπολογική Εταιρεία Ελλάδος, Αθήνα 1997

12. Lefkowitz M., ‘Afrocentrists Wage War on Ancient Greeks’, Wall Street Journal (4/7/1993) : A14

13. Lefkowitz M., Not Out of Africa: How Afrocentrism Became An Excuse to Teach Myth as History, Basic Books, London 1996

14. Lefkowitz M. and MacLean Rogers G., (eds.), Black Athena Revisited, The University of North Carolina Press, Chapel Hill and London 1996

15. Miller J., (ed.), Alternatives to Afrocentrism, Center for the New American Community, Washington D.C. 1994

16. Montellano O. de, ‘Melanin, Afrocentricity and Pseudoscience’, Yearbook of Physical Anthropology 36 (1993): 33- 58

17. Μπαμπινιώτης Γ., Το χρώμα της Αθηνάς, Το Βήμα 21/6/1998, Νέες Εποχές β1, β3

18. Παπαγγελής Θ. Δ., Η λατρεία της μαύρης Ελλάδας, Το Βήμα 14/6/1998 β1, β4

19. Ποιοι πολεμούν την αρχαία Ελλάδα, Το Βήμα 11/9/1999 β2, β3

20. Πουλιανός A., Η προέλευση των Ελλήνων, Ανθρωπολογική Εταιρεία Ελλάδος, Αθήνα 1988

21. Schlesinger A. M. Jr., The Disuniting of America, W.W. Norton, New York 1992

22. Snowden F. M., Blacks in Antiquity, Harvard University Press, Massachusetts 1970

23. Yurco F., ‘Were the Ancient Egyptians Black or White?’, Biblical Archaeological Review 15, 5 (1989): 24-29, 58

© 2005 Ιωάννης Κωτούλας Παραπομπή στη δημοσίευση: Κωτούλας, Ι., " Ο αφροκεντρισμός και η παραποίηση της ελληνικής ιστορίας

http://ioanniskotoulas.blogspot.gr/2008/03/blog-post_04.html

Γενετική εναντίον Φαλμεράυερ

Ανθρωπολογικά Στοιχεία

για τη Θεωρία του Φαλμεράυερ

του Διηνεκή Ποντικού

Ο Ιάκωβος Φίλιππος Φαλμεράυερ (1790 – 1861) ήταν ένας Αυστριακός μελετητής που πρότεινε στο έργο του Ιστορία της χερσονήσου της Πελοποννήσου κατά τους Μεσαιωνικούς Χρόνους (Stuttgart, 1830–1836, 2 τόμοι) πως οι Νεοέλληνες δεν κατάγονται από τους αρχαίους Έλληνες. Σύμφωνα με τον Φαλμεράυερ, προέρχονται από μεσαιωνικούς Σλάβους που κατέκλυσαν την Ελλάδα κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους, με ένα μεταγενέστερο επίστρωμα Αλβανών κατά τους ύστερους Μεσαιωνικούς και Νεώτερους χρόνους. Σύμφωνα με τον Φαλμεράυερ:

Das Geschlecht der Hellenen ist in Europa ausgerottet ... Denn auch nicht ein Tropfen edlen und ungemischten Hellenenblutes flieίt in den Adern der christlichen Bevφlkerung des heutigen Griechenlands.

Το Ελληνικό έθνος έχει εξαφανιστεί από την Ευρώπη ... Γιατί ούτε μια σταγόνα καθαρού και αμιγούς Ελληνικού αίματος κυλάει στις φλέβες των Χριστιανών κατοίκων της σημερινής Ελλάδας.

Αυτή η εκπληκτική ιδέα ερχόταν σε αντίθεση με τις κοινές πεποιθήσεις της εποχής. Οι Έλληνες λεγόταν Graeci ή με παράγωγους όρους από τους Δυτικούς, και Έλληνες από τους ίδιους. Το εθνώνυμο των Ελλήνων είχε χάσει σταδιακά τον παλιό παγανιστικό χαρακτηρισμό του, αιώνες πριν από την πτώση της ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επιπλέον, το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού του Βασιλείου της Ελλάδας μιλούσε Ελληνικά, και άλλοι Έλληνες ήταν αυτοί που αιώνες νωρίτερα είχαν εγκαινιάσει τις Ελληνικές σπουδές στη Δυτική Ευρώπη γύρω από την εποχή της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Πώς ήταν δυνατό αυτοί οι Ελληνόφωνοι, κάτοικοι της Ελλάδας, και αυτοαποκαλούμενοι Έλληνες να μην είχαν καμιά σχέση με τους αρχαίους;

Η θεωρία του Φαλμεράυερ έχει αντιμετωπιστεί επαρκώς από ειδικούς ιστορικούς, γλωσσολόγους, λαογράφους, κ.ο.κ. Είναι βέβαιο πως η διατήρηση της Ελληνικής γλώσσας στην Ελλάδα δεν ήταν τυχαίο γεγονός, αλλά απαιτούσε την ύπαρξη Ελλήνων ομιλητών που έδρασαν ως φορείς εξελληνισμού όσων ξένων βρέθηκαν ανάμεσά τους. Παραταύτα, η πρόταση του Φαλμεράυερ είναι βιολογική, και χρησιμοποιείται, ακόμα και σήμερα από όσους θέλουν να πλήξουν τη βιολογική συνέχεια των Ελλήνων. Γι' αυτό είναι σωστό να αντιμετωπιστεί και με καθαρά βιολογικούς όρους.

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

Η καταγωγή διαπιστώνεται ασφαλέστερα μελετώντας άμεσα τα στοιχεία της κληρονομικότητας, δηλαδή το DNA. Ωστόσο, μιας και τα γονίδια επηρεάζουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά, μπορούμε να εξάγουμε συμπεράσματα για την βιολογική σύνθεση ενός πληθυσμού βασιζόμενοι σε φαινοτυπικές παρατηρήσεις. Η βιολογική ανθρωπολογία απ' όσους μελέτησαν τους αρχαίους και του σύγχρονους Έλληνες μάλλον καταδεικνύει τη στενή τους σχέση (Pontikos, 2007a, μετάφραση του ίδιου):

Η πληρέστερη μελέτη του Ελληνικού οστεολογικού υλικού από τη Νεολιθική έως και τη σύγχρονη εποχή έγινε από τον Αμερικανό ανθρωπολόγο Τζ. Λώρενς Έηντζελ, ο οποίος συμπέρανε πως κατά την πρώιμη εποχή η φυλετική ποικιλομορφία στην Ελλάδα ήταν 7% πάνω από το μέσο όρο, υποδηλώνοντας πως οι Έλληνες είχαν πολλαπλές προελεύσεις στα πλαίσια της Ευρωπαιοειδούς φυλετικής οικογένειας. Ο Έηντζελ σημείωσε πως από τις παλιότερες εποχές έως και σήμερα «η φυλετική συνέχεια στην Ελλάδα είναι εμφανής». Ο Μπάξτον ο οποίος είχε προηγουμένως μελετήσει Αρχαιοελληνικούς σκελετούς και είχε μετρήσει Νεοέλληνες και ειδικότερα Κυπρίους, αποφαίνεται πως οι Νεοέλληνες «παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που δεν διαφέρουν ουσιαστικά από αυτά των προηγούμενων [Αρχαίων Ελλήνων]».

Η εκτενέστερη μελέτη των Νεοελλήνων διεξήχθη από τον Έλληνα ανθρωπολόγο Άρη Ν. Πουλιανό [Poulianos, Aris N., 1961, The Origin of the Greeks, Ph.D. thesis, University of Moscow, supervised by F.G.Debets - Poulianos, Aris N., 1999, 2nd ed., The Origin of the Cretans, Kyromanos, Thessaloniki]. Η μελέτη του Πουλιανού περιελάμβανε τη συλλογή και επεξεργασία πλέον των εβδομήντα ανθρωπομετρικών και σωματοσκοπικών χαρακτηριστικών από ένα μεγάλο δείγμα Ελλήνων διαφορετικών περιοχών. Τα κύρια συμπεράσματα του ήταν πως οι Έλληνες καθώς και οι γειτονικοί τους πληθυσμοί είναι βασικά ένα μίγμα Αιγαίων (Μεσογειακού τύπου της περιοχής τους) και Ηπειρωτικών (Διναρικών) και κατάγονται από τους αρχαίους κατοίκους των περιοχών όπου κατοικούν.

Πιο πρόσφατα, ο Νικόλαος Ξηροτύρης [Xirotiris, N., 1979, Rassengeschichte von Griechenland. pp. 157-183. In Schwidetzky, I. (ed.), Rassengeschichte der Menschheit. Volume 6. R. Oldenbourg Verlag, Munich] έκανε μιαν επισκόπηση του Ελληνικού οστεολογικού υλικού και μιας σειράς από γενετικές και ανθρωπομετρικές μελέτες για τους Νεοέλληνες. Τα συμπεράσματα του ήταν πως όπως και στην αρχαιότητα, το Ελληνικό έδαφος υποβοηθάει την απομόνωση και οδήγησε στο σχηματισμό τοπικών τύπων μέσω της μικροεξέλιξης. Και αυτός συμπεραίνει φυλετική συνέχεια στην Ελλάδα, χωρίς να μπορεί να βρει σημαντικές αλλαγές του Ελληνικού φυλετικού συμπλέγματος από την προϊστορία διαμέσου της κλασσικής και μεσαιωνικής εποχής έως και τη νεώτερη.

Τέλος, μια πιο πρόσφατη στατιστική σύγκριση των αρχαίων και σύγχρονων Ελληνικών κρανίων είχε ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη «αξιοθαύμαστης ομοιότητας στην κρανιοπροσωπική μορφολογία ανάμεσα στους σύγχρονους και τους αρχαίους Έλληνες».

ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑΚΟ DNA

Το μιτοχονδριακό DNA (mtDNA) κληρονομειται από τη μητέρα και χρησιμοποιείται ευρέως για να διερευνήσει την μητρική σύνθεση των ανθρώπινων πληθυσμών. Μεταλλάξεις συσσωρεύονται στα ανθρώπινα μιτοχόνδρια με την πάροδο γενεών και αυτές ορίζουν διακριτούς κλάδους της μιτοχονδριακής φυλογένειας, οι οποίοι μπορούν να χρονολογηθούν χρησιμοποιώντας ένα μοριακό ρολόι. Έτσι, πληθυσμοί που συνδέονται μητρογραμμικά πρέπει να παρουσιάζουν τους ίδιους τύπους mtDNA σε συναφείς συχνότητες.

Μια πρόσφατη μελέτη mtDNA συγκέντρωσε στοιχεία από την υπάρχουσα βιβλιογραφία με σκοπό να μελετήσει το πρόβλημα της προέλευσης των Ετρούσκων (Achilli et al. 2007). Αυτά τα δεδομένα όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δείξουν τις σχέσεις ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπινους πληθυσμούς από τη Δυτική Ασία και την Ευρώπη. Η μελέτη περιελάμβανε ξεχωριστά δείγματα 155 Ελλήνων, 202 Κρητών, 60 Λημνίων, αι 42 Ροδίων. Το γράφημα των πρωτευόντων συνιστωσών παρουσιάζεται παρακάτω:

Όπως μπορούμε να δούμε τα Ελληνικά δείγματα βρίσκονται κοντά μεταξύ τους μαζί με αρκετούς Ιταλικούς πληθυσμούς στο μέσο του γραφήματος. Το μοναδικό Σλαβικό δείγμα σε αυτό το σύμπλεγμα είναι των Βουλγάρων, ενός Βαλκανικού πληθυσμού που είναι γεωγραφικά εγγύς στους Έλληνες. Όλοι οι άλλοι Σλάβοι από τη Ρωσία, τη Τσεχία, την Πολωνία, τη Σλοβακία, τη Βοσνία και τη Σλοβενία βρίσκονται μαζί στο πάνω αριστερά τεταρτημόριο του σχήματος. Στην δεξιά πλευρά βλέπουμε μια ομάδα πληθυσμών από τη Δυτική Ασία όπως Τούρκων, Αρμενίων, Κούρδων, Λιβανέζων και Ιρανών.

Μπορούμε να συμπεράνουμε πως η μητρική κληρονομιά των Ελλήνων είναι ξεχωριστή από αυτή των Σλάβων και συναφής με αυτή των Ιταλών, ενός πληθυσμού που δεν υπέστη σημαντική Σλαβική μετανάστευση. Άρα το mtDNA καταδεικνύει πως οι Έλληνες, και οι Σλαβόφωνοι Βούλγαροι, δεν επηρεάστηκαν σημαντικά από τους Σλάβους, αλλά έχουν μια κοινή Ελληνορωμαϊκή ή Ιταλο-Βαλκανική κληρονομιά αρχαιότερη των Σλάβων.

ΧΡΩΜΑΤΟΣΩΜΑΤΑ Υ

Τα χρωματοσώματα Υ κληρονομούνται από τον πατέρα στο γιο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανίχνευση της πατρογραμμικής καταγωγής ενός πληθυσμού. Μια μελέτη της Ευρωπαϊκής ποικιλομορφίας των χρωματοσωμάτων Υ (Roewer et al. 2005) περιελάμβανε ένα δείγμα Ελλήνων και έτσι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καθοριστεί η θέση των Ελλήνων ανάμεσα στους άλλους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Το δενδρόγραμμα από αυτό το άρθρο φαίνεται παρακάτω:

 

Οι συγγραφείς εντοπίζουν δύο διακριτές συστάδες στην Ευρώπη: μια Δυτικοευρωπαϊκή συστάδα που περιλαμβάνει κυρίως πληθυσμούς από τον Ατλαντικό και μια Ανατολικοευρωπαϊκή συστάδα που περιλαμβάνει πληθυσμούς που ομιλούν γλώσσες από τη Σλαβική και Βαλτική οικογένεια. Οι Έλληνες δεν ομαδοποιούνται ούτε με τους Σλάβους ούτε με τους Αλβανούς, όπως θα περίμενε κανείς αν είχαν σημαντική εισροή στοιχείων από κάποιον από αυτούς τους δύο πληθυσμούς. Αντιθέτως ομαδοποιούνται με πληθυσμούς των Βαλκανίων: Ούγγρους, Ρουμάνους, και Βουλγάρους. Οι Ούγγροι αντιπροσωπεύουν έναν προ-Σλαβικό πληθυσμού του Βαλκανο-Δουναβικού συμπλέγματος που φαίνεται πως είχε μικρή μόνο συμμετοχή από τους ιστορικούς Μαγυάρους από την Ασία. Οι Ρουμάνοι είναι επίσης ένας Βαλκανικός πληθυσμός που διατήρησε την Ρωμανόφωνη γλώσσα του κατά τη διάρκεια των Σλαβικών επιδράσεων. Τέλος οι Βούλγαροι είναι γεωγραφικά εγγύς στους Έλληνες, κατοικούντες στην περιοχή των αρχαίων Θρακών και διαφέρουν από τους άλλους Σλάβους που εμπεριέχονται όλοι στην Ανατολική συστάδα.

Στον πίνακα 2 αυτής της μελέτης, οι συγγραφείς παρουσιάζουν μιαν ανάλυση ψευδο-ανάμιξης, χωρίζοντας τους υπό μελέτη πληθυσμούς σε Δυτική, Ανατολική, και Άλλη συστάδα. Είναι αξιοσημείωτο πως οι Έλληνες έχουν 44% της Δυτικής και 27% της Ανατολικής συστάδας. Αντιθέτως οι Βούλγαροι έχουν 53% της Ανατολικής συστάδας και 28% της Δυτικής, οι Ρουμάνοι 57/24% και οι Αλβανοί 53/34%. Έτσι, φαίνεται πως οι Έλληνες διαφοροποιούνται από τους Βαλκανικούς γείτονες τους όντας λιγότερο "Ανατολικοί". Και μάλιστα η συμμετοχή της Ανατολικής συστάδας στους Έλληνες είναι παρόμοια με τους Δυτικούς Ιταλούς (20%) και τους Σικελούς (18%). Έτσι υπογραμμίζεται η περιορισμένη συμμετοχή δημογραφικών στοιχείων από τον βόρειο χώρο στη σύνθεση του Ελληνικού πληθυσμού.

Σε μια διαφορετική μελέτη, (Pericic et al. 2005), τα χρωματοσώματα Υ των Σλάβων απο τα Βαλκάνια εξετάστηκαν, και οι συγγραφείς έφτασαν στο συμπέρασμα πως η σύγχρονη Σλαβική πατρική γενετική δεξαμενή “χαρακτηρίζεται κυρίως από την κυριαρχία των κλάδων R1a και I1b* (xM26) και τη σπανιότητα των E3b1”. Αντιθέτως, αναμεσα στους Έλληνες, η συχνότητα των απλοομάδων R1a και I είναι μόνο περί το 25% (Pontikos, 2007b) ενώ η απλοομάδα E3b1 φτάνει το 20%. Πράγματι, στην Πελοπόνησο (τον ιστορικό Μωρέα), ο οποίος αποτελούσε το κύριο αντικείμενο της θεωρίας του Φαλμεράυερ, η απλοομάδα E3b1 φτάνει σε συχνότητα το 47% (Semino et al. 2004). Είναι επίσης ενδιαφέρον πως η παρουσία της απλοομάδας E3b1 ανάμεσα στους αρχαίους Έλληνες έχει υποδηλωθεί εμμέσως από την συγγένεια χρωματοσωμάτων των Πάθαν του Πακιστάν με αυτά των Ελλήνων, ίσως απομεινάρια των στρατιωτών του Αλεξάνδρου στη μακρινή εκείνη περιοχή. (Firasat et al. 2007).

ΑΥΤΟΣΩΜΑΤΙΚΟ DNA

Το αυτοσωματικό DNA κληρονομείται και από τους δύο γονείς και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την διερεύνηση της συνολικής γενετικής σύστασης ενός πληθυσμού. Μια πρόσφατη μελετη (Bauchet et al. 2007) περιελάμβανε ένα δείγμα Ελλήνων και άλλων Ευρωπαϊκών πληθυσμών. Οι ατομικοί γονότυποι υποβλήθηκαν στο πρόγραμμα STRUCTURE, ένα λογισμικό συσταδοποίησεις βάσει μοντέλου το οποίο καθορίζει την καταγωγή κάθε ατόμου από έναν αριθμό K επαγώμενων ομάδων. Όταν όλοι οι παγκόσμιοι πληθυσμοί χρησιμοποιήθηκαν για την συσταδοποίηση, φανερώθηκε πως οι Έλληνες ανήκουν στις Καυκασοειδείς συστάδες, περιλαμβανομένης και της πράσινης "νότιας" συνιστώσας που σπάνιζε στο Σλαβικό δείγμα από την Πολωνία.

Όταν η συσταδοποίηση αφορούσε μόνο τους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, οι Έλληνες φάνηκε πως ανήκαν κυρίως στην κόκκινη "νότια" συστάδα, με περιορισμένες συμμετοχές από τις "βόρειες" συστάδες ανοιχτού πράσινου και μπλε χρώματος.  

Μπορούμε να συμπεράνουμε πως οι Έλληνες διατήρησαν τα νότια χαρακτηριστικά τους και δεν μεταβλήθηκαν σημαντικά από πληθυσμούς της βορειο-κεντρικής Ευρώπης όπως οι Σλάβοι.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Συνοψίζουμε τα συμπεράσματά μας:

• Οι Νεοέλληνες ομοιάζουν με τους αρχαίους Έλληνες.

• Οι Νεοέλληνες έρχονται σε αντίθεση με τους βόρειους πληθυσμούς συμπεριλαμβανομένων των Σλάβων και των Αλβανών σε διαφορετικά γενετικά συστήματα: μιτοχονδριακό DNA, χρωματοσώματα Y, αυτοσωματικό DNA.

• Οι Νεοέλληνες διατηρούν χαρακτηριστικά ενός Νοτιοευρωπαϊκού αυτόχθονος (προ-Σλαβικού) Βαλκανικού πληθυσμού.

• Τόσο στην εκδοχή του πλήρους αφανισμού όσο και σε αυτήν την σημαντικής βορείου επίδρασης, η θεωρία του Φαλμεράυερ έχει διαψευστεί από τα ανθρωπολογικά στοιχεία.

Εδώ πρέπει να παρατηρήσουμε πως κάποιας έκταση επιμιξία μάλλον έλαβε χώρα, αλλά αυτή δεν ήταν αρκετή για να αλλοιώσει τα βασικά γενετικά χαρακτηριστικά των κατοίκων της Ελλάδας. Δεν υποστηρίζουμε πως η γενετική καθαρότητα είναι ένα ιδεώδες για τον Ελληνικό λαό, αλλά μόνο πως η γενετική συνέχεια του Ελληνικού έθνους εδραιώνεται στα αντικειμενικά στοιχεία.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Achilli, A. et al. (2007) Mitochondrial DNA Variation of Modern Tuscans Supports the Near Eastern Origin of Etruscans. American Journal of Human Genetics (in press).

2. Bauchet, M. et al. (2007) Measuring European Population Stratification using Microarray Genotype Data. American Journal of Human Genetics (in press).

3. Firasat, S. et al. (2007) Y-chromosomal evidence for a limited Greek contribution to the Pathan population of Pakistan. European Journal of Human Genetics 15, 121–126.

4. Pericic, M. et al. (2005) High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations. Molecular Biology and Evolution 22(10):1964-1975.

5. Pontikos, D. (2007a) Racial Type of the Ancient Hellenes.

http://dienekes.50webs.com/arp/articles/hellenes/

6. Pontikos, D. (2007b) Greek Y chromosomes. http://dienekes.50webs.com/arp/articles/greeknry/

7. Roewer, L. et al. (2005) Signature of recent historical events in the European Y-chromosomal STR haplotype distribution. Human Genetics 116(4):279-91.

8. Semino, O. et al. (2004) Origin, Diffusion, and Differentiation of Y-Chromosome Haplogroups E and J: Inferences on the Neolithization of Europe and Later Migratory Events in the Mediterranean Area. American Journal of Human Genetics, 74:1023-1034

Copyright © 2007 Dienekes Pontikos. All Rights Reserved.


http://dienekes.110mb.com/articles/fallmerayer/indexel.html

Το γονιδίωμα του γορίλα

Η Καμίλα, 35 ετών, προσέφερε το δείγμα στους ερευνητές  

Το γονιδίωμα του γορίλα μάς βγάζει από την ομίχλη

Λονδίνο

Ο γορίλας, ο στενότερος συγγενής που διαθέτουμε μετά τον χιμπατζή, έρχεται να προστεθεί στο «κλαμπ» των ειδών που το γονιδίωμά τους έχει διαβαστεί από τους επιστήμονες.

Η αποκρυπτογράφηση των γενετικών μυστικών του αναμένεται ότι θα φωτίσει σκοτεινές πλευρές της πορείας της εξέλιξής μας και ίσως μας δώσει κάποιο στοιχείο για το τι είναι αυτό που διαχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα πρωτεύοντα είδη.

Οι πρώτες αναλύσεις δίνουν κιόλας προσφέρουν κάποιες αποσαφηνίσεις αλλά και ανατρέπουν θεωρίες σχετικά με την ανθρώπινη ομιλία.

Τα μυστικά της Καμίλα

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ως «δείγμα» για το διάβασμα του γονιδιώματος την Καμίλα, έναν θηλυκό γορίλα 35 ετών που ζει στον Ζωολογικό Κήπο του Σαν Ντιέγκο στη Νότια Καλιφόρνια.

Η Καμίλα ανήκει στο είδος του δυτικού πεδινού γορίλα (Gorilla gorilla gorilla) – του τρίτου στενού συγγενή του ανθρώπου του οποίου διαβάζεται το γονιδίωμα μετά τον χιμπαντζή και τον ουραγκοτάγκο.

Όπως έδειξε η ανάγνωση, το γονιδίωμα του γορίλα περιλαμβάνει περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια ζεύγη «γραμμάτων» (σχεδόν όσα του ανθρώπου) και περίπου 21.000 γονίδια. Η σύγκρισή του με τα γονιδιώματα των άλλων πρωτευόντων αρχίζει ήδη να αποκαλύπτει τα πρώτα μυστικά – και να προκαλεί εκπλήξεις.

Χρονολογικό «ξεκαθάρισμα»

Οι αρχικές αναλύσεις δείχνουν ότι ο γορίλας διαχωρίστηκε από τους άλλους μεγάλους πιθήκους πριν από περίπου 10 εκατομμύρια χρόνια – σχεδόν 4 εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα από τον διαχωρισμό του ανθρώπου από τον χιμπαντζή.

Η διαπίστωση αυτή κατά κάποιον τρόπο «ξεκαθαρίζει» τις ασάφειες που υπήρχαν στο εξελικιτκό χρονολόγιο των τριών ειδών.

«Επί μακρόν υπήρχε μια διαφωνία ανάμεσα στα απολιθώματα και τις γενετικές εκτιμήσεις, οι οποίες τοποθετούσαν τον διαχωρισμό των ειδών αργότερα» εξήγησε ο Ελγουιν Σκάλι από το Ινστιτούτο Σάνγκερ στο Κέιμπριτζ, κύριος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature».

Στενές ομοιότητες

Παρότι ο χιμπατζής θεωρείται ο στενότερος συγγενής του ανθρώπου, καθώς αυτά τα δυο είδη πρωτευόντων διαχωρίστηκαν αργότερα, το γονιδίωμα του γορίλα εμφανίζεται, σε έναν βαθμό, να μοιάζει περισσότερο με το δικό μας.

Συγκεκριμένα, αν και ο χιμπαντζής και ο άνθρωπος παρουσιάζουν ομοιότητες στο 70% των γονιδίων τους, το 15% των γονιδίων του γορίλα εμφανίζει πολύ στενότερες ομοιότητες με τα ανθρώπινα γονίδια από ό,τι του χιμπαντζή.

Οι περισσότερες από τις ομοιότητες αυτές παρατηρούνται σε περιοχές του γονιδιώματος που δεν κωδικοποιούν για πρωτεΐνες. Σημαντικά κοινά σημεία εμφανίστηκαν όμως και σε αλλαγές που υπέστησαν λειτουργικά γονίδια – και κυρίως κάποια από αυτά που σχετίζονται με την ακοή και την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Ανατροπή θεωριών για την ομιλία

Σε αυτές ακριβώς τις ομοιότητες στις αλλαγές των γονιδίων κρυβόταν η δεύτερη μεγάλη έκπληξη για τους ειδικούς, η οποία έρχεται μάλιστα να ανατρέψει μια θεωρία για την ανάπτυξη της ικανότητας της ομιλίας στον άνθρωπο.

Αφορά το γονίδιο LOXHD1, το οποίο σχετίζεται με την ακοή. Καθώς το γονίδιο αυτό υπέστη ταχύτατες αλλαγές στον άνθρωπο σε σχέση με τον χιμπαντζή οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι θα μπορούσε να εμπλέκεται στην ομιλία.

Το γεγονός όμως ότι παρουσιάζει εξίσου ταχείες αλλαγές στον γορίλα μάλλον αποκλείει αυτό το ενδεχόμενο. «Ξέρουμε ότι οι γορίλες δεν μιλάνε μεταξύ τους – αν το κάνουν καταφέρνουν να το κρύβουν πολύ καλά» τόνισε αστειευόμενος ο κ. Σκάλι.

Βήμα Science
Newsroom ΔΟΛ

http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1231185366
 

Μη-συμβατική Ανθρωπολογία (3)

Χάρτης με τα σπουδαιότερα ευρήματα απολιθωμάτων Νεαντερταλίων

Περί του «Αρχανθρώπου» των Πετραλώνων και Παλαιοανθρωπολογίας

(Συνέχεια από την προηγούμενη ανάρτηση)

Ερχόμαστε τώρα στην «ταμπακιέρα», που δεν είναι άλλη από τις θεωρίες του κ. Πουλιανού και τα περίεργα ευρήματά του. Αρχίζω από τις διάφορες «ανακαλύψεις» περί ανθρώπινων εργαλείων, περίεργων απολιθωμάτων, περί κλοπών ευρημάτων, για φωτιές και στάχτες που «χάθηκαν» και κάποια άλλα πράγματα, που θυμίζουν μάλλον ιστορίες «φιλμ-νουάρ», παρά επιστημονική έρευνα και σοβαρότητα. Παραθέτω αποσπάσματα από συνέντευξη που δόθηκε στις 4/1/1998 και παρουσιάζεται στον Διαδικτυακό τόπο «Άγνωστη Ελληνική Ιστορία» (σημ. ΔΕΕ: δηλαδή; Μήπως εννοούν «μη-συμβατική»;), όπου εμφανίζονται παρόμοια παράξενα, περίεργα και αμφιλεγόμενα θέματα:

«Ερώτηση από ΑΕΙ ('Αγνωστη Ελληνική Ιστορία)»: Κύριε Πουλιανέ ποια είναι τα νεώτερα ευρήματα (εκτός του αρχανθρώπου των Πετραλώνων) που αποδεικνύουν την αυτοχθονία του ανθρώπου στην Ελληνική γη;

Απάντηση Α. Πουλιανού: Το οστό από κνήμη ανθρώπου που βρέθηκε στην περιοχή της Τρίλλιας (σημ. ΔΕΕ: εννοεί την Τρίγλια) και αποτελεί ίσως την πιο σημαντική επιτυχία της σταδιοδρομίας μου, μιας και οριστικά πλέον ανατρέπεται η θεωρία της Αφρικής. Και ο αρχάνθρωπος την ανέτρεψε με το να αποδείξουμε ότι δεν είναι ο πρώτος Αφρικανός εκτός Αφρικής όπως υποστήριξαν κάποιοι επιστήμονες, αλλά και το γεγονός ότι βρέθηκαν ίχνη ανθρώπου, τμήματα σκελετών και εργαλεία, 11 (± 1) εκατομμυρίων ετών, όχι μόνο ανατρέπει την θεωρία της Αφρικής, αλλά και εντοπίζει σε πιο σημείο πρωτοεμφανίζεται επί της γης ο άνθρωπος.

Ερώτηση ΑΕΙ: Ποιες είναι οι νεώτερες εξελίξεις όσον αφορά το σπήλαιο των Πετραλώνων και το εκεί μουσείο;

Απάντηση: […] Άρα, να γιατί με έδιωξαν με την βία από το σπήλαιο και το μουσείο. Για να εξαφανίσουν τα ευρήματά μου. Ένα μεγάλο εύρημα που εξαφάνισαν ανάμεσα στα άλλα, είναι 4 κιλά στάχτης από την αρχαιότερη φωτιά που διαπιστώθηκε ποτέ επί της γης που είχε χρονολογηθεί πάνω από ένα εκατομμύριο χρόνια…»

(Σημ. ΔΕΕ: Οι επισημάνσεις δικές μου).

Αυτή η περίφημη «κνήμη ανθρώπου», που κατά τον κ. Πουλιανό «αποτελεί ίσως την πιο σημαντική επιτυχία της σταδιοδρομίας μου, μιας και οριστικά πλέον ανατρέπεται η θεωρία της Αφρικής», πιστεύω ότι αποτελεί την άκρη του νήματος για να ξετυλίξουμε το κουβάρι της περίεργης νοοτροπίας και της άμετρης φιλοδοξίας ενός επιστήμονα με έμμονες ιδέες, που με αντιεπιστημονικές υπερβολές και ταχυδακτυλουργίες, προσπαθεί σώνει και καλά να πείσει τους πάντες ότι είναι ο κορυφαίος Παλαιοανθρωπολόγος, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στον κόσμο ολόκληρο, ιδέες και πρακτικές που εντάσσονται χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια στον χώρο του ψευδο-ελληνοκεντρισμού ή ακριβέστερα του φαντασιακού «Πανελληνισμού», όπως τον περιγράψαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο!

Όπως ήδη εξηγήσαμε αναλυτικά, με κίνδυνο να γίνουμε βαρετοί, «…ο διαχωρισμός της Οικογένειας Hominidae (Ανθρωπίδες) από την Οικογένεια Pongidae έγινε γύρω στα 7.000.000 χρόνια πριν από σήμερα…», κάτι που σήμερα παραδέχονται όλοι οι Παλαιοανθρωπολόγοι, απανταχού της Γης. Επομένως ένα απολίθωμα ηλικίας 11-12 εκατομ. χρόνων δεν έχει καμιά σχέση με τον σύγχρονο άνθρωπο. Μπορεί να βρίσκεται στην γραμμή εξέλιξης που οδηγεί στον άνθρωπο (αυτό, επιστημονικώς, είναι ένα εντελώς διαφορετικό πράγμα), αλλά υπάρχουν και πάρα πολλές πιθανότητες να βρίσκεται στην γραμμή εξέλιξης του Ουρακοτάγκου, του Γορίλλα ή του Χιμπατζή, όπως επίσης να είναι ένας κλάδος που οδηγήθηκε σε εξελικτικό αδιέξοδο και εξαφανίσθηκε, όπως μας έχουν δείξει μέχρι τώρα πολυάριθμα ευρήματα. Επομένως οι διακηρύξεις και οι ισχυρισμοί του κ. Πουλιανού ότι από ένα μικρό απολίθωμα κνήμης διέγνωσε ότι πρόκειται για άνθρωπο και ότι έτσι αποδεικνύεται το «πού πρωτοεμφανίσθηκε ο άνθρωπος στην γη» είναι, εκτός από επιπόλαιοι, και επιστημονικώς απαράδεκτοι, δεδομένου ότι για την κατάταξη ενός απολιθώματος στην εξελικτική γραμμή του ανθρώπου απαιτείται ο προσδιορισμός της οδόντωσης, της απόδειξης μεγαλύτερης εγκεφαλικής χωρητικότητας σε σχέση με το μέγεθος του σώματος και τέλος ο διποδισμός, για τον προσδιορισμό του οποίου πρέπει να υπάρχουν απολιθώματα και από άλλα βασικά οστά.

Εξ άλλου, τον Σεπτέμβριο του 1989, ανακαλύφθηκαν από τον καθηγητή του ΑΠΘ Γ. Κουφό και τον Γάλλο συνάδελφό του Λ. ντε Μπονί (Louis de Bonis, Πανεπιστήμιο Πουατιέ) απολιθώματα ηλικίας 9,5 - 9 εκατομ. ετών στο Ξηροχώρι Θεσσαλονίκης (βλ. περίληψη στο Journal of Human Evolution Volume 24 - Issue 6 , June 1993, pages 469-491, καθώς και την ενδιαφέρουσα ανασκόπηση στο ίδιο Vol. 46 January 2004, pages 551-577) ενός είδους που ονομάσθηκε αρχικά Ουρανοπίθηκος (Ouranopithecus macedoniensis) και αργότερα Graecopithecus (=Ελληνοπίθηκος) freybergi. Το είδος αυτό αναφέρεται στην διεθνή βιβλιογραφία ως προγονική μορφή που οδηγεί στους Πογγίδες (Γορίλλες κλπ). Υπήρξε ένα σημαντικό εύρημα για τον ελλαδικό χώρο (και όχι μόνον), αλλά ουδείς εκ των παραπάνω επιστημόνων έσπευσε να δώσει συνεντεύξεις σε αμφιβόλου σοβαρότητας περιοδικά, ούτε βεβαίως να αναγγείλει ότι «όχι μόνο ανατρέπει την θεωρία της Αφρικής, αλλά και εντοπίζει σε πιο σημείο πρωτοεμφανίζεται επί της γης ο άνθρωπος»!!!

Όσο για τα περί της «αρχαιότερης φωτιάς που διαπιστώθηκε ποτέ επί της γης» δεν γνώριζα λεπτομέρειες, αλλά έμεινα κατάπληκτος όταν διάβασα το παρακάτω κείμενο του καθηγητή ανθρωπολογίας Νίκου Ξηροτύρη στο αξιολογότατο περιοδικό Άρδην (τεύχος 52, Ιανουάριος-Μάρτιος 2005) με τίτλο «Η καταγωγή των Ελλήνων - μια περιήγηση στο φαντασιακό (σ. 52-56) και ειδικότερα το υποκεφάλαιο "Ο Πουλιανός και η εκτροπή από την επιστήμη" (σ. 53-54):

«…Η εκτροπή από την επιστημονική οδό αρχίζει τα πρώτα χρόνια της δικτατορίας στην Ελλάδα, όταν εκδιώκεται το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης από το σπήλαιο των Πετραλώνων (σημ. ΔΕΕ: !!!) και αναλαμβάνει ως ανασκαφεύς ο κ. Α. Πουλιανός, διδάκτωρ της Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας (*). Αξίζει να μελετήσουμε την περίπτωση αυτή, γιατί αντικατοπτρίζει, σωστότερα εκπροσωπεί παραστατικά, τη διαπλοκή επιστήμης και πολιτικής…» (σ. 53). Ακολούθως ο καθηγητής αναφέρεται σε πρωτοφανή περιστατικά επιστημονικής αγυρτείας:

«[...] Προς στιγμήν φάνηκε ότι οι χρονολογήσεις του Πουλιανού (ότι ο άνθρωπος των Πετραλώνων ήταν 800.000 ετών. Σημ. ΔΕΕ) αντανακλούσαν μια γεωφυσική πραγματικότητα. Οφείλουμε επιστημονική ευγνωμοσύνη στην ομάδα των Γερμανών ραδιοχρονολογητών του κ. Henning, η οποία αντιλήφθηκε έγκαιρα ότι παραπλανήθηκε από τον κ. Πουλιανό χρονολογώντας δείγματα από βαθύτερα στρώματα, τα οποία τους τα εμφάνιζε ως επιφανειακά.

___________________________

(*) Περιέργως, ο ίδιος ο Α. Πουλιανός αναφέρει στο βιογραφικό του ότι αυτήν την περίοδο φυλακίσθηκε από την δικτατορία! Πού βρίσκεται η αλήθεια ομολογώ ότι αγνοώ.

Η χρονολόγηση του σταλαγμιτικού υλικού που περιβάλλει το κρανίο των Πετραλώνων από την ίδια ομάδα και η δημοσίευση των αποτελεσμάτων στο περιοδικό Nature έλυσε οριστικά το πρόβλημα των απίθανα υψηλών χρονολογήσεων. Ο κ. Πουλιανός δεν μπόρεσε να απαντήσει πειστικά. Αλλά η ομάδα του κ. Henning προχώρησε και σε άλλες αποκαλύψεις, ότι π.χ. τα λεγόμενα ίχνη φωτιάς, ηλικίας 1.000.000 χρόνων, και άρα τα αρχαιότερα της Ευρώπης, δεν είναι τίποτε άλλο από μία συσσωμάτωση αλάτων μαγγανίου (Σχόλιο ΔΕΕ: !!!). Ο δε καθηγητής M. Day, με άρθρο του στο περιοδικό Nature, χαρακτηρίζει τα περί σκελετών που "εντοπίσθηκαν" στο σπήλαιο ως "Ελληνικά Πυροτεχνήματα" και αποδεικνύει ότι πρόκειται για οστά ζώων (Σχόλιο ΔΕΕ: !!!). Ανάλογες καταστάσεις παρατηρήθηκαν και στο συνέδριο Παλαιοανθρωπολογίας στη Νίκαια, όπου παρουσιάσθηκαν και "λίθινα εργαλεία" από το σπήλαιο Πετραλώνων, τα οποία όμως είχαν ήδη δημοσιευθεί νωρίτερα ως προερχόμενα από την Εύβοια. Η μεγαλύτερη όμως "παρανόηση" αφορά τα λεγόμενα οστά του Homo erectus trigliensis, ηλικίας 11-12.000.000 χρόνων. Είναι προφανές ότι η ονομασία είναι συνειδητά λανθασμένη και παραπειστική διότι, με τα σημερινά γνωστά δεδομένα, η εμφάνιση του Homo erectus χρονολογείται περίπου στα 2.000.000 χρόνια, η δε διαφοροποίηση του αρχικού κοινού προγόνου των εξελικτικών γραμμών πιθήκων και ανθρώπου δεν υπερβαίνει τα 6.000.000.

Ανάλογες επεμβάσεις στην εξελικτική ιστορία έγιναν και με τον εξωτικό Helladopithecus semierectus που, όπως αποδείχθηκε σε άρθρο μου στην εφημερίδα "Καθημερινή", αποτελούσε τερατούργημα φαντασίας, αλλά αποδείκνυε ότι ο κ. Πουλιανός αγνοούσε ή δεν κατείχε στοιχειώδεις ανατομικές γνώσεις. Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί με τέτοιες αντιεπιστημονικές ενέργειες έχει συσκοτίσει, στο επίπεδο της δημόσιας κατανόησης της επιστήμης, τη γνωστή μέχρι σήμερα επιστημονική γνώση και έχει δημιουργήσει "θεωρίες συνωμοσίας", οι οποίες επαναλαμβάνονται σε περιοδικά ελληνολατρείας ή μεταφυσικού περιεχομένου, βήματα λόγου ακατάλληλα για την επιστημονική αλήθεια. Από την άλλη μεριά είναι πράγματι εντυπωσιακή η ελαφρότητα με την οποία οι συντάκτες χειρίζονται τέτοιου είδους θέματα, καθώς και η απλοϊκότητα των αναγνωστών, οι οποίοι με επιστολές τους κατακεραυνώνουν τις σκοτεινές δυνάμεις του πανεπιστημιακού κατεστημένου που κρύβουν την αλήθεια …» (σ. 54) – (Σημ. ΔΕΕ: οι επισημάνσεις δικές μου).

Ανάλογο ήταν και το επίσης αποκαλυπτικό άρθρο του Γιώργου Καραμπελιά με τίτλο «Η περίπτωση του περιοδικού "Δαυλός" - από την "ελληνοκεντρικότητα" στον "αρχάνθρωπο"» (σ. 39-45), από το οποίο αντιγράφω ορισμένα αποσπάσματα:

«…Με αφετηρία, λοιπόν, μια επιστημονική διαμάχη γύρω από τους Ινδοευρωπαίους και την προέλευσή τους, κατασκευάζεται ένα ολόκληρο ιδεολογικό σύστημα το τελικό νόημα του οποίου συνοψίζεται στο ότι οι Έλληνες αποτελούν την αποκλειστική κοιτίδα του παγκόσμιου πολιτισμού, τον οποίον μετέδωσαν σε όλο τον κόσμο. Επομένως κατέχουν την πνευματική του κυριότητα και όλοι οι υπόλοιποι - και κατεξοχήν ο ιουδαϊκός χριστιανισμός - προσπαθούν διαρκώς να τη σφετεριστούν.

Δεδομένου ότι παρόμοιος ισχυρισμός δεν στηρίζεται κυριολεκτικώς πουθενά, θα κατασκευαστεί ένα μυθοπλαστικό και αντιεπιστημονικό οικοδόμημα, που πέραν του ότι υποβαθμίζει τη σκέψη των αναγνωστών, τους παρασύρει σε μια απόλυτα ανορθολογική και μισαλλόδοξη οπτική που προετοιμάζει για κάθε είδους πνευματική, ή και άλλη, εκτροπή…» (σ. 40).

…Ο υποφαινόμενος έχει μια προσωπική εμπειρία για τον τρόπο που ο κ. Πουλιανός κατασκευάζει την ανθρωπολογική του θεωρία (!). Σε διάλεξή του στο "Πνευματικό Κέντρο" του Δήμου Αθηναίων, το 2001, ρωτήθηκε από τον συγγραφέα αυτού του κειμένου σε τι στηρίζει την άποψή του πως ο άνθρωπος εμφανίστηκε πριν 8 εκατ. χρόνια στην Ελλάδα, τη στιγμή που όλη η διεθνής βιβλιογραφία μιλούσε για 6 εκατ. το πολύ, και μάλιστα στην Αφρική και μόνο.

Η απάντησή του στο ερώτημά μου ήταν απολύτως χαρακτηριστική: "Πριν από μερικές δεκάδες χρόνια, όταν είχε ανακαλυφθεί η "Λούσυ", μιλούσαν για 3,5 εκατ. χρόνια. Τώρα έφθασαν στα έξι. Άρα κάποτε θα φτάσουν και στα επτά-οκτώ που λέω εγώ". Στο μεταξύ, τα οκτώ τα έκανε έντεκα και ούτω καθεξής. Και όμως την ίδια ακριβώς στιγμή που δίνεται η συνέντευξη του Άρη Πουλιανού στον Δαυλό (τ. 230), σε άρθρο του έτερου ανθρωπολόγου, του Νίκου Πουλιανού, στην Ελληνική Αγωγή, αναφέρονται τα εξής: "Σήμερα η Μοριακή Βιολογία δίνει ηλικία διαχωρισμού του ανθρώπου από τον κλάδο των Πριμάτων* (primates) περί τα 6 εκατ. χρόνια (σημ. ΔΕΕ: αυτές οι «επεξηγήσεις» του υιού Πουλιανού αποκαλύπτουν βαθύτατη άγνοια και σύγχυση για το θέμα!). Εμείς θα επιμείνουμε στα συν/πλην 1 εκατ. χρόνια" (Ελλ. Αγωγή, τ. 48 ). Έτσι την ίδια ακριβώς στιγμή, το 2001, ο Άρης Πουλιανός υποστήριζε σε διάλεξη τη θεωρία των οκτώ εκατομμυρίων ετών, όπως ακριβώς αποκάλυπτε ο Νικόλαος Πουλιανός στην Ελληνική Αγωγή, και παράλληλα, στον Δαυλό, ο πρώτος "ανέβαινε" στα ένδεκα εκατ. χρόνια! Τι είναι όμως τρία ή τέσσερα εκατομμύρια χρόνια για τους Έλληνες "ανθρωπολόγους"; …» (σ. 43).

____________________________

(*) Είναι ιδιαίτερα λυπηρό το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων που σπούδασαν στο εξωτερικό εμφανίζουν εξοργιστική άγνοια της ελληνικής ορολογίας της επιστήμης τους, με αποτέλεσμα τα κείμενά τους να προκαλούν τουλάχιστον ιλαρότητα. Αντί να εξελληνίζουν τους ξένους όρους, όταν δεν υπάρχουν αντίστοιχοι στην γλώσσα μας, αντίθετα τους «ελληνοποιούν» δυστυχώς «στο γόνατο» (πιθανότατα και για να «πρωτοτυπήσουν» λόγω αφελούς ξενομανίας), αντικαθιστώντας απόλυτα δόκιμους και καθιερωμένους από την πολύχρονη χρήση, ελληνικούς. Στην παραπάνω περίπτωση του εντελώς πρόχειρα «ελληνοποιημένου» και αστείου όρου «Πριμάτες», υπενθυμίζουμε ότι υπάρχει στην ελληνική επιστήμη και γλώσσα ο απόλυτα εύστοχος όρος «Πρωτεύοντα». Εξ άλλου «Πριμάτος» (από την Λατιν. λέξη primus = πρώτος) είναι τιμητικός τίτλος της Καθολικής Εκκλησίας και δεν νομίζω να έχει κάποια σχέση με την Ζωολογία ή την Ανθρωπολογία! Ανάλογα γελοίος είναι και ο όρος «Άλγη», που είδα σε πανεπιστημιακό «σύγγραμμα», από την επιπόλαιη «ελληνοποίηση» του ξένου όρου Algae της Βοτανικής, ο οποίος χρησιμοποιείται ως γενικός περιγραφικός και συστηματικός όρος των διαφόρων Συνομοταξιών Φυκών, που δεν είναι άλλα από τα πασίγνωστα σε όλους μας φύκια, χωρίς βεβαίως τις ανάλογες «μεταξωτές κορδέλλες». Το ότι υπάρχει η λέξη άλγος = πόνος (εξ ου και κεφαλαλγία = κεφαλόπονος, αναλγητικό κ.λπ.) είναι προφανώς «ψιλά γράμματα» ή άγνωστο στους πανεπιστημιακούς μας φωστήρες, οι οποίοι εξακολουθούν να αναφέρουν π.χ. το Φύλο (από άλλη, επίσης αχρείαστη, «ελληνοποίηση» του όρου Phylum - Συνομοταξία, αδιαφορώντας για την σύγχυση που δημιουργείται από την χρήση του όρου φύλο για άλλες έννοιες) Φαιοφύκη που ανήκει στα «Άλγη» δηλ. στους «Πόνους»! Κυκεώνας; Όχι, απλώς confusion. Kαι για όσους με κατηγορήσουν για «γλωσσικό εθνικισμό», απαντώ προκαταβολικά, ότι μεταξύ «γλωσσικού εθνικισμού» και γελοιότητας διαλέγω ασυζητητί τον πρώτο…

Κλείνω το θέμα, πρώτον με την παρατήρηση προς τους διάφορους «μη - συμβατικούς» ανθρωπολογούντες οπαδούς του κάθε Πουλιανού, οι οποίοι, «βασιλικότεροι του βασιλέως», υποστηρίζουν με φανατισμό τις «τραβηγμένες από τα μαλλιά» χρονολογήσεις των 800.000 και 1.000.000 ετών χωρίς να αντιλαμβάνονται μέσα στην ημιμάθειά τους και την μικρόνοιά τους ότι: Όσο πιο παλιό είναι το κρανίο των Πετραλώνων τόσο λιγότερες πιθανότητες έχει να σχετίζεται με «Έλληνες» (αν είναι δυνατόν!) και δεύτερον με την παράθεση αποσπάσματος από το προαναφερθέν καταπληκτικό βιβλίο-λεύκωμα «Από την Λούσυ στην Γλώσσα» του Παλαιοανθρωπολόγου Donald Johanson, όπου αναφέρεται αναλυτικά στο απολιθωμένο κρανίο των Πετραλώνων και το κατατάσσει (όπως όλοι οι Παλαιοανθρωπολόγοι σήμερα) στο είδος Homo heidelbergensis, στο οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί παραπάνω:

«…Είναι ντροπή (Σημ. ΔΕΕ: λόγω των διαφόρων ιστοριών που κυκλοφορούν ότι ο σκελετός βρέθηκε και χάθηκε) γι’ αυτό το αξιοσημείωτα καλοδιατηρημένο κρανίο, διότι αποδείχθηκε ένα από τα πλέον αινιγματικά ευρωπαϊκά απολιθώματα…

…Το κρανίο των Πετραλώνων είναι εξαιρετικά μεταβατικό σε μορφή, με ορισμένα νεαντερταλοειδή χαρακτηριστικά και άλλα πολύ περισσότερο πρωτόγονα.

Το κρανίο εμφανίζεται σαν να έχει «μεταμοσχευθεί» ένα πρόσωπο Νεάντερταλ στην εγκεφαλική κάψα και το οπίσθιο τμήμα ενός κρανίου από κάποιο άλλο είδος. Στην πράξη, αρχικά ταξινομήθηκε ως Νεάντερταλ, αλλά αργότερα υπήρξαν ισχυρισμοί ότι πρόκειται για Homo erectus. Εν τούτοις τα καλύτερα αντίστοιχα για την περίεργη ανατομία του κρανίου των Πετραλώνων προέρχονται από άλλα ευρωπαϊκά δείγματα Homo heidelbergensis, όπως τα απολιθώματα του Arago (Σημ. ΔΕΕ: σπήλαιο στην γαλλική πλευρά των Πυρηναίων, όπου το 1971 βρέθηκαν περίπου 60 ανθρώπινα απολιθώματα ηλικίας 400.000 ετών) και τα προσφάτως (σημ. ΔΕΕ: υπενθυμίζω ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1996) ανακαλυφθέντα κρανία της Atapuerca (σημ. ΔΕΕ: σημαντικά απολιθώματα που ανακαλύφθηκαν σε σπήλαιο στην Β. Ισπανία το 1992-93, κοντά στην πόλη Μπούργκος, ηλικίας 300.000 ετών, ενώ αργότερα, το 1997, βρέθηκαν οστά 780.000 ετών, τα οποία σήμερα κατατάσσονται στο πιθανότατατα προγονικό είδος του Η. heidelbergensis, το είδος Homo antecessor)…

…Η ηλικία του απολιθωμένου κρανίου των Πετραλώνων υπολογίσθηκε αρχικώς στα 70.000 χρόνια, με χαμηλή χρονολόγηση (ώστε να συμφωνεί) με τα άλλα απολιθώματα Νεάντερταλ. Μετέπειτα υπολογισμοί αύξησαν την αρχαιότητά του δέκα φορές, αλλά η πραγματική του ηλικία κατά πάσα πιθανότητα βρίσκεται στο μέσον αυτών των ακραίων τιμών. Σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης, όπως η Αντήχηση Στροφορμής Ηλεκτρονίου (electron spin resonance) και η χρονολόγηση σειρών Ουρανίου (Uranium series dating), επιχειρήθηκαν για τον καθορισμό της ηλικίας του απολιθώματος με την χρονολόγηση του ασβεστίτη που περιβάλλει το κρανίο και από τους στρωματογραφικούς ορίζοντες του σπηλαίου. Τα αποτελέσματα έδωσαν ελάχιστη ηλικία για το κρανίο τα 200.000 χρόνια, αλλά η πρωτόγονη μορφολογία του κρανίου υποδεικνύει ότι η πραγματική του ηλικία είναι πλησιέστερα στο διπλάσιο αυτού του αριθμού» (σημ. ΔΕΕ: οι επισημάνσεις δικές μου) - «Από την Λούσυ στην Γλώσσα» ό.π. σελ. 200.

Καμιά σχέση λοιπόν με τις 700 ή 800.000 χρόνια και πολύ περισότερο με το 1 εκατομμύριο χρόνια των οπαδών του κ. Πουλιανού πατρός. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι το επιστημονικό αντικείμενο του συγκεκριμένου κ. Πουλιανού (η «ειδικότητά» του όπως θα λέγαμε πιο απλά), κρίνοντας από το θέμα και κυρίως από το περιεχόμενο της διδακτορικής του διατριβής «H Προέλευση των Ελλήνων», είναι η ανθρωπομετρία και η εθνογενετική. Ως Βιολόγος βέβαια οφείλει να έχει και κάποιες γενικές γνώσεις και από τους άλλους συναφείς κλάδους της Βιολογίας και της Ανθρωπολογίας, αλλά το να αυτοαναγορεύεται κάποιος με μόνο εφόδιο αυτές τις γενικές γνώσεις ως «Παλαιοανθρωπολόγος» και να εμφανίζεται ως «ειδικός» στον τομέα διατυπώνοντας βαρύγδουπες απόψεις και θεωρίες είναι κάτι που θυμίζει άλλες εποχές και άλλα καθεστώτα.

Συνιστώ, με την ευκαιρία, στους αναγνώστες, που έχουν χρόνο και διάθεση, να διαβάσουν το διδακτικότατο βιβλίο του διωχθέντος από τις Σοβιετικές Αρχές Βιολόγου Ζωρές Μεντβέντεφ: «Η άνοδος και η πτώση του Λυσένκο» (Εκδόσεις «Ράππα» - Αθήνα 1971, με πρόλογο του πρόωρα χαμένου μεγάλου Γάλλου Γενετιστή Ζακ Μονό).

Όπως εύστοχα και πολύ ρεαλιστικά περιέγραψε ο D. Johanson το επάγγελμα και τον ρόλο του Παλαιοανθρωπολόγου (ό.π. σελ. 31-32):

«…Η έρευνα για τα απολιθώματα Ανθρωπιδών έχει προσελκύσει πολλούς ερευνητές με ισχυρή θέληση, οι οποίοι αφιερώνουν τις ζωές τους στην ανακάλυψη και την ερμηνεία (απολιθωμάτων). Αυτό απαιτεί τρομακτική αφοσίωση (και σπατάλη ενεργητικότητας) στην εξασφάλιση Επιχορηγήσεων και Αδειών Ανασκαφής, καθώς και Εργασία Πεδίου σε απομακρυσμένες περιοχές χωρίς (τις στοιχειώδεις) ανέσεις. Ακόμα και η μακροχρόνια πείρα εξερευνήσεων δεν μπορεί να εγγυηθεί την ανακάλυψη σημαντικών απολιθωμάτων. Το τίμημα είναι υψηλό. Τα απολιθώματα Ανθρωπιδών έχουν αίγλη και φέρνουν επιστημονική αναγνώριση και δημοσιότητα σε εκείνους που τα ανακαλύπτουν, περισσότερη προφανώς από εκείνους που ανακαλύπτουν π.χ. απολιθώματα τρωκτικών. Τα ίδια τα απολιθώματα απολαμβάνουν τιμές και εποφθαλμιούνται (από άλλους, λιγότερο τυχερούς). Σε μερικές μάλιστα περιπτώσεις, δυστυχώς, η πρόσβαση σ’ αυτά παρεμποδίζεται λόγω κάποιου αισθήματος ιδιοκτησίας ή λόγω διαφορών άποψης μεταξύ των επιστημόνων.

Ουδείς επιστήμων σε οποιονδήποτε τομέα μπορεί να ισχυρισθεί ότι ο ίδιος ή η ίδια είναι εντελώς ελεύθεροι και απαλλαγμένοι από συγκεκριμένες δοξασίες και προσχηματισμένες αντιλήψεις. Όλοι «κουβαλάμε» μαζί μας γνώμες και απόψεις, οι οποίες διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στο πώς διαμορφώνουμε τις ερμηνείες μας και την παρουσίαση των ενδείξεων από τα απολιθώματα. Η εμφάνιση διϊσταμένων ή ασαφών ενδείξεων διασταυρώνεται με την σθεναρή επανάληψη των αρχικών μας απόψεων. Η ανακάλυψη κάποιου νέου απολιθώματος περικλείει το ενδεχόμενο να (υποχρεωθούμε) να μεταβάλουμε την εικόνα μας για την ανθρώπινη εξέλιξη, αλλά αυτό απαιτεί χρόνο (προσαρμογής) από εμάς ώστε να εγκαταλείψουμε ευνοούμενες θεωρίες και να αφομοιώσουμε τις νέες πληροφορίες…».

Αυτή η «από πρώτο χέρι» σκιαγράφηση της σκληρής πραγματικότητας του χώρου και των παρασκηνίων της Παλαιοανθρωπολογίας είναι πολύ διδακτική και αποκαλύπτει, κατά την άποψή μου, την ψυχοσύνθεση όσων εμπλέκονται και κινούνται σ’ αυτόν τον τόσο ανταγωνιστικό, αλλά και εξ ίσου πολυδιαφημισμένο επιστημονικό κλάδο, που συχνά συγκεντρώνει τα φώτα της διεθνούς δημοσιότητας. Αυτά βέβαια ισχύουν για τις «ανεβασμένες» επιστημονικά χώρες και προφανώς όχι για τα «Μπαλκάνια», που ως γνωστόν «δεν είναι παίξε-γέλασε» κατά τον ποιητή, όπου τα κρατικοδίαιτα «Πανεπιστήμια» έχουν ευτελιστεί (με φωτεινές πάντοτε εξαιρέσεις, που δυστυχώς απλώς επιβεβαιώνουν τον γενικό κανόνα) σε χώρους δημοσιοϋπαλληλικής νωχέλειας, κομματικών «υπόγειων διαδρομών» και «ξεκοκκαλίσματος» ευρωπαϊκών επιχορηγήσεων, όπως έγραψα και παραπάνω. Μπαίνω στον πειρασμό να προσθέσω μια «πινελιά» ακόμη, αναφερόμενος στις Οβιδιακές (επιστημονικές) μεταμορφώσεις του πατρός Πουλιανού, που αίφνης εμφανίζεται και ως Γλωσσολόγος, με βαρύνουσα μάλιστα άποψη. Αντιγράφω από την Ιστοσελίδα http://www.geocities.com/vasargyr/index.html τα παρακάτω χαριτωμένα:

«…Ο Πουλιανός στο περιοδικό (τεύχος Νοεμβρίου 2003, σ. 65) Τρίτο Μάτι [Σημ. ΔΕΕ: κάτι σαν το Science ή το Nature ας πούμε, αλλά στο πιο …ελαφρύ. Στην αναβροχιά, καλό και το χαλάζι] δηλώνει:

"το συμπέρασμα που αναφέρουν στα πανεπιστήμια ότι το φοινικικό αλφάβητο αρχίζει και εμφανίζεται εδώ από τον 8ο αιώνα δεν ισχύει, καθώς εμείς έχουμε στοιχεία από τη νεολιθική Θράκη και τα νεολιθικά του Δισπηλιού πως από πολύ παλαιότερα είχαμε γραφή". Μα, ουδείς γλωσσολόγος έχει δηλώσει ότι πριν από τον δανεισμό του φοινικικού αλφαβήτου δεν υπήρχαν παλαιότερα συστήματα γραφής στον ελλαδικό χώρο. Η Γραμμική Β τι ήταν; Ύστερα, ποιοι «είχαμε» γραφή από την εποχή του Δισπηλιού; Δεν υπάρχει κανένα στοιχείo που να αποδεικνύει ότι οι κάτοικοι του προϊστορικού Δισπηλιού ήσαν Έλληνες και ότι η γραφή που χρησιμοποιούσαν συνδέεται με την ελληνική γλώσσα. Μια πινακίδα με άγνωστα, προϊστορικά σύμβολα δεν αποδεικνύει τίποτα…».

Τέλος, για τους αναγνώστες που επιθυμούν να πληροφορηθούν κάποιες λεπτομέρειες για το ιστορικό της ανακάλυψης του κρανίου των Πετραλώνων τους παραπέμπω στα δύο σχετικά κείμενα που υπάρχουν στα Παραρτήματα (ιθ΄ και κ΄). Το ένα προέρχεται από το σύγγραμμα του Καθηγητή Θ. Πίτσιου «Εξελικτική Ανθρωπολογία» και το άλλο από τον υιό Πουλιανό, «Πρόεδρο της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος» (Μα ήταν δυνατόν να είναι άλλος ο Πρόεδρος; Η παροιμία «σόϊ πάει το Βασίλειο» δεν προέκυψε από το πουθενά!) και πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Μανδραγόρας», τ. 10-11, Ιαν. 1996.

Και εις άλλα με υγείαν…

ΔΕΕ