Δεν έχεις, Όλυμπε, θεούς, μηδέ λεβέντες η Όσσα, ραγιάδες έχεις, μάννα γη, σκυφτούς για το χαράτσι, κούφιοι και οκνοί καταφρονούν τη θεία τραχιά σου γλώσσα, των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι…
(Κωστής Παλαμάς)

Πέμπτη, 23 Νοεμβρίου 2017

Δεύτερη επίσημη γλώσσα στα Σκόπια τα αλβανικά!



Επιβεβαιώθηκε η ανάλυση για το μέλλον του σκοπιανού κράτους που πριν από 8 μήνες περίπου είχα δημοσιεύσει εδώ: 
όπου τόνιζα ότι:
"...Θα εξαναγκαστούν οι Σλάβοι των Σκοπίων να ικανοποιήσουν σταδιακά τα βασικά αιτήματα των αλβανικής καταγωγής κατοίκων της χώρας οι οποίοι απαιτούν να αναγνωρισθούν ως ισότιμη εθνότητα της χώρας, δηλ. αναγνώριση της αλβανικής ως επίσημης γλώσσας του κράτους παράλληλα με την σκοπιανή, διδασκαλία της στα σχολεία, ίδρυση αλβανόφωνου Πανεπιστημίου, ισοτιμία στην επιλογή των ανωτάτων στελεχών στρατού, αστυνομίας, δημόσιας διοίκησης, κρατικών Οργανισμών κλπ και κυρίως εναλλαγή στις θέσεις του Προέδρου Δημοκρατίας και Πρωθυπουργού (Αλβανός-Σλάβος και Σλάβος-Αλβανός αντίστοιχα)..."
ΔΕΕ


Δεύτερη επίσημη γλώσσα 
στα Σκόπια τα αλβανικά!

Τα ανταλλάγματα από τα Τίρανα και οι υποψίες για δάκτυλο Άγκυρας

Η Αλβανία επιχειρεί να απλώσει τα «πλοκάμια» της στα Βαλκάνια και να αυξήσει την επιρροή της στην περιοχή, στο πλαίσιο του μεγαλοϊδεατισμού της. 

Στην κατεύθυνση αυτή, κατάφερε να πείσει τα Σκόπια να εγκρίνουν σχέδιο νόμου για την ανακήρυξη της αλβανικής γλώσσας ως δεύτερης επίσημης στη χώρα. Ως αντάλλαγμα, τα Τίρανα προσφέρουν τη στήριξή τους στον αλυτρωτισμό των Σκοπίων, κυρίως σε βάρος της Ελλάδας, αλλά και στην κυβέρνηση Ζάεφ. Ελληνικές πηγές βλέπουν τουρκικό δάκτυλο πίσω από το σχέδιο αυτό, στο οποίο εντάσσουν και την πρόσφατη άρνηση του Κοσσυφοπεδίου να συμφωνήσει στα σύνορά του με το Μαυροβούνιο. 

Το Κοινοβούλιο της ΠΓΔΜ ενέκρινε την περασμένη Τετάρτη σχέδιο νόμου που καθιστά την αλβανική δεύτερη επίσημη γλώσσα της χώρας, εν μέσω κριτικής από την αντιπολίτευση. Δίδεται έτσι η δυνατότητα περαιτέρω παρέμβασης των Αλβανών στα Σκόπια και συγκεκριμένα σε όλα τα θεσμικά όργανα και τους δημόσιους οργανισμούς. Όχημα για να το πετύχουν αυτό τα Τίρανα είχαν την αλβανική μειονότητα, η οποία αποτελεί το ένα τέταρτο του πληθυσμού της ΠΓΔΜ. Με τον ίδιο τρόπο οι Αλβανοί κινούνται προκειμένου να αυξήσουν την επιρροή τους και σε άλλες γειτονικές χώρες, ενώ δεν πρέπει να αγνοείται και το θέμα των «Τσάμηδων», που εγείρουν σε βάρος της Ελλάδας σε ένα γενικότερο πλαίσιο δημιουργίας της «Μεγάλης Αλβανίας». 

Πριν από μερικές ημέρες η νέα επιτροπή της κυβέρνησης του Κοσόβου για την οριοθέτηση των συνόρων με το Μαυροβούνιο δεν έδωσε το πράσινο φως για την επικύρωση της σχετικής διακρατικής συμφωνίας. Σημειώνεται ότι Κόσοβο και Μαυροβούνιο είχαν καθορίσει τη συνοριογραμμή τους το 2015 και αυτό που απέμεινε ήταν η έγκρισή της από τα δύο Κοινοβούλια, κάτι που δεν συνέβη από την κυβέρνηση Χαραντινάι. Το γεγονός προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των ΗΠΑ, αλλά ικανοποίηση στην Αλβανία. 

Στο μεταξύ, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης των Σκοπίων Μπούγιαρ Οσμάνι χαρακτήρισε χθες «χρυσό παράθυρο ευκαιρίας» για λύση του ζητήματος της ονομασίας της ΠΓΔΜ εντός του 2018 και αυτό γιατί, όπως είπε, το επόμενο έτος, το 2019, είναι εκλογικό για την Ελλάδα, την ΠΓΔΜ, αλλά και την Ε.Ε.



Παρασκευή, 17 Νοεμβρίου 2017

Από τι πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος;


Από τι πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος;

Αμερικανοί επιστήμονες που ασχολήθηκαν διεξοδικά με τον θάνατό του, αναφέρουν πως οφειλόταν σε αλκοολική ηπατοπάθεια, δηλητηρίαση με αρσενικό ή στρυχνίνη, ηπατίτιδα, περιτονίτιδα, σαλμονέλωση, τραυματισμό και φλεγμονή.

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Πολίτης», ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Ρόμπιν Λέιν-Φοξ, που υπήρξε σύμβουλος του Ολιβερ Στόουν σε θέματα ιστορίας της ταινίας του, αναφέρει πως δεν είναι γνωστά τα αίτια του θανάτου του Αλέξανδρου.

Ο Δημήτρης Τσουτσούλης, Senior registrar του Νοσοκομείου Hammersmith του Λονδίνου, αποδίδει τον θάνατο πιθανότατα σε τυφοειδή πυρετό, σύμφωνα με αμερικανούς ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ οι οποίοι διατύπωσαν τις απόψεις τους σε τεύχος της επιθεώρησης «New England Journal Medicin» στις 11 Ιουνίου 1998.

Τα περί δηλητηρίασης με στρυχνίνη, που στην εποχή του ήταν άγνωστη, από τη γυναίκα του, τη Ρωξάννη, επειδή είχε σεξουαλικές σχέσεις τάχα με τον Ηφαιστίωνα, ανήκουν στον χώρο της φαντασίας. Επίσης από την αρχαιότητα ακόμη υποστηρίχθηκε η άποψη ότι ο Αλέξανδρος δηλητηριάστηκε είτε από τον Μήδιο είτε από τον γιο του Αντίπατρου, τον Ιόλα, ο οποίος ήταν αρχιοινοχόος του. Ακόμη, ότι σε αυτή τη συνωμοσία έλαβε μέρος και ο Αντίπατρος και πως το δηλητήριο το έστειλε ο Αριστοτέλης, ο δάσκαλός του, επειδή φοβήθηκε για τον εαυτό του μετά την εκτέλεση του Καλλισθένη, που ήταν μαθητής του.

«Από προσωπική έρευνα και με την πολύτιμη συμβολή του αείμνηστου καθηγητή της Χειρουργικής Χαράλαμπου Σμπαρούνη επάνω στα συμπτώματα της πάθησης που προκάλεσε τον θάνατο του Αλέξανδρου οδηγηθήκαμε στην πιθανότερη αιτία που τον προκάλεσε. Ξέρουμε ότι αυτά κράτησαν 14 ημέρες γιατί ο θάνατός του δεν ήταν αιφνίδιος. Ας τα παρακολουθήσουμε», αναφέρει ο ομότιμος καθηγητής Ιατρικής Νίκος Παπανικολάου

Την πρώτη ημέρα, 31 Μαΐου (15 Δαισίου) 323 π.X., ύστερα από βαρύ φαγητό και οινοποσία, αισθάνθηκε έντονο πόνο στην κοιλιά και στον θώρακα, που τον ακολούθησε εμετός, ρίγος και πυρετός. Τη δεύτερη ημέρα αισθάνθηκε εξάντληση, που δεν τον δυσκόλεψε το βράδυ να φάει και να πιει ώσπου να μεθύσει. Ο πόνος στην κοιλιά συνεχίστηκε με αντανάκλαση στον ώμο. Ο πυρετός και το ρίγος εξακολούθησαν. Την τρίτη ημέρα ο πυρετός παρέμεινε υψηλός και συνοδεύτηκε από ιδρώτα, ρίγος και σωματική κατάπτωση. Την τέταρτη, πέμπτη, έκτη και έβδομη ημέρα η κατάσταση επιδεινώθηκε και, άρρωστος, δεν είχε καλή επικοινωνία. Την όγδοη έφτασε σε προκωματώδη κατάσταση που κράτησε ως τη δωδεκάτη ημέρα. 

Παρ' όλα αυτά όρισε διάδοχός του να είναι ο «κράτιστος». Τη δέκατη τρίτη ημέρα η αναπνοή του δυσχεραίνεται και η όψη του παίρνει το χαρακτηριστικό περιτονιδικό προσωπείο, το «ιπποκράτειο προσωπείο», όπως χαρακτηριστικά λέγεται στην Ιατρική, γιατί πρώτος το περιέγραψε ο πατέρας της Ιατρικής. Τη δέκατη τέταρτη ημέρα, 13 Ιουνίου, πέθανε.

H συμπτωματολογία της πάθησης του βασιλιά της Μακεδονίας, με τα σημερινά δεδομένα της ιατρικής επιστήμης, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πέθανε από χολολιθίαση, η οποία του προκαλούσε συχνές κρίσεις.

Είναι γνωστό ότι η χολολιθίαση οδηγεί σε οξεία πυώδη ή σηπτική χολοκυστίτιδα και χολαγγειίτιδα και σε οξεία νεκρωτική ή σηπτική παγκρεατίτιδα. Ετσι γίνεται φανερό ότι αυτή πρέπει να οδήγησε στον θάνατο τον Μέγα Αλέξανδρο γιατί της αρρώστιας προηγήθηκε βαρύ γεύμα και κατάχρηση οινοπνεύματος και γιατί η εξέλιξή της είχε την τυπική εικόνα της οξείας παγκρεατίτιδας, δηλαδή διαξιφιστικό πόνο στην κοιλιά με αντανάκλαση στον θώρακα, συνοδευόμενο από εμετό, από ρίγος και πυρετό, κολλώδεις ιδρώτες, ωχρότητα, συγχυτική κατάσταση, παραλήρημα και «ιπποκράτειο προσωπείο». Στη ληξιαρχική πράξη θανάτου θα μπορούσαμε σήμερα να αναφέρουμε ως αιτία: οξεία παγκρεατίτιδα.

Νίκος Χασαπόπουλος

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017

Σφραγιδόλιθος ασύγκριτης τέχνης


Σφραγιδόλιθος ασύγκριτης τέχνης 
με σκηνές Ιλιάδας
Από τον τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή» της Πύλου


Ένας σφραγιδόλιθος από αχάτη με εγχάρακτο σχέδιο εκπληκτικής τέχνης και λεπτομέρειας, που απεικονίζει μια εντυπωσιακή σκηνή μάχης, έχει εντυπωσιάσει τους αμερικανούς αρχαιολόγους. Ο σφραγιδόλιθος βρέθηκε στον τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο και θυμίζει σκηνές Ιλιάδας
Συγκεκριμένα, πριν από δυο χρόνια, οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι Τζακ Ντέιβις και Σάρον Στόκερ από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι ανακάλυψαν στον τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο ένα μικροσκοπικό αντικείμενο, μεγέθους περίπου 3,5 εκατοστών. 
Όπως αναφέρει δημοσίευμα των New York Times, στην αρχή πίστεψαν ότι ήταν ένα είδος μεγάλης χάντρας και το έβαλαν στην άκρη για να επικεντρωθούν σε άλλα, πιο εντυπωσιακά αντικείμενα, όπως χρυσά δαχτυλίδια, τα οποία βρέθηκαν σε τάφο του 1500 π.Χ. με πλούσια κτερίσματα. 



Όταν όμως στη συνέχεια ο συντηρητής του αντικειμένου απομάκρυνε όλες τις προσμίξεις από την επιφάνεια της «χάντρας», αυτό που αποκαλύφθηκε άφησε εμβρόντητους ειδικούς και μη: Ένας σφραγιδόλιθος από αχάτη με εγχάρακτο σχέδιο εκπληκτικής τέχνης και λεπτομέρειας, που απεικονίζει μια εντυπωσιακή σκηνή μάχης, όπου «πρωταγωνιστεί» ένας πολεμιστής-ήρωας, γυμνός και με μακριά μαλλιά. 
Ο ένας από τους δυο εχθρούς του κείτεται νεκρός κάτω από τα πόδια του, ενώ ο δεύτερος απεικονίζεται λίγα δευτερόλεπτα πριν τον θάνατό του, όταν δηλαδή ο ήρωας, που τον έχει ακινητοποιήσει πιάνοντάς τον από την περικεφαλαία, βυθίζει το ξίφος στο στέρνο του. 


Σφραγιδόλιθος ασύγκριτης τέχνης 

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με τους δυο ανασκαφείς για το ανεπανάληπτο εύρημα που, σύμφωνα με το αμερικανικό δημοσίευμα το οποίο επικαλείται δήλωση του Malcolm H. Wiener, ειδικού στην αιγαιακή προϊστορία, πρόκειται για «ένα από τα σπουδαιότερα αριστουργήματα τέχνης στο Αιγαίο που μπορεί να συγκριθεί με μερικά σχέδια του Μιχαήλ Αγγέλου στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης».
Ακολουθεί η συνέντευξη με τους δυο ανασκαφείς:
Ερ. Μιλήστε μας για τον σφραγιδόλιθο, την απεικόνιση και τη σημασία του. Γιατί το αμερικανικό άρθρο μιλάει για σχέση με ομηρικές σκηνές; 
Απ. Η σκηνή απεικονίζει μια μάχη μεταξύ τριών πολεμιστών. Ο ήρωας, που δεν φέρει ασπίδα και φοράει βραχύ περίζωμα, έχει ήδη νικήσει έναν αντίπαλο και είναι έτοιμος να σκοτώσει έναν άλλο. Αν και δεν έχουμε ισχυριστεί ότι η σκηνή σχετίζεται άμεσα με τα έπη του Ομήρου, παραπέμπει σε κάποιες σκηνές μάχης στην Ιλιάδα. Ο σφραγιδόλιθος είναι το πιο έξοχο δείγμα γλυπτικής της Εποχής του Χαλκού που έχει βρεθεί. 
Ερ. Γιατί πιστεύετε, σύμφωνα με το άρθρο, ότι ο καλλιτέχνης ήταν μύωπας; 
Απ. Ο δημοσιογράφος των Times New York έκανε αυτή την εκτίμηση, επειδή το αντικείμενο είναι τόσο μικρό και με τόση λεπτομέρεια επεξεργασμένη. Ο σφραγιδόλιθος έχει μήκος μόλις 3,5 εκατοστά και θα ήταν τρομερά δύσκολο να δημιουργήσεις ένα έργο με τόση λεπτομέρεια πάνω σε τόσο μικρή και σκληρή επιφάνεια. 
Ερ. Γνωρίζετε με ποιον τρόπο έγινε η χάραξή του κι αν χρησιμοποιήθηκαν μεγεθυντικοί φακοί; 
Απ. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρουμε πώς χαράχθηκαν αυτοί οι σφραγιδόλιθοι. Δεν έχουν βρεθεί μεγεθυντικοί φακοί ως τώρα, ούτε στην Κρήτη ούτε στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όμως είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε κάποιος να χάραξε κάτι με τόση λεπτομέρεια με γυμνό μάτι.
Ερ. Ποιος ήταν ο τόπος προέλευσης του σφραγιδόλιθου;
Απ. Πιστεύουμε ότι δημιουργήθηκε στη Νεοανακτορική εποχή στην Κρήτη και όχι στην ηπειρωτική Ελλάδα. Από όσο γνωρίζουμε, οι Μυκηναίοι δεν κατείχαν την τεχνολογία για να παράγουν τέτοια αριστουργήματα.
Ερ. Τι άλλο περιμένουμε από τους θησαυρούς του τάφου στην Πύλο;
Απ. Υπάρχουν πολλοί θησαυροί που ετοιμάζουμε για δημοσίευση, συμπεριλαμβανομένων δυο χρυσά κύπελλα κι ένα ξίφος με χρυσό χείλος. Υπάρχουν πάρα πολλά αντικείμενα που χρειάζονται συντήρηση, η οποία είναι μια πολύ χρονοβόρα και δαπανηρή διαδικασία. Έχουμε μερικούς από τους καλύτερους Έλληνες συντηρητές που μας βοηθούν σε αυτό το τεράστιο έργο.
Ερ. Πόσα σφραγιδόλιθοι βρέθηκαν συνολικά;
Απ. Ήταν πάνω από 50, αλλά αυτός είναι μακράν ο καλύτερος. Δεν υπάρχει όμοιός του.

Η ανασκαφή του τάφου 
του «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο 

Το καλοκαίρι του 2015 η σκαπάνη των Τζακ Ντέιβις και Σάρον Στόκερ έφερε στο φως έναν ασύλητο, πλούσια κτερισμένο, λακκοειδή τάφο, πλησίον του μυκηναϊκού ανακτόρου του Νέστορα, στον Ανω Εγκλιανό, στη Χώρα του Δήμου Πύλου-Νέστορος. Όπως είχε αναφέρει τότε το ΥΠΠΟΑ, τάφος, ο οποίος ανήκε σε πολεμιστή, χρονολογείται περίπου το 1500 π. Χ. (Υστεροελλαδική ΙΙ περίοδος) και αποτελεί την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, που έχει έρθει στο φως τα τελευταία 65 χρόνια.
Ένας χρόνο πριν, τον Οκτώβριο του 2016, οι ανασκαφείς δημιούργησαν πάλι αίσθηση, όταν κατά τη διάλεξή τους στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών της Αθήνας είχαν παρουσιάσει το πρόσωπο του «ενοίκου» του τάφου, όπως είχε ανασυσταθεί από τα οστά του κρανίου του: Ένας όμορφος άνδρας, με μακριά μαύρα μαλλιά, περίπου 30-35 ετών. «Τον έχουμε αποκαταστήσει με μακριά μαύρα μαλλιά, με βάση την αναπαράσταση πολεμιστή που βρέθηκε σε μία σφραγίδα στον τάφο και η οποία θα δημοσιευτεί του χρόνου», είχε αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τότε η κ. Στόκερ, προαναγγέλλοντας την εντυπωσιακή ανακάλυψη. 
Το ανασκαφικό πρόγραμμα στην Πύλο, υπό τους δυο ανασκαφείς, διεξήχθη από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών κατόπιν άδειας του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Όλες οι εργασίες διενεργήθηκαν υπό την άμεση εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 45 αρχαιολόγοι, εξειδικευμένοι επιστήμονες και φοιτητές διαφόρων εθνικοτήτων από πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού.


in.gr, ΑΠΕ-ΜΠΕ




Τρίτη, 14 Νοεμβρίου 2017

Οι Μακεδόνες αγωνιστές μετά την καταστροφή της Νάουσας (1822)

Στα δεξιά η κα Βίκυ Χατζάρα

Παραλειπόμενα από την επιτυχημένη εκδήλωση παρουσίασης του νέου βιβλίου του εκλεκτού Ναουσαίου λόγιου Μανώλη Βαλσαμίδη "ΨΗΦΙΔΕΣ, 6ος τόμος, ΙΣΤΟΡΙΚΑ" που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 4 Νοεμβρίου 2017 στην αίθουσα "Βέτλανς" στην Νάουσα. Εκπληκτική για πολλούς λόγους η σπουδαία εισήγηση της κας Β. Χατζάρα, που την ζητήσαμε και είχε την καλοσύνη να μας την στείλει.  
ΔΕΕ

Οι Μακεδόνες αγωνιστές 
μετά την καταστροφή της Νάουσας (1822)

Βικτωρία Χατζάρα, δικηγόρος Αθηνών

Καλησπέρα και από εμένα

Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς τη μη κερδοσκοπική εταιρία «Αναστάσιος Μιχαήλ ο Λόγιος», για την ευκαιρία που μου δίνεται να συμμετέχω στη σημερινή εκδήλωση.

Θέλω όμως πρώτα και πάνω απ’ όλα να ευχαριστήσω τον κύριο Μανώλη, τον «παππού» μας, για την τεράστια τιμή που μου κάνει να συμπαρουσιάσω τον έκτο τόμο από τις «Ψηφίδες» του, τιμή που δεν περίμενα να μου γίνει. Μπορεί να μην συνυπήρξαμε με τον κύριο Μανώλη στον Πυρσό τον καιρό που είχα την ευκαιρία να συμμετέχω στις διοργανώσεις του, είχε όμως αφήσει παντού το στίγμα του. Μας έμαθε πολλά, πρώτα στη μητέρα μου και μέσα από αυτήν και σε μένα, πράγματα που με βοηθάνε μέχρι και σήμερα στη δουλειά μου, αν και τόσο διαφορετική και αν και τόσα χρόνια μετά. Μας (και μου) έδωσε όμως πάνω απ’ όλα την τόσο σπάνια ευκαιρία να δούμε και έξω από τα όρια της μικρής μας πόλης, να αλληλεπιδράσουμε με ξένους πολιτισμούς και να συνειδητοποιήσουμε πόσο ξεχωριστός και μοναδικός είναι ο δικός μας.



Και αυτή είναι μια κληρονομιά που δύσκολα ξεπερνιέται. Γιατί δεν φτάνει μόνο να αγαπάς αυτό που είναι στο DNA σου. Πρέπει και να βλέπεις και πέρα από αυτό, να μην φοβάσαι να το «μετρήσεις» με άλλα, ακόμα κι αν σου λένε ότι είναι ίσως ανώτερα, για να συνειδητοποιήσεις ότι πρέπει να είσαι περήφανος για αυτά που έχεις ριζωμένα μέσα σου.

Αυτό έρχονται να κάνουν και οι «Ψηφίδες», από μία άλλη ίσως οπτική πλευρά. Γιατί δεν του έφτανε του «παππού» μας να έχει αφήσει μια πολιτιστική παρακαταθήκη, ήθελε να μεγαλώσει την κληρονομιά που αφήνει σε όλους μας, ήθελε να μας δώσει και άλλους ακόμα λόγους να αγαπήσουμε την πατρίδα μας και να νιώσουμε περήφανοι για αυτήν.


Αυτή τη φορά όμως όχι πολιτιστικούς, όχι τετριμμένα κλισέ περί μοναδικότητας της Μπούλας, αλλά απτά, ιστορικά δεδομένα, που έρχονται να πλαισιώσουν, να συμπληρώσουν την εικόνα που έχουμε για τη μοναδικότητα του τόπου μας, και να μας δώσουν επιπλέον λόγους να είμαστε περήφανοι όταν λέμε από πού κρατάει η σκούφια μας – πόσο μάλλον για εμάς που ζούμε μακριά από την πατρίδα. Έρχονται να ενώσουν τις «Ψηφίδες» της πόλης μας και της παρακαταθήκης που κληρονομήσαμε από τη στιγμή που γεννηθήκαμε σε αυτήν.

Δεν θέλω να σας κουράσω με λεπτομέρειες για το βιβλίο, σκοπός άλλωστε δεν είναι να σας πω εγώ τι λέει, αλλά να πω γιατί πρέπει και γιατί αξίζει πραγματικά τον κόπο να το διαβάσετε μόνοι σας.

Γνωρίζοντας και τον κύριο Μανώλη και διαβάζοντας τις ιστορικές του «Ψηφίδες» καταλαβαίνει κανείς ότι είναι αποτέλεσμα κοπιαστικής έρευνας, ότι τα γεγονότα που αναφέρει είναι βγαλμένα από καλά κρυμμένες σελίδες της ιστορίας μας. Σελίδες που ποτέ κανείς δεν μας έμαθε. Σελίδες όμως που, τουλάχιστον στα δικά μας σχολεία έπρεπε να μας μάθουν. Γιατί όλοι μάθαμε κάποτε για τα κατορθώματα των μεγάλων ηρώων, του Κολοκοτρώνη, του Μακρυγιάννη, του Ανδρούτσου. Ποτέ όμως δεν μάθαμε, και αυτό είναι παράλειψη, ότι πίσω από αυτά τα κατορθώματα υπήρχε και ένας Καρατάσος.


Αυτό έρχεται να κάνει με τις ιστορικές του «Ψηφίδες» ο κύριος Μανώλης. Έρχεται να μας μάθει, για άλλη μια φορά, ότι η ιστορική συνεισφορά μας δεν περιορίζεται στο δρώμενο ή στην κλωστοϋφαντουργία, αλλά είναι αναπόσπαστα δεμένη με την ελευθερία της χώρας μας. Ότι ο αγώνας και η θυσία της πόλης δεν περιορίστηκε στο Ολοκαύτωμα που όλοι ξέρουμε και γιορτάζουμε, αλλά συνεχίστηκε και πολύ μετά. Όλοι ξέρουμε, όπως και ακούσαμε μόλις, τις δραματικές συνέπειες και το βαρύ τίμημα που πλήρωσε η πόλη για την επανάστασή της. Τα βιώματα της εποχής αντανακλώνται άλλωστε χαρακτηριστικά και στα τραγούδια που έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα, τραγούδια που μεταφέρονται στις «Ψηφίδες». Μας μεταφέρονται αυτούσια δύο τραγούδια για τον χαλασμό, δύο τραγούδια που έχουν όμως κοινό τόπο. Χαρακτηριστικά και μόνο και στα δύο αυτά υπάρχουν κοινοί στίχοι: 

«Πήραν μανούλες με παιδιά και πεθερές με νύφες
πήραν και μιαν αρχόντισσα και μια κυρά μεγάλη
απ’ το φλουρί δε φαίνονταν κι απ’ το μαργαριτάρι
-    Περπάτα μήλο κόκκινο και ρόιδο μου βαμμένο
Μήνα τα ρούχα σε βαρούν μήνα τα κοντογούνια;
- Μήτε τα ρούχα με βαρούν μήτε τα κοντογούνια
Μον’ με βαρεί το ντέρτι μου που έχω στην καρδιά μου
Μου πήραν τον αντρούλη μου μέσα απ’ την αγκαλιά μου»

Το ότι οι στίχοι αυτοί βρίσκονται και στα δύο τραγούδια που έχουν φτάσει μέχρι εμάς για την καταστροφή της Νάουσας, είναι από μόνο του απόδειξη των δεινών που πέρασε ο ντόπιος πληθυσμός. Γιατί ποια άλλη εξήγηση υπάρχει εκτός από το ότι τα γεγονότα αυτά, οι αρπαγές των γυναικών και ο χωρισμός των οικογενειών, έγιναν στην πραγματικότητα;

Σε κανέναν μας όμως δεν διδάχτηκε, και αυτό έρχονται να κάνουν οι «Ψηφίδες», ότι η επανάσταση της Νάουσας δεν ήταν ένα πυροτέχνημα. Δεν ήταν απλά μία κίνηση αντιπερισπασμού για το καλό της επανάστασης στα νότια. Αλλά πήγαζε από τη γνήσια πίστη των κατοίκων της στην ιδέα της πατρίδας και τη θέλησή τους να ζήσουν ελεύθεροι.

Όπως αναφέρει και ο κύριος Μανώλης, η Νάουσα είχε άλλωστε προνόμια, δεν θεωρήθηκε ποτέ κατακτημένη, δεν είχε τζαμί, δεν είχε τουρκική φρουρά, δεν είχε κάποιο λόγο να επαναστατήσει, εκτός από την εθνική της συνείδηση. Ο πλούτος άλλωστε και τα προνόμια της πόλης μέχρι την επανάστασή της έχουν περάσει στα ίδια τα δημοτικά τραγούδια του χαλασμού που είπαμε: «απ’ το φλουρί δεν φαίνονταν κι απ’ το μαργαριτάρι». Πώς αλλιώς, χωρίς προνόμια θα μπορούσαν να είναι εμφανή τέτοια πλούτη; Προνόμια όμως που χάθηκαν μονομιάς μετά την επανάσταση και το Ολοκαύτωμα, όπως επίσης αναφέρεται στις «Ψηφίδες». Γι’ αυτό ίσως και έπεσε ανάθεμα στους «υπαίτιους», στους υποκινητές της επανάστασης.

Νικόλαος Κασομούλης (1795 – 1872)

Περιγράφεται στις «Ψηφίδες» αναλυτικά η κάθοδος του Νικόλα Κασομούλη στο Νότο μετά την καταστροφή, ενός εμπόρου με καταγωγή από το Πισοδέρι, που από το 1820 είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία, και που είχε αναλάβει την οργάνωση της επανάστασης στις περιοχές του Ολύμπου και της Νάουσας. Στην περιγραφή αυτή χαρακτηριστικά περιγράφεται πώς, μετά την άφιξή του στην Κοζάνη, άκουγε τους ντόπιους να λένε ότι «κατέστρεψε τον τόπο», ενώ αργότερα ακόμα και τοπικοί άρχοντες τον κατηγορούσαν ότι πήρε τον κόσμο στο λαιμό του. Το λαϊκό αυτό ανάθεμα άλλωστε, φαίνεται να πέρασε στο λαϊκό υποσυνείδητο, αφού σε ένα από τα τραγούδια για τον χαλασμό οι στίχοι αναφέρουν χαρακτηριστικά:

«Ανάθεμα στους αίτιους και στους Μωραϊτάδες,
που σήκωσαν επανάσταση που σήκωσαν κεφάλι
που χάλασαν το Αϊβαλί, που χάλασαν τη Χίο,
που χάλασαν τη Νιάουστα που ‘ταν κεφαλοχώρι»

Και μετά όμως την καταστροφή η πόλη συνέχισε να προσφέρει στον κοινό αγώνα, κάτι που δεν αναφέρεται σε κανένα σχολικό βιβλίο, και ομολογώ ότι χωρίς τις «Ψηφίδες» το πιο πιθανό είναι να μην μάθαινα ποτέ.

Αγγελής Γάτσος ( 1771 - 1839 ), ο υπερήφανος 
σλαβόφωνος Μακεδόνας Έλληνας αγωνιστής

Ποιος από εμάς ήξερε ότι οι Μακεδόνες με αρχηγό τον Τάσο Καρατάσο και τον Αγγελή Γάτσο, κατέβηκαν στο Μεσολόγγι και συμμετείχαν στη μάχη των Δερβενακίων; Ποιος από εμάς ήξερε ότι το 1823 ο Καρατάσος αναγορεύθηκε στρατηγός Καρύστου;

Οι «Ψηφίδες» έρχονται να συμπληρώσουν, χάρη στην έρευνα του κυρίου Μανώλη, το μωσαϊκό της ελληνικής επανάστασης. Ρίχνουν φως σε πλευρές της που ποτέ δεν προβλήθηκαν ισάξια με άλλες – ίσως γιατί δεν έχουν να δείξουν περίτρανα επιτεύγματα; Ίσως γιατί δεν δημιουργούν ένα μύθο ηρώων γύρω από τους πρωταγωνιστές τους; Κανείς δεν ξέρει.

Αν όμως τα γεγονότα που περιγράφονται στις «Ψηφίδες» τα δει κανείς στο γενικότερο πλαίσιο, τότε είναι εμφανής η συνεισφορά των Ναουσαίων, των Μακεδόνων αγωνιστών, στον εθνικό αγώνα για απελευθέρωση. Ήδη από την έναρξη της επανάστασης, πριν ακόμη επαναστατήσει η Νάουσα, φαίνεται η δεινή στρατηγική ικανότητα των αρχηγών της. 

Δεν έφτανε στους αρχηγούς της να εφοδιαστούν με τα απαραίτητα πολεμοφόδια, αλλά έπρεπε και η κήρυξη της επανάστασης να γίνει και συμβολικά και με τρόπο που να συνεισφέρει στο αποτέλεσμα που επεδίωκαν. Για το λόγο αυτό, όπως περιγράφεται στις «Ψηφίδες», ζήτησαν από τον Κασομούλη και τα Ψαριανά πλοία που μετέφεραν τα εφόδια μέχρι τις ακτές της Πιερίας να βομβαρδίσουν για αντιπερισπασμό το λιμάνι της ίδιας της Θεσσαλονίκης, όπως και γίνεται.

Περιγράφονται ακόμη αναλυτικά στο βιβλίο οι ενέργειες που έκανε ο Καρατάσος με τους αγωνιστές του με προπύργιο τη Σκιάθο όπου είχαν καταφύγει, αλλά και η στρατηγική του ματιά να κρατήσει ελληνικά μέρη κρίσιμα για τον συνολικό αγώνα, ακόμα και μετά την απώλεια της πόλης μας.


Περιγράφει για το 1823 ο κύριος Μανώλης ότι ο Καρατάσος, βλέποντας τις κινήσεις των Τούρκων στη Μαγνησία, επιχειρεί και, μαζί με τον Γάτσο, κρατάει το Τρίκερι, περιοχή στη μύτη ακριβώς του Πηλίου, αποκλείοντας έτσι θαλάσσιες οδούς κρίσιμες για το σχεδιασμό των αντιπάλων.

Η αποτελεσματικότητα άλλωστε του Καρατάσου και των παλικαριών του, δεν αναγνωρίστηκε μόνο από τους αρχηγούς της επανάστασης, αλλά και από τους εχθρούς, παρά την αριθμητική τους υπεροχή.



Για το λόγο αυτό άλλωστε και του πρότεινε ο Κιουταχής συνθηκολόγηση, με όρους μάλιστα ιδιαιτέρως ευνοϊκούς, μεταξύ των οποίων, όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται στο σχετικό κεφάλαιο των «Ψηφίδων», να αποσυρθούν τα τουρκικά στρατεύματα από τη Μαγνησία, να διαπεραιωθούν ανεμπόδιστοι οι Μακεδόνες αγωνιστές πίσω στη Σκιάθο, να ορισθεί αρματολός της Εύβοιας ο ίδιος ο Καρατάσος, να αποδοθούν όμηροι οικογένειες Μακεδόνων που φυλάσσονταν στη Θεσσαλονίκη. Συκοφαντήθηκε για αυτή τη συνθηκολόγηση ο Καρατάσος, με το πρόσχημα ότι δήθεν πήρε ως αντάλλαγμα την οικογένειά του. από πουθενά όμως δεν προκύπτει καμία ιδιοτέλεια, ούτε του ίδιου, ούτε και των υπόλοιπων αγωνιστών του. Σε άλλο σημείο των «Ψηφίδων» γίνεται αναφορά στην τύχη της οικογένειας του γενναίου αρχηγού, 11μελούς οικογένειας, που από τον χαλασμό της Νάουσας γλύτωσαν μόλις 3 μέλη της, ο Καρατάσος και δυο γιοί του. Άλλοι δύο γιοι έπεσαν στη μάχη της Νάουσας, η γυναίκα με τα δύο μικρότερα αγόρια αιχμαλωτίστηκαν, το ένα από αυτά σφάχτηκε μπροστά στα μάτια της, το άλλο χάθηκε. Για άλλα τρία παιδιά του Καρατάσου καμία πληροφορία δεν έχει σωθεί. Η δε γυναίκα του βασανίστηκε και τελικά σκοτώθηκε, με τρόπο που έμεινε στη λαϊκή μας παράδοση: «Τουρκεύεις Καρατάσενα, τουρκεύεις Ζαφειρούλα; Δεν θέλω σκλάβα να γενώ και φερετζέ να βάλω, Ρωμηά εγώ γεννήθηκα, Ρωμηά θε να πεθάνω».

Αντίθετα, από τα γεγονότα που περιγράφονται στα κεφάλαια των «Ψηφίδων», το αίσθημα που επικρατεί είναι αυτό του θαυμασμού. Θαυμασμού για τους ανθρώπους που, παρόλο που είδαν τον κόσμο τους να διαλύεται, παρόλο που έμειναν χωρίς σπίτι, χωρίς οικογένεια, χωρίς πατρίδα, συνέχισαν να πολεμούν για τα ιδανικά τους, χωρίς να ζητούνε κανένα αντάλλαγμα. Και, εκείνο τον καιρό χωρίς καμία βοήθεια.

Είναι χαρακτηριστική η επιστολή του Καρατάσου προς την κεντρική επαναστατική Κυβέρνηση, που υπάρχει αυτούσια στις «Ψηφίδες», του Ιουλίου 1823, στην οποία, αφού γίνεται αναφορά στις επιτυχίες στο Τρίκερι, περιγράφονται οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αγωνιστές με την έλλειψη νερού και πολεμοφοδίων. Θα μου επιτρέψετε να σας διαβάσω ένα μέρος μόνο αυτής. Γράφει λοιπόν ο Καρατάσος: «Με μεγάλον μου κακοφανισμόν, και αγανάκτησιν σας γράφω δια την μεγάλην αδιαφορίαν όπου η Πελοπόννησος καμνει, και δεν εβγάνει έξω στρατεύματα εις τας άθλιας επαρχίας της Θετταλίας, αίτινες έγιναν θύμα δι’ αυτήν και μόνην, και αυτή αδιαφορεί τώρα μήνας τέσσαρας. Ακούονται στρατεύματα εξερχόμενα εις τα έξω, και έως τώρα τίποτες δεν φαίνεται. Αγνοώ όμως αν έχη σκοπόν να αφανισθώμεν όλοι οι έξω, και να σωθή αυτή μόνη. Και τούτο είναι απίθανον. Επειδή σιμά όπου δεν ημπορεί να τ’ απολαύση, είναι και πολλά εναντίον εις την πίστην μας, και εις την ανθρωπότητα. Πλην οι αίτιοι ας δώσουν απολογίαν εις τον Θεόν, και εν τω νυν αιώνι, και εν τω μέλλοντι».

Επιστολή δε με ημερομηνία μεταγενέστερη εγγράφου της κεντρικής Κυβέρνησης, στο οποίο είχαν δοθεί διαβεβαιώσεις για την αποστολή βοήθειας προς τους αγωνιστές της Μαγνησίας.

Η επιστολή που είπαμε του Καρατάσου, εκτός από το πνεύμα προσφοράς στον κοινό αγώνα, φανερώνει και την ανιδιοτέλεια των Μακεδόνων αγωνιστών. Οι Μακεδόνες πολεμούν το 1823 στη Μαγνησία, θέλοντας να ανακοψουν την ορμή των τουρκικών στρατευμάτων, περιμένουν δε συνδρομή από την επαναστατική κυβέρνηση, προφανώς, όπως φαίνεται από τα γραφόμενα του στρατηγού, χωρίς να ξέρουν ότι την ίδια στιγμή στην Πελοπόννησο προετοιμαζόταν εμφύλιος πόλεμος για την εξουσία. Το φθινόπωρο του 1823 ξεσπάει εμφύλιος μεταξύ των Φιλικών και των Κοτζαμπάσηδων, με μοναδικό αντικείμενο την ηγεσία της επανάστασης.

Επανάσταση όμως που, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στις «Ψηφίδες», θα είχε καταπνιγεί ήδη από το 1823, αν δεν υπήρχαν οι δυνάμεις των Μακεδόνων αγωνιστών στις Σποράδες και στη Μαγνησία. Γίνεται χαρακτηριστικά αναφορά στο σχετικό κεφάλαιο του βιβλίου σε «απορία» των ιστορικών γιατί οι στρατηγοί του Κιουταχή δεν προχώρησαν, μετά την Ανατολική Θεσσαλία και την Στερεά, και στην Πελοπόννησο. Αν σκεφτεί κανείς τους αριθμούς, αλλά και το κλίμα διχασμού που προφανώς ήδη υπήρχε το καλοκαίρι του 1823 στις ελληνικές τάξεις, είναι σοβαρή η πιθανότητα μια τέτοια κίνηση να έληγε μια και καλή την ελληνική επανάσταση και ο κόσμος να ήταν πολύ διαφορετικός σήμερα. Σταμάτησαν όμως οι τουρκικές δυνάμεις του Κιουταχή γιατί δεν ήθελαν να έχουν στα νώτα τους τις δυνάμεις του Καρατάσου. Και όχι μόνον αυτό.

Καταστροφή Ψαρών (1824)

Οι Μακεδόνες, όπως περιγράφεται αναλυτικά στις «Ψηφίδες», υπερασπίστηκαν οποιοδήποτε μέρος τους ζητήθηκε, από τη Σκιάθο όπου είχαν καταλύσει μετά το Ολοκαύτωμα, όταν τον Οκτώβριο του 1823 ο Χοσρέφ πασάς επιχείρησε – χωρίς επιτυχία – να την καταλάβει με το στόλο του, μέχρι και τα ίδια τα Ψαρά. Αυτή και μόνο η διαπίστωση αρκεί για να αναδειχθεί η συνεισφορά των Ναουσαίων αγωνιστών, οι οποίοι όχι μόνο δεν κέρδισαν κάτι, αλλά και ουδέποτε αναγνωρίστηκαν. 

Αντιθέτως μάλιστα. Η παρουσία των Μακεδόνων αγωνιστών στις Σποράδες έχει περάσει στην ελληνική λογοτεχνία και, έτσι, στο λαϊκό υποσυνείδητο, ως παρουσία φτωχών κοινών κλεφτών και πειρατών. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού, που παραθέτει ο κύριος Μανώλης στις «Ψηφίδες» είναι από την πασίγνωστη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη που διαδραματίζεται στη Σκιάθο της εποχής εκείνης. Εκεί οι αγωνιστές του Καρατάσου και του Γάτσου που είχαν καταλύσει στο νησί περιγράφονται ως κοινοί κλέφτες, χωρίς κανένα άλλο έσοδο, με μοναδική ενασχόληση το πλιάτσικο σε βάρος τουρκικών αλλά και χριστιανικών πλοίων. Κλέφτες που κυνηγούσαν μάλιστα γυναίκες από τον ντόπιο πληθυσμό.


Πένητες όμως αγωνιστές, με μοναδική τους πυξίδα την ελευθερία. Αναφέρει ο κύριος Μανώλης ότι τα τελευταία λόγια του Γέρου Καρατάσου στο γιο του ήταν εντολή, να μην ησυχάσει μέχρι να ελευθερωθεί η Μακεδονία.


Δημήτριος ή Τσάμης Καρατάσος 
(1798 - 1861)

Και αναφέρει, ακόμα πιο θαυμαστά, ότι η φλόγα αυτή όχι μόνο δεν έσβησε με το Γέρο, αλλά πέρασε και στον γιο του, τον Τσάμη Καρατάσο, που όργωσε τα Βαλκάνια με σκοπό να πετύχει την εντολή του πατέρα του. Το 1861, μόλις πριν πεθάνει, βρίσκεται μάλιστα στη Σερβία, προτείνοντας στον τότε ηγεμόνα, Μιχαήλ Ομπρένοβιτς, τη δημιουργία κοινού μετώπου των βαλκανικών χωρών εναντίον της Τουρκίας. Πού να ήξερε ότι το όραμα που είχε θα γινόταν τελικά πραγματικότητα μετά από μισό αιώνα! Και θα ήταν αυτό που θα οδηγούσε τελικά στην απελευθέρωση της πατρίδας του.

Δεν θέλω να σας κουράσω άλλο με περισσότερες λεπτομέρειες. Από τα γεγονότα που με τόση επιμέλεια και κόπο συνέλεξε και μας μεταφέρει ο κύριος Μανώλης στις ιστορικές «Ψηφίδες» του βγαίνουν δύο συναισθήματα: θαυμασμός και αδικία. Θαυμασμός για τους ανθρώπους εκείνους, τους προγόνους μας, που δεν σκέφτηκαν τη βολή τους, δεν σκέφτηκαν ότι ο αγώνας δεν τους αφορά, και με μόνο κριτήριο την πίστη στην εθνική ιδέα πάλεψαν ακόμα και όταν χάθηκαν όλα και συνέχισαν να παλεύουν μέχρι το τέλος. Και αδικία γιατί η μεγάλη συνδρομή τους στον κοινό σκοπό μέχρι και σήμερα δεν έχει αναγνωρισθεί. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν αναφέρομαι σε επιστημονικές, λεπτομερείς μελέτες για τους αγώνες του 1821.

Αναφέρομαι στην κοινή γνώση που μπορεί να ξέρει για τον γενναίο Κολοκοτρώνη, για τον Μακρυγιάννη, τον Ανδρούτσο, για το Μεσολόγγι, το Σούλι, τη Γραβιά, αλλά δεν έχει μάθει ποτέ για τον Καρατάσο, τον Γάτσο, τον Ζαφειράκη, τη Νάουσα. Δεν έχει μάθει ποτέ ότι σε ένα σημείο και αυτοί έκαναν δυνατό αυτό που έχουμε σήμερα. Και αντάλλαγμα της θυσίας είναι ένας τάφος κάπου στη Ναύπακτο, με ένα σιδερένιο σταυρό και χωρίς όνομα, την ίδια στιγμή που στήνονται μνημεία με πολύ μικρότερες αφορμές. Είναι σχεδόν λυπηρό που η μόνη αναγνώριση μπορεί να βρεθεί μόνο στο εξωτερικό, στον τάφο του Τσάμη Καρατάσου, όπου αναγράφεται στα σερβικά: «Ταξιδιώτη όταν περάσεις απ’ αυτόν τον τόπο τον τάφο αυτό προσκύνησε γιατί εδώ βρίσκεται ήρωας, ήρωας μεγάλης μάχης και ιερής, στην οποία κάθε ευτυχία της Ελλάδας έχει θεμελιωθεί»...

Με συνάρπαζε πάντα η ιστορία. Και όχι μόνο τα στεγνά γεγονότα, αλλά και οι άνθρωποι πίσω από αυτά, γιατί τελικά οι άνθρωποι τη γράφουν.


Πώς, για παράδειγμα η μαθητεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου στις παρυφές της πόλης μας οδήγησε τελικά στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού μέχρι την άκρη του κόσμου. Η ιστορία όμως του αγώνα για την απελευθέρωση είχε πάντα για μένα ένα κενό. Ένα κενό για τα πρόσωπα, για τα πραγματικά γεγονότα, για τη συνέχειά τους. Και αυτό το κενό έρχεται, για μεγάλη μας τύχη, να καλύψει με την έρευνά του ο κύριος Μανώλης και οι «Ψηφίδες» του. Γιατί από αυτές μαθαίνουμε ότι όχι μόνο επαναστατήσαμε πιστεύοντας στην ιδέα της ελευθερίας, αλλά ότι συνεχίσαμε να πιστεύουμε και να αγωνιζόμαστε για αυτήν. Ότι ναι, και σε εμάς οφείλεται η επιτυχία του εγχειρήματος.

Δεν είναι η θέση μου και σε καμία περίπτωση δεν θέλω να κάνω υποδείξεις. Αλλά πιστεύω ακράδαντα ότι οι ιστορικές «Ψηφίδες» μπορούν και πρέπει να γίνουν το έναυσμα μιας συνολικής προσπάθειας για επίσημη και συστηματική καταγραφή των τότε γεγονότων. Ήδη είμαστε πολύ μακριά από αυτά, ποτέ όμως δεν είναι αργά. Δεν αρκεί μία προτομή, ούτε μία Κυριακή το χρόνο για να τιμηθούν αρκετά οι ήρωες της πόλης. Τα γεγονότα που περιγράφονται στις ιστορικές «Ψηφίδες», το πνεύμα και η προσωπικότητα των ηρώων μας μπορούν και πρέπει να γίνουν κοινή γνώση της πόλης. Μπορούν και πρέπει να περάσουν στις επόμενες γενιές. Προσωπικά, κύριε Μανώλη, ευχαριστώ πολύ που μου δώσατε το κίνητρο και την αφετηρία για να τα μάθω καλύτερα.

Σας ευχαριστώ.   




Παρασκευή, 10 Νοεμβρίου 2017

Θρήνος και οδυρμός στα Σκόπια: Χάθηκε η "μεγάλη μακεδονία"



Θρηνεί και οδύρεται ο αρθογράφος Πάντε Κολεμισέφσκι της παλαιότερης εφημερίδας και κάποτε ημιεπίσημου οργάνου του ΚΚ των Σκοπίων, της Nova Makedonija, για την "απώλεια του ονείρου για μια ενωμένη μακεδονία". Το άρθρο είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό και για άλλες καταστάσεις.
ΔΕΕ

Δηλαδή, θα πούμε αντίο 
στο Πιρίν και στο Αιγαίο;


Πρέπει η «Μακεδονία» να υποταχθεί στην σκληρή πραγματικότητα που δεν την ευνοεί; Θα αλλάξει το Σύνταγμά της με όλους τους κινδύνους που κρύβονται πίσω από την αλλαγή;

Αλλά, το μεγάλο ερώτημα είναι εάν αντί του Σόλουν, του Κουκούς, του Βόντεν και του Λέριν, θα αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε επίσημα μόνο ελληνικά τοπωνύμια: δηλαδή, Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Έδεσσα και Φλώρινα;

Σε τι θα πρέπει οι πολίτες μας να είναι έτοιμοι από την υπογραφή των συμφωνιών με τη Βουλγαρία και την Ελλάδα;

Πρώτον, 
είναι αναμφισβήτητο ότι η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» θα λάβει ένα νέο όνομα που θα συμφωνηθεί και από τις δύο πλευρές, με την ανιδιοτελή βοήθεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ΕΕ, που πρόκειται για ένα ήδη συμφωνημένο όνομα.
Η νέα ονομασία θα είναι για ευρύτερη διεθνή χρήση προς όλους και για όλα- erga omnes. Η τρέχουσα άποψη είναι ότι δεν θα αλλάξει το σύνταγμά μας γιατί αποτελεί κόκκινη γραμμή, αν και η εμπειρία έχει δείξει ότι αυτές οι κόκκινες γραμμές έχουν ξεθωριάσει. 
Το δίλημμα παραμένει ανοικτό αν είναι δυνατόν για μια τόσο δραματική αλλαγή στο όνομα, να μην αλλάξει το Σύνταγμα του κράτους.
Σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες και αξιώσεις, η χώρα μας μπορεί να διασφαλίσει ότι το Σύνταγμα δεν θα αλλάξει, σύμφωνα με άλλους, είναι αδύνατον το νέο όνομα να μην υποδηλώνει μια σειρά αλλαγών, τόσο στο Σύνταγμα όσο και σε μια σειρά νόμων.
Η υπόθεση είναι ότι στο παιχνίδι μπορεί να παρουσιασθεί ένας διπλός τύπος- ένα όνομα για εξωτερική χρήση και ένα εγχώριο, αλλά οι περισσότερες πηγές λένε ότι αυτό είναι απαράδεκτο για την Ελλάδα.

Δεύτερον, 
θεωρείται ιστορικά και συναισθηματικά μια θαμμένη ιστορία, στους αιώνες των αιώνων, αφού το όνειρό μας για μια ενωμένη Μακεδονία, η συγχώνευση δηλαδή των τριών τμημάτων, του Βαρδάρη, του Πιρίν και της Μακεδονίας του Αιγαίου και αυτή τη φορά θεωρείται ως μια σοβαρή λανθασμένη αντίληψη (εξέλιξη), για την οποία άνθρωποι σάπισαν στις φυλακές.

Τρίτον,
έρχεται το τέλος του συνθήματος «Σολούν ε νας» [η Θεσσαλονίκη είναι δική μας], που από τις φαντασιώσεις πολιτικών κερδοσκόπων και πολιτικών είχε αναστηθεί (το σλόγκαν) κατά τη διάρκεια της ανεξαρτησίας μας, μάλλον έφερε βλάβη παρά όφελος.

Τέταρτον, 
η συμφωνία με την Ελλάδα, εκτός από την αντιμετώπιση και οριστική παύση των ιστορικών συνεπειών του εμφυλίου πολέμου και την έξοδο των «Μακεδόνων» (Σλάβων) από την Μακεδονία του Αιγαίου, θα υπάρξει ένα πιθανόν ζήτημα, το οποίο δεν είναι γνωστό πως θα λυθεί και για το οποίο από την πλευρά μας κανείς δεν άνοιξε.

Δεν σχετίζεται με το όνομα, όσο με τη γλώσσα και την ταυτότητα και με τα πράγματα που προκύπτουν από αυτό. Με βαριά καρδιά μπορεί να ειπωθεί ότι η γλώσσα δεν είναι πρόβλημα σε γενικές γραμμές, ούτε το όνομα σε τελική ανάλυση, το πρόβλημα θα είναι πως θα καθορισθούν τα πραγματικά τοπωνύμια, οι πόλεις και τα χωριά. 
Για παράδειγμα, στα σχολεία μας, σε όλες τις επίσημες ομιλίες, σε όλες τις εφημερίδες της χώρας μας, στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο και σε όλα τα γραπτά κείμενα, τα μέρη και οι τοποθεσίες στην Ελλάδα θα πρέπει να καθορίζονται με σλαβικά ή ελληνικά ονόματα; 
Θα έχουμε το δικαίωμα το Σόλουν να το λέμε Σόλουν ή να την λέμε Θεσσαλονίκη, το Κουκούς να το λέμε Κουκούς ή ως Κιλκίς, το Βόντεν ως Έδεσσα, το Λέριν ως Φλώρινα; 
Το ίδιο ισχύει και τα τα τοπωνύμια στα οποία γεννήθηκαν χιλιάδες Σλάβοι, τώρα πολίτες μας, ή απόγονοί τους, ή βρίσκονται στη διασπορά. 
Θα απαγορευθεί η εγγραφή του όρου «Μακεδονία του Αιγαίου» και θα χρησιμοποιείται με την τοπολογία ‘Βόρεια Ελλάδα’, ή θα υπάρξει λύση να γράφονται και τα δύο ονόματα και το ένα σε παρένθεση; 
Αναμφισβήτητα, το νέο πολιτικό δόγμα στα Βαλκάνια είναι να αφεθεί το παρελθόν στην ιστορία και όλα τα βλέμματα να στραφούν προς το μέλλον. 

Είναι, επίσης, αναμφίβολο ότι η πραγματικότητα είναι από την πλευρά του ισχυρότερου. 

…Βούλγαροι και Έλληνες πολιτικοί και διπλωμάτες, μιλούν συχνά, για δίκαιες λύσεις στην αντιμετώπιση των σχέσεων. 

Πράγματι, τι θα ήταν δίκαιο; 

Θα ήταν καλύτερο για τη Βουλγαρία και την Ελλάδα να αναγνωρίσουν τη χώρα μας με το συνταγματικό της όνομα, να αναγνωρίσουν την ταυτότητα και την αυτονομία του «μακεδονικού» λαού, να αναγνωρίσουν τη γλώσσα και να επιβεβαιώσουμε ότι τα σημερινά σύνορα είναι καθοριστικά. 

Αυτός είναι ο ευκολότερος τρόπος για να επιλυθεί το μακεδονικό ζήτημα και όλα τα σχετικά με αυτό. Μετά θα μπορούσαν να επιλυθούν όλα, αλλά υπάρχει τίποτε που είναι δίκαιο στην πολιτική;

Από την εξαιρετική ιστοσελίδα http://www.echedoros-a.gr/2017/11/blog-post_73.html 
"Βαλκανικό Περισκόπιο" του Γιώργου Εχέδωρου.


Τρίτη, 31 Οκτωβρίου 2017

Αρχαία ελληνική λογοτεχνία: Το υπόβαθρο της ελληνικής λογοτεχνίας

Μυκήνες: Η πύλη των λεόντων

Αρχαία ελληνική λογοτεχνία:
Το υπόβαθρο της ελληνικής λογοτεχνίας
Οι ρίζες του πολιτισμού της Δύσης

Οι ιστορικές έρευνες έχουν δείξει ότι πίσω από την εκτυφλωτική λάμψη των ομηρικών επών, τα οποία θεωρούμε ως αφετηρία της ελληνικής λογοτεχνίας, υφίσταται το θολό περίγραμμα μίας περίπου χιλιετίας ελληνικής ιστορίας.

Αν και δεν είμαστε σε θέση να ορίσουμε επακριβώς τη χρονική στιγμή κατά την οποία εμφανίστηκαν στη Νότια Βαλκανική τα πρώτα μεταναστευτικά κύματα από ελληνικές φυλές που ήταν εγκατεστημένες στο βορρά, μπορούμε να την τοποθετήσουμε μετά σχετικής βεβαιότητας στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. και ίσως λίγο παλαιότερα (2300/2200 π.Χ.).

Οι έλληνες εισβολείς δεν ήταν οι πρώτοι που εγκαταστάθηκαν σε αυτήν τη γη, στην οποία οι δρόμοι των μεταναστεύσεων ήταν χαραγμένοι εκ των προτέρων λόγω του έντονου γεωγραφικού αναγλύφου. Όπως φανερώνουν τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι μετανάστες συνάντησαν αρχαίους πολιτισμούς που βρίσκονταν σε ακμή.

Η ανάμειξη των ινδοευρωπαίων μεταναστών με τους ξένους λαούς (Πελασγούς, Κάρες, Λέλεγες κ.ά.) που βρήκαν στη Νότια Βαλκανική επηρέασε τη γένεση του ελληνικού λαού. Και κάτι ακόμη σημαντικότερο: η συνάντηση και αλληλεπίδραση των δύο αυτών μερών, στην οποία οφείλεται και το πλήθος των αντινομιών που χαρακτήριζαν την πνευματική ζωή των Ελλήνων, υπήρξε ένα γεγονός καθοριστικής σημασίας, που δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση του πολιτισμού της Δύσης.
Από τα μέσα του 16ου αιώνα π.Χ. καθίσταται φανερός ένας πρώιμος ελληνικός πολιτισμός, ο αποκαλούμενος μυκηναϊκός, που βρισκόταν κάτω από την ισχυρή επίδραση του πλούσιου και ξενότροπου πολιτισμού της θαλασσοκράτειρας μινωικής Κρήτης.

Υπεύθυνοι για την καταστροφή του μυκηναϊκού κόσμου γύρω στο 1200 π.Χ., περίπου διακόσια χρόνια μετά τον αφανισμό του μινωικού πολιτισμού, θεωρήθηκαν επί μακρόν οι Δωριείς (είναι γνωστή σε όλους η λεγόμενη κάθοδος των Δωριέων, η μεγάλης κλίμακας μετανάστευσή τους προς νότον).
[...]

Την καταστροφή του μυκηναϊκού πολιτισμού ακολούθησαν σκοτεινοί αιώνες, για τους οποίους δε γνωρίζουμε παρά ελάχιστα πράγματα. Όμως, στην προαναφερθείσα εισροή ελληνικών φυλών βρισκόταν η αφετηρία μιας εξελικτικής διαδικασίας που επέπρωτο να φέρει, στον 8ο αιώνα π.Χ., την τελείωση του γεωμετρικού ρυθμού και την ακμή της επικής ποίησης.

Δύο γεγονότα της προομηρικής εποχής δημιούργησαν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ελληνική λογοτεχνία: η γένεση της ελληνικής γραφής και η δημιουργία του ελληνικού μύθου.

Από τη μια πλευρά, γνωρίζουμε ότι ο μυκηναϊκός κόσμος χρησιμοποίησε στο β’ μισό της 2ης χιλιετίας π.Χ. τη Γραμμική Β γραφή, ένα σύστημα συλλαβικών συμβόλων που εξελίχθηκε από την παλαιά κρητική γραφή (Γραμμική Α), προκειμένου να αποδοθούν, έστω και με πολύ άκομψο τρόπο, ελληνικές λέξεις.

Η γνώση αυτού του ανεπαρκούς για τις ανάγκες της ελληνικής γλώσσας συστήματος γραφής χάθηκε προφανώς με την καταστροφή που επέφερε η μετανάστευση των Δωριέων. Οι Έλληνες, αναγκασμένοι να ξεκινήσουν και σε αυτό το πεδίο από την αρχή, έφθασαν τελικά στην εφεύρεση της ελληνικής φθογγικής γραφής, ενδεχομένως στο α΄ μισό του 9ου αιώνα π.Χ.

Από την άλλη πλευρά, οι γνωστοί ελληνικοί θρύλοι διαμορφώθηκαν, σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, ανάμεσα στο 12ο και τον 8ο αιώνα π.Χ. Οι μύθοι των Ελλήνων, καρπός της ένωσης ινδοευρωπαϊκών και μεσογειακών στοιχείων, αλλά και της επίδρασης των αρχαίων πολιτισμών της Ανατολής, επηρέασαν καθοριστικά την ελληνική ποίηση τόσο στη θεματολογία όσο και στην πνευματική στάση της.

Αξίζει τέλος να σημειώσουμε ότι πριν από τον Όμηρο δεν υπάρχει λογοτεχνία με την έννοια του γραπτού λόγου, αλλά αυτό δε σημαίνει σε καμία περίπτωση πως δεν υπάρχει και ποίηση, ηρωικό έπος, θρύλοι και τραγούδια για μεγάλα κατορθώματα, ήδη από τους Μυκηναϊκούς Χρόνους.

Βαγγέλης Στεργιόπουλος

23-25 Οκτ. 2017