Οι χάρτες που όρισαν τη δήθεν «Γεωγραφική Μακεδονία»

Ένα ακόμη ενδιαφέρον άρθρο του Καθηγητή Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιον Αθηνών, Ιωάννου Μάζη. 

ΔΕΕ

Η υπόθεση της ονομασίας των Σκοπίων είναι πρωτίστως και ουσιαστικώς κρίσιμη, για τους εξής λόγους:

Πρώτον, ο όρος «Μακεδονία» per se αποτελεί τον κατ’ εξοχήν φορέα του σκοπιανού δήθεν αλυτρωτισμού. 

Εξ αυτού και μόνον θα χαλκευθεί η νομιμοποίησις της ανυπάρκτου εθνικώς «μακεδονικής ταυτότητος», ανυπάρκτου γλωσσολογικώς «μακεδονικής γλώσσης» και φυσικά της ανυπάρκτου νομοκανονολογικώς «ορθοδόξου μακεδονικής εκκλησίας».

Δεύτερον, σημειωτέον ότι η ιστορική Μακεδονία της αρχαιότητας αντιστοιχεί σχεδόν πλήρως στο τμήμα της ελληνικής επικράτειας στην βόρειο Ελλάδα. 

Η έννοια της «γεωγραφικής Μακεδονίας» αποτελεί σε μεγάλο βαθμό κατασκευή Ρώσων, Γερμανών και Βουλγάρων χαρτογράφων τον ύστερο 19ο αιώνα. Σε χάρτες των μέσων του 19ου αιώνος, όπως του Γάλλου χαρτογράφου Ami Boue (1847, Βλ. σχετ. Χάρτη), ο όρος Μακεδονία δεν περιλαμβάνει τα Σκόπια, αλλά μόνο το όριο Μοναστηρίου-Αχρίδας και φυσικά την γνωστή μας Μακεδονία στην ελληνική επικράτεια.

Χάρτης Εθνολογικός του Ami Boué (1847)

Γερμανική έκδοση

Αντιθέτως, σε χάρτες του ύστερου 19ου αιώνος δημιουργείται η «γεωγραφική Μακεδονία», η οποία σύμφωνα με μία διαστρεβλωτική αντίληψη μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους μοιράστηκε μεταξύ Ελλάδος, Σερβίας και Βουλγαρίας. Όμως δεν υφίστατο «Μακεδονία» ως διοικητική ή γεωγραφική ενότητα κατά την οθωμανική περίοδο. 

Επίσης εθνογραφικοί χάρτες, όπως αυτός του Γερμανού γεωγράφου Heinrich Kiepert (βλ. σχετ. Χάρτη), οι οποίοι έδειχναν υψηλά ποσοστά σλαβοφώνων, αποτελούσαν παραγγελία του βουλγαρικού εξαρχάτου στην Κωνσταντινούπολη.

Χάρτης των Βαλκανίων του Γερμανού γεωγράφου 

Heinrich Kiepert, 1882

Δεν εξασφαλίζεται η ελληνική πλευρά

Τρίτον, τα ζητήματα της απαλοιφής από το Σύνταγμα των Σκοπίων των δήθεν «αλυτρωτικών» επιταγών του, δια της απαλοιφής των αντιστοίχων άρθρων, δεν αποτελούν, κατά κανένα τρόπο, εξασφάλιση για την ελληνική πλευρά. Ασφαλώς ένα κράτος έχει το απόλυτον δικαίωμα να δημιουργεί, αλλά και να αναθεωρεί τον συνταγματικό του χάρτη κατά: i) τα εθνικά του συμφέροντα, ii) τα ιδεολογικά του ζητούμενα και iii) τα πολιτικά και iv) τα γεωστρατηγικά του προτάγματα, όπως αυτό τα αξιολογεί.

Εάν, συνεπώς, το σκοπιανό πολυεθνοτικό (αλβανο-σλαβο-ρομανικό) μόρφωμα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ με σύνθετη ονομασία εμπεριέχουσα τον όρο «Μακεδονία» δεν θα έχει κανένα λόγο να μην τροποποιήσει εκ νέου το Σύνταγμά του προς την προϋπάρξασα δήθεν «αλυτρωτική» κατεύθυνση. Είναι λοιπόν φενάκη η διατυμπανιζομένη, από τους υποστηρικτές της υπάρξεως του όρου «Μακεδονία» στην «λύση» του ονοματολογικού, «διασφάλιση του αποκλεισμού των αλυτρωτικών διατάξεων από το νέο Σύνταγμα των Σκοπίων».

Έχει εισέτι υποστηριχθεί ότι εάν δεν καταλήξομε σε «σύνθετη ονομασία» (…με τον όρο «-Μακεδονία» άραγε εννοούν οι υποστηρίζοντες «λυσιν»;) τότε δεν θα υπάρξει «λύσις». Μα, αυτό ποιόν απειλεί; Την Ελλάδα ή τα Σκόπια τα οποία επείγονται να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ; Ας λάβουμε επίσης υπόψη την προ εβδομάδος προειδοποίηση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Στόλτενμπεργκ προς την Σκοπιανή κυβέρνηση, η οποία αποκλείει την εισδοχή του κρατιδίου εις το ΝΑΤΟ με την συνταγματική των ονομασία. Και αυτά συμβαίνουν ενώ τα Σκόπια απαιτούν τον σφετερισμό της εθνικής ελληνικής ταυτότητος, της ελληνικής αυτοσυνειδησίας και της ελληνικής ιστορίας και μάλιστα με την επίσημη συναίνεση της…Ελλάδος;

Προτείνουν «καθρεφτάκια»

Και μας προτείνουν…«καθρεφτάκια και χάντρες για ιθαγενείς» προσφέροντάς μας την αλλαγή της ονομασίας του αεροδρομίου των και κάποιων οδών της πρωτευούσης των; 

Ο κος Μητσοτάκης είχε απόλυτο δίκαιο όταν ανέφερε προχθές ότι : «δεν θα διακινδυνεύσω τον διχασμό των Ελλήνων για να διαφυλάξω την ενότητα των Σκοπιανών». Μόνο που θα πρέπει να προχωρήσει θαρραλέα και στην αποκήρυξη του όρου «Μακεδονία» από την προερχομένη εκ του, επικινδύνως συγχροτιζομένου μετά του κου Σόρος και παταγωδώς αποτυχόντος επί 25ετίαν, «διαμεσολαβητού» του ΟΗΕ και να απαιτήσει την άμεση απομάκρυνση και αντικατάστασή του.

Τότε θα ευεργετούσε πρωτίστως το έθνος μας και τα καλώς νοούμενα συμφέροντα του πολυεθνοτικού κρατιδίου των Σκοπίων και δευτερευόντως την μεγάλη παράταξη της οποίας επιδιώκει να ηγηθεί. Υπό το κράτος της εκφράσεως της λαϊκής βουλήσεως από το Συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης αλλά και του επομένου των Αθηνών, εις το Σύνταγμα, στις 4 Φεβρουαρίου, είναι αδύνατον η «μυστική διπλωματία» των Αθηνών να επιτρέψει εις τα πολιτικά κόμματα του Ελληνικού Κοινοβουλίου να «αυτοκτονήσουν» πολιτικώς. Άρα «λύσις» του προαναφερθέντος τύπου δεν νομίζω ότι θα υπάρξει.

Γιατί «Κεντροβαλκανική Δημοκρατία»

Επιμένω εδώ και πολύ καιρό, στην σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό και erga omnes, «Κεντροβαλκανική Δημοκρατία», διότι όλες οι άλλες δεν ανταποκρίνονται στην ιστορική πραγματικότητα, πράγμα που θα καταλήξει προϊόντος του χρόνου, όχι μόνον εις βάρος των ελληνικών εθνικών συμφερόντων, αλλά και εις βάρος των κρατικών συμφερόντων και του ιδίου του κρατιδίου των Σκοπίων.

Και αυτό διότι οι ισορροπίες στην Βαλκανική, από τούδε και εις το εξής, θα είναι άκρως επισφαλείς με πρώτα θύματα, εκείνα τα πολυεθνικά μορφώματα τα οποία δεν έχουν και δεν μπορούν να αποδείξουν βαθύτατες εθνικές ταυτότητες οι οποίες να αποτελούν κοινή εθνική συνείδηση και πεποίθηση του μωσαϊκού των λαών που τα συνιστούν. Επίσης η ονομασία «Κεντροβαλκανική Δημοκρατία» δεν διαγράφει ούτε καταπνίγει κάποια εθνοπολιτισμική ή γλωσσική ταυτότητα των συνιστωσών εθνοτήτων του κρατιδίου.

Εις τα ταξιδιωτικά έγγραφα των κεντροβαλκανίων πολιτών, η κάθε εθνότης θα μπορεί να αναφέρει την ταυτότητά της: Π.χ. ο εθνοτικώς αλβανογενής, θα μπορεί να αναφέρει:«Εθνικότης αλβανική», ο εθνοτικώς Σλάβος αντιστοίχως: «Εθνικότης σλαβική», ο εθνοτικώς Έλλην: «Εθνικότης ελληνική», κ.τ.λ. Επίσης το ίδιο το ΝΑΤΟ θα ήταν απολύτως ικανοποιημένο όταν στον κατάλογο των μελών του εγένετο εμφανές δια της ονομασίας αυτής, ότι ασκεί επιρροήν εις την κεντρική βαλκανική! Άρα, όλοι θα ήσαν ικανοποιημένοι.

https://cognoscoteam.gr/%CE%B9-%CE%BC%CE%AC%CE%B6%CE%B7%CF%82-%CE%BF%CE%B9-%CF%87%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B5%CF%82-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CF%8C%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B1%CE%BD-%CF%84%CE%B7-%CE%B4%CE%AE%CE%B8%CE%B5%CE%BD/

Ονοματολογία: Κωνσταντινούπολη και Ι(ν)σταμπούλ

Αγία Σοφία: Οκτώβριος 2008

Ένα εξαιρετικό άρθρο για ένα θέμα που συχνά προκαλεί συζητήσεις και ενστάσεις από κάποιους "πολίτες του κόσμου", διεθνιστές, οικουμενιστές, πολυπολιτισμικούς και διάφορα άλλα τέτοια φρούτα. Εδώ και χρόνια κράζω όσους γράφουν ή ονομάζουν την Αχρίδα, Οχρίδα (sic) ή πιο προχωρημένα: Όχριντ από αγραμματοσύνη ή πρακτοριλίκι (Σκοπιολάγνοι). Η μελέτη του, επαναλαμβάνω εξαιρετικού, άρθρου δίνει και επιστημονική τεκμηρίωση στο θέμα, αποστομώνοντας όλους αυτούς τους συχνά θρασείς, που ανήκουν στον συρφετό που προανέφερα. Υπενθυμίζω τέλος, ότι κατά την πλέον αποδεκτή ετυμολογία, η (δήθεν) τουρκική ονομασία της Κωνσταντινούπολης προέκυψε από την παραφθορά της έκφρασης "Εις την Πόλη"=Ισ-τα-μπούλ, όπως και το "Εις Νίκαια" έγινε Iznik (=Ισ/ζ-νικ).

ΔΕΕ

Κωνσταντινούπολη και Ισταμπούλ

•Του Σάββα Παύλου

Μέλους της Κυπριακής Επιτροπής Τυποποίησης Γεωγραφικών Ονομάτων  

Το περίπλοκο και δύσκολο θέμα της τακτοποίησης και τυποποίησης των γεωγραφικών ονομάτων απασχόλησε τα Ηνωμένα Έθνη από τη δεκαετία του 1960. Ύστερα από πενήντα, σχεδόν, χρόνια εργώδους προσπάθειας, στην οποία συμμετείχαν χιλιάδες εμπειρογνώμονες, ποικίλων ειδικοτήτων και επιστημονικών κατευθύνσεων, από όλες τις χώρες του κόσμου, κατέληξε σε μερικές βασικές αρχές οι οποίες έγιναν από όλους αποδεκτές. Αρχές οι οποίες βοηθούν στη διεθνή επικοινωνία και συντείνουν στην αποφυγή παρεξηγήσεων.

Δυστυχώς στην Ελλάδα υπάρχει άγνοια για αυτόν τον πλούτο των εκατοντάδων χιλιάδων σελίδων, που απέφερε ο διεθνής προβληματισμός της τυποποίησης γεωγραφικών ονομάτων, με αποτέλεσμα να γράφονται διάφορα τραγελαφικά, όπως για το θέμα της χρήσης των ονομάτων Κωνσταντινούπολη και Ισταμπούλ, πρόσφατα και σε ένα γραφικό σημείωμα της Μαρίας Κατσουνάκη στην εφημερίδα Η Καθημερινή (19 Ιανουαρίου 2011).

Ένα από τα βασικά θέματα της τυποποίησης ονομάτων είναι το εξώνυμο. Μια ελληνικής προέλευσης λέξη που μπήκε στο διεθνές λεξιλόγιο [=exonym] και αναφέρεται στο παγιωμένο όνομα που χρησιμοποιούν άλλοι λαοί και το οποίο δεν ταυτίζεται με το επίσημο όνομα μιας χώρας ή μιας πόλης. Έτσι οι Τούρκοι χρησιμοποιούν το όνομα Γιουνανιστάν για την Ελλάδα και εμείς χρησιμοποιούμε το όνομα Αλβανία για τη γειτονική μας χώρα που το επίσημο όνομά της είναι Shqiperia, η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου που οι κάτοικοί της την ονομάζουν Nipon καλείται από τους Άγγλους Japan και από εμάς Ιαπωνία. Ουδείς μπορεί να απαγορεύσει σε οποιοδήποτε λαό να χρησιμοποιεί εξώνυμο, απλώς μια χώρα μπορεί να ζητήσει στην αλληλογραφία η οποία απευθύνεται σ’ αυτή να αναγράφεται το επίσημο όνομα που τυποποίησε η ίδια.

Τα εξώνυμα, λοιπόν, θεωρούνται αποδεκτά και σεβαστά στη διεθνή πρακτική. Έτσι ενώ οι Γερμανοί ονομάζουν τη χώρα τους Deutschland όμως δέχονται και το αγγλικής προέλευσης εξώνυμο Germany, οι Άγγλοι έχουν ως επίσημο όνομα της χώρας τους το United Kingdom [of Great Britain and Northern Ireland] όμως δέχονται τις επιστολές που αναγράφουν England, καθώς και άλλες με την ένδειξη: Angleterre, οι οποίες προέρχονται, κυρίως, από τη Γαλλία.

Όταν το Δημαρχείο της Αθήνας υποδέχεται αντιπροσώπους της αγγλικής πρωτεύουσας αναφέρει ότι καλωσορίζει τους αντιπρόσωπους του Λονδίνου (και όχι του Λάντον) και όταν στην Αγγλία υποδέχονται εκπροσώπους του Δημαρχείου της Αθήνας αναφέρουν ότι: We welcome the representatives of Athens (και όχι: the representatives of Athina)

Οι Έλληνες ονομάζουν την πρωτεύουσα της Γαλλίας Παρίσι και την πρωτεύουσα της Γερμανίας Βερολίνο και ουδείς διαμαρτύρεται γιατί δεν χρησιμοποιούν τις λέξεις Παρί και Μπερλίν. Αμέσως, εικάζεις ότι αυτή η επιλεκτική ευαισθησία για την Κωνσταντινούπολη, ότι ντε και καλά πρέπει να την αποκαλούν όλοι Ισταμπούλ, είναι απότοκο μιας γενικότερης στάσης να προχωρούμε όχι με βάση τη διεθνή πρακτική και το διεθνές δίκαιο, αλλά με βάση να προκαλούμε ευαρέσκεια στην Τουρκία. Ότι δηλαδή υποκλινόμεθα και υπακούμε.

Η χρήση του ονόματος Κωνσταντινούπολη, εκ μέρους του ελληνικού λαού και των λογίων του, αποτελεί ένδειξη σοβαρότητας που, εκτός από την εκδήλωση σεβασμού στην ιστορική μνήμη και τη σημερινή ζώσα πραγματικότητα [1], συμβαδίζει με τη διεθνή πρακτική. Το πράγμα κάνει πιο τραγελαφικό το ότι το όνομα Κωνσταντινούπολη ήταν το επίσημο όνομα της πόλης για χίλια πεντακόσια, περίπου, χρόνια και έγινε απλώς μετά εξώνυμο, ότι το όνομα Ισταμπούλ προέρχεται, σύμφωνα με την επικρατουσα άποψη, από το ελληνικό όνομα και ότι έγινε επίσημο από το 1930, ενώ προηγουμένως ήταν ενδώνυμο (άλλη ελληνική λέξη που μπήκε στο διεθνές λεξιλόγιο [=endonym] και αναφέρεται σε ονόματα που επιχωριάζουν στο εσωτερικό μιας χώρας και δεν ταυτίζονται με τα αναγνωρισμένα και επίσημα). Όμως στη χρήση του ονόματος Κωνσταντινούπολη διάφοροι προοδευτικώνυμοι βλέπουν ανάπτυξη του σοβινισμού, γι’ αυτό και αισθάνονται έντονα την ανάγκη να προτάξουν τα στήθη τους εις τον σοβούντα εθνικισμό και να δώσουν τον αγώνα τον καλό εναντίον του. 

Η Κωνσταντινούπολη γύρω στα 1900

Χαρακτηριστικά, κάποτε ο Ηλίας Πετρόπουλος σε μια κατεδαφιστική κριτική του για τον Γιώργο Ιωάννου τον κατηγόρησε για φανατικό σοβινιστή και ανάμεσα στα διάφορα τόνισε: “Ο Ιωάννου, με πείσμα, αποκαλεί την Ισταμπούλ Κωνσταντινούπολη. Δεν ξαφνιάζομαι. Με το ίδιο πείσμα οι τσαρικοί εμιγκρέδες αποκαλούσαν το Λένιγκραντ Αγία Πετρούπολη”. Το παράδειγμα, με το Κωνσταντινούπολη/Ισταμπούλ, επανέρχεται σε συνέντευξή του στην εφημερίδα των Σκοπίων ΕΠΟΧΑ (14/3/1992) στην οποία αναφέρεται απαξιωτικά στους συμπατριώτες του που “επιμένουν να ονομάζουν την Ισταμπούλ Κωνσταντινούπολη”. Το παράδειγμα με τα ονόματα Λένιγκραντ και Πετρούπολη και τους ρώσους εμιγκρέδες δεν τολμά να το επαναλάβει, γιατί το σοβιετικό καθεστώς κατέρρευσε και το 1991 η πρώην πρωτεύουσα της Ρωσίας πήρε πανηγυρικά τα παλιό της όνομα. Όμως ο Ηλίας Πετρόπουλος δεν αισθάνεται την ανάγκη να αναφερθεί στο ατυχές παράδειγμά του για το Πετρούπολη/Λένιγκραντ και τους τσαρικούς εμιγκρέδες κι ούτε να ζητήσει συγγνώμη από τον Γιώργο Ιωάννου. Έχω προσέξει ότι όλοι όσοι υπεισέρχονται στη συγγραφική σκηνή με τσαμπουκά και προκλητικότητα αγνοούν, δυστυχώς, τη λέξη αυτοκριτική.

Ας θέσουν, λοιπόν, την μάχαιραν εις την θήκην, οι διάφοροι προοδευτικώνυμοι δημοσιογράφοι και συγγραφείς, και ας ερευνήσουν καλύτερα τα θέματα με τα οποία ασχολούνται. Εξ άλλου ο θεωρητικός εξοπλισμός με μερικές μπροσούρες κανένα μας δεν ωφέλησε.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ

1. Ζώσα πραγματικότητα γιατί ο Πατριάρχης ονομάζεται Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, γιατί τα μέλη της ελληνικής κοινότητας εκεί αναφέρουν ότι γεννήθηκαν και ζουν στην Κωνσταντινούπολη, γιατί εκατοντάδες χιλιάδες στην Ελλάδα λένε ότι γεννήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη ή ότι οι γονείς τους ήλθαν από εκεί, γιατί οι φίλαθλοι της ΑΕΚ γνωρίζουν ότι αυτή η ακρωνυμία σημαίνει Αθλητική Ένωσις Κωνσταντινουπόλεως και όχι Αθλητική Ένωσις Ισταμπούλ, κ.λπ. κ.λπ.

Πηγή: «Ενατενίσεις», Περιοδική Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Κύκκου και Τηλλυρίας, Τεύχος 13ο, Ιανουάριος – Απρίλιος 2011
http://maccunion.wordpress.com/2012/09/07/%CE%BA%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%8D%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%8D%CE%BB/

Και πάλι εδώ...

 

Μετά από ολιγοήμερη απουσία στην Καταλωνία και πάλι εδώ, μαζί με κάποια στιγμιότυπα από την επίσκεψή μου που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας.

Ο διάσημος ναός της Sagrada Familia (=Αγία Οικογένεια), το έμβλημα της πρωτεύουσας της Καταλωνίας, της Βαρκελώνης, έργο του σπουδαίου Καταλανού μοντερνιστή αρχιτέκτονα Γκαουντί (Antoni Gaudi, 1852-1926). Ο ναός ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1882 χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ακόμα. Υπολογίζεται να ολοκληρωθεί το 2030 περίπου, από την ομάδα των αρχιτεκτόνων που συνεχίζουν το έργο του Γκαουντί, μετά τον θάνατό του.

Ο εξιλαστήριος ναός της Ιεράς Καρδίας (του Ιησού) [στα καταλωνικά: Temple Expiatori del Sagrat Cor, στα ισπανικά: Templo Expiatorio del Sagrado Corazón de Jesús), ο οποίος κατασκευάστηκε μεταξύ 1915-1951 στην κορυφή του λόφου Τιμπιντάμπο (Tibi dabo = Λατιν. "δίνω σε εσένα", από ένα χωρίο της Καινής Διαθήκης), του υψηλότερου λόφου από αυτούς που περιβάλλουν την Βαρκελώνη. Η κορυφή του αγάλματος του Χριστού στην κορυφή του ναού βρίσκεται σε υψόμετρο 550 μέτρων περίπου.

Μπροστά στον ναό.

Το ακριβές υψόμετρο στον εξώστη κάτω από το άγαλμα.

Πανοραμική άποψη της Βαρκελώνης στο βάθος,

από τον Εξώστη.

Μια ακόμα άποψη της Βαρκελώνης.

Ο εκπληκτικός, οικολογικά σχεδιασμένος, ουρανοξύστης Agbar της Βαρκελώνης, σχήματος οβίδας,  ο εξωτερικός χρωματισμός του οποίου μεταβάλλεται ανάλογα με την θερμοκρασία, γνωστός στους κακεντρεχείς τουρίστες και ως "ο δονητής της Βαρκελώνης"!

Στο λιμάνι της Barceloneta.

Η γραφική Οδός Επισκόπου (Carrer del Bisbe στα καταλων.) στην παλιά πόλη. 

Το Κυβερνείο της Καταλωνίας

Στο σουρρεαλιστικό (κυριολεκτικά) Μουσείο Νταλί,

στο Φιγκουέρες (Figueres), στην ΒΑ Καταλωνία.

Η πρόσοψη του Μουσείου

Η αυλή με την Κάντιλλακ του Νταλί.

Στον καθεδρικό ναό της μεσαιωνικής πόλης της Γιρώνα (Girona)

Ο καθεδρικός ναός.

Το ποτάμι της Γιρώνα.

Το γραφικό παλιό τραινάκι στο ψυχαγωγικό πάρκο του Πορτ Αβεντούρα

(Port Aventura), στην Ταρραγώνα (Tarragona), ΝΔ Καταλωνία.

Τα "Νερά που τραγουδούν" στην Πλατεία Ισπανίας.

Ένα εκπληκτικό οπτικοακουστικό επίτευγμα.

Στο Poble Espanyol (=Ισπανικό χωριό στα καταλ.), στον λόφο Montjuic (=Ο λόφος των Εβραίων),

ένας εκπληκτικός χώρος, όπου έχουν συγκεντρωθεί αρχιτεκτονικοί ρυθμοί από ολόκληρη την Ισπανία.

ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ… (7)

ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ

Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη

(Πρωτοδημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ρήξη» στις 07-6-2008)

Μας ζάλισαν πάλι οι διάφοροι δημοσιογράφοι (σοβαροί και μη), εκφωνητές και αναλυτές με την επίσκεψη του Πρωθυπουργού στην Βουλγαρία, όπου θα γινόταν μια συνάντηση αρχηγών κρατών της ΝΑ Ευρώπης (έτσι πια λέγονται τα Βαλκάνια στους κύκλους των politically correct), που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Πομόριε.
Είμαι κάτι παραπάνω από βέβαιος, μια και οι αγεωγράφητοι είναι πολύ περισσότεροι από τους αγραμμάτους στην σημερινή Ελλάδα, ότι ουδείς γνώριζε ότι η συγκεκριμένη πόλη δεν είναι άλλη από την άλλοτε ελληνικότατη πόλη Αγχίαλο της Μαύρης θάλασσας, οι κάτοικοι της οποίας εκδιώχθηκαν βίαια από τους Βούλγαρους και στην πλειοψηφία τους εγκαταστάθηκαν στην Νέα Αγχίαλο του Νομού Μαγνησίας.

Αγχίαλος-Πομόριε

Πομόριε στα βουλγαρικά σημαίνει απλώς παραθαλάσσια (πόλη). Η Αγχίαλος βρίσκεται 28 χλμ. ΒΑ του Πύργου, όχι βέβαια της Ηλείας, αλλά της Μαύρης θάλασσας (Εύξεινος Πόντος). Ο Πύργος, μια σημαντική βυζαντινή πόλη, παρήκμασε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και κατά την απελευθέρωσή της είχε μόνον 3.000 κατοίκους, σχεδόν αποκλειστικά Έλληνες. Σήμερα αποτελεί την τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και το δεύτερο σπουδαιότερο λιμάνι της, μετά την Βάρνα. Πρόκειται για την πασίγνωστη πόλη Μπουργκάς, με την οποία μας βομβαρδίζει κατά καιρούς ο συρφετός των αγραμμάτων, συνήθως με την ευκαιρία του διαβόητου αγωγού Πύργου (Μπουργκάς) – Αλεξανδρούπολης.

Πύργος-Μπουργκάς

Πύργος - Η παλιά πόλη

Περίπου 30 χλμ ΝΑ του Πύργου βρίσκεται μια άλλη πανάρχαια ελληνική πόλη, η Απολλωνία Ποντική, η οποία ιδρύθηκε το 580 π.Χ. από Μιλησίους αποίκους με το αρχικό όνομα Άνθεια. Αργότερα ονομάσθηκε Απολλωνία από το κολοσσιαίο άγαλμα του θεού Απόλλωνος, έργο του Κάλαμη, περίφημου Βοιωτού γλύπτη του 5ου αιώνα π.Χ. Το άγαλμα αποσπάσθηκε από τον Ρωμαίο στρατηγό Λούκουλλο και μεταφέρθηκε στην Ρώμη για να κοσμήσει το Κολοσσαίο. Η Απολλωνία υπήρξε ένα σπουδαίο εμπορικό και ναυτικό κέντρο λόγω των συνθηκών φιλίας που είχε συνάψει με το θρακικό βασίλειο των Οδρυσών και οι κάτοικοί της συσσώρευσαν μεγάλα πλούτη. Αναδείχθηκε τελικά σε σημαντικότατο πολιτιστικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής και αυτός είναι ο λόγος που αναφέρεται στην διάρκεια της Ρωμαιοκρατίας και ως Μεγάλη Απολλωνία (Apollonia Magna). Μετά τον εκχριστιανισμό της Θράκης, η Απολλωνία μετονομάσθηκε σε Σωζόπολη. Από τους Τούρκους ονομάσθηκε Sizebolu για να εκσλαβισθεί σε Sozopol, που είναι και η σημερινή της ονομασία.

Απολλωνία - Σωζόπολις - Sozopol

Μια άλλη σπουδαία παραθαλάσσια πόλη της Θράκης ήταν και η Μεσημβρία, γύρω στα 30 χλμ. βορειότερα της Αγχιάλου. Ιδρύθηκε σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (Ιστορίαι, ΣΤ΄ 33) αμέσως μετά την κατάπνιξη της Ιωνικής επανάστασης (494 π.Χ.) και αποικίσθηκε από φυγάδες των πόλεων Βυζαντίου και Χαλκηδόνος. Σύμφωνα όμως με τον Στράβωνα (Γεωγραφικά, Ζ΄ 319), η πόλη ιδρύθηκε παλαιότερα (590 π.Χ.) με το όνομα Μενεμβρία από Μεγαρείς αποίκους και αργότερα δέχθηκε τους φυγάδες που προαναφέραμε. Η πόλη θα ακμάσει και θα αποτελέσει τον κύριο ανταγωνιστή της Απολλωνίας, που μνημονεύσαμε πιο πάνω. Το ύψιστο της ακμής της θα σημειωθεί επί Βυζαντίου, αλλά μετά την Οθωμανική κατάκτηση θα παρακμάσει γοργά. Στα τέλη του 19ου αιώνα κατέληξε σε ένα ασήμαντο ψαροχώρι με λίγες οικογένειες Ελλήνων κατοίκων. Στην πόλη εξακολουθούν να υπάρχουν καλοσυντηρημένες μερικές από τις πλέον φημισμένες βυζαντινές εκκλησίες, όπως ο ναός ρυθμού βασιλικής της Παναγίας Ελεούσας του 6ου αιώνα (βουλγ. БАЗИЛИКАТА “БОГОРОДИЦА ЕЛЕУСА” = Βασιλική Θεομήτορος της Ελεούσας), ο ναός του Παντοκράτορος του 13ου αιώνα και η εξαιρετικής αρχιτεκτονικής "Αλειτούργητη" εκκλησία του Αγ. Ιωάννη, που σύμφωνα με την τοπική παράδοση δεν λειτούργησε ποτέ διότι σκοτώθηκε εκεί ένας εργάτης λίγο πριν ολοκληρωθεί η ανέγερσή της.

Μεσημβρία - Νέσεμπαρ

Η Παναγία Ελεούσα

Ο ναός του Παντοκράτορος (13ος αι.)

Σήμερα ονομάζεται Nesebar και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραθεριστικά κέντρα του Ευξείνου Πόντου (εκεί κοντά βρίσκεται και η πολυδιαφημισμένη Ηλιόλουστη Ακτή, βουλγ. Σλούντσεφ Μπριάκ).

Η "Αλειτούργητος" - Church of St. John Aliturgetos

Οδησσός - Βάρνα

Για να ολοκληρώσουμε αυτήν την περιήγηση θα αναφερθούμε και στην πόλη της Βάρνας, την τρίτη σε μέγεθος πόλη της σημερινής Βουλγαρίας. Πρόκειται για την σημαντικότατη κατά την αρχαιότητα πόλη της Οδησσού, η οποία ονομαζόταν Οδησσός της Μοισίας, για να διακρίνεται από την ομώνυμη και πιο γνωστή Οδησσό της σημερινής Ουκρανίας. Στον «Περίπλου της Μεσογείου» του 4ου αιώνα π.Χ. που λανθασμένα αποδίδεται στον περίφημο αρχαίο γεωγράφο Σκύλακα τον Καρυανδέα (Ψευδο-Σκύλαξ), αναφέρεται ως Διονυσόπολις, πιθανότατα μια παραφθορά του «Οδησός πόλις» (παλαιότερη γραφή).

Ο εκπληκτικός καθεδρικός ναός της Βάρνας

Είναι γνωστή από την αιματηρή μάχη της Βάρνας το 1444, όταν 30.000 περίπου σταυροφόροι που περίμεναν να σαλπάρουν για την Κωνσταντινούπολη και να βοηθήσουν στην άμυνά της, σφαγιάσθηκαν από μια μεγάλη στρατιά 120.000 Οθωμανών με επικεφαλής τον σουλτάνο Μουράτ. Στο πεδίο της μάχης έπεσε και ο βασιλιάς της Πολωνίας και Ουγγαρίας Λαδίσλαος ΙΙΙ, στην απελπισμένη προσπάθειά του να συλλάβει αιχμάλωτο τον σουλτάνο. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 1949 μέχρι το 1956 η πόλη της Βάρνας είχε μετονομασθεί σε Στάλιν!
Ίσως κάποιοι αναρωτηθούν αν υπάρχει λόγος να αναφέρουμε αυτές τις πόλεις με τα ελληνικά τους ονόματα και μήπως είναι μια επίδειξη σωβινισμού, πατριδοκαπηλείας, οπισθοδρομικότητας και δεν ξέρω τι άλλο. Την ίδια ερώτηση είχα κάνει παλιότερα σε έναν Βούλγαρο συνάδελφο και φίλο μου, όταν διάβασα κάπου σε ένα βουλγαρικό κείμενο να αναφέρεται η Θεσσαλονίκη ως Σόλουν. Μου απάντησε αφοπλιστικά: –Μα αυτό είναι το όνομά της στην γλώσσα μας. Εσείς μήπως αναφέρετε την Κωνσταντινούπολη ως Ισταμπούλ ή το Βερολίνο, Μπερλίν;
Ήθελα να του απαντήσω ότι πολλοί «δικοί μας» αναφέρουν σκόπιμα την Πόλη ως Ισταμπούλ για αντιεθνικιστικούς, πολυπολιτισμικούς κ.λπ. λόγους, αλλά προτίμησα να σιωπήσω. Τι να εξηγούσα άλλωστε στον άνθρωπο…

Δ. Ε. Ε.