Δεν έχεις, Όλυμπε, θεούς, μηδέ λεβέντες η Όσσα, ραγιάδες έχεις, μάννα γη, σκυφτούς για το χαράτσι, κούφιοι και οκνοί καταφρονούν τη θεία τραχιά σου γλώσσα, των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι…
(Κωστής Παλαμάς)

Τρίτη, 30 Μαρτίου 2021

Οι σπουδαίες Ελληνίδες του '21


Οι γυναίκες που πολέμησαν ηρωικά στην επανάσταση του 1821

 

Από τον εθνικό ξεσηκωμό του 1821 δεν απουσίαζε η ενθουσιώδης και ηρωική συμμετοχή των γυναικών. Αγωνίστριες από κάθε κοινωνική τάξη και τόπο έσπευσαν να συμβάλουν στην εξέγερση, αψηφώντας τον πανίσχυρο οθωμανικό στρατό. Για πολύ μεγάλο διάστημα ωστόσο, η παρουσία των γυναικών στον Αγώνα δεν είχε εκτιμηθεί επαρκώς.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα mixanitouxronou.gr, ο γυναικείος πληθυσμός της Ελλάδας διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο όχι μόνο κατά τον ξεσηκωμό, αλλά και σε όλη την προηγούμενη περίοδο. Γαλουχημένες στη σκληρή εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας, αγωνίστηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη, όταν έφθασε η ώρα της Επανάστασης. Οι Σουλιώτισσες  ήταν εκείνες που έλυσαν με τα ξίφη τους το ζήτημα της… ισότητας των δύο φύλων, αψηφώντας τις παραινέσεις των ανδρών τους να κρυφθούν στα δάση και τις σπηλιές. Πράγματι, όπως μας θυμίζει και η δημοτική μας παράδοση, ο ηρωισμός τους είναι μνημειώδης: «Οι Σουλιώτισσες δε ζούνε μες στη μαύρη τη σκλαβιά».

Ο χορός του Ζαλόγγου, τις παραμονές των Χριστουγέννων του 1803, αποτέλεσε ένα γεγονός που συγκλόνισε την Ευρώπη. Αναφέρει χαρακτηριστικά η πένα της εποχής: «Στο Σούλι, η γυνή δεν εκλείετο εις γυναικωνίτην, αλλ’ ούτε εθεωρείτο ασθενεστέρα του ανδρός ύπαρξις. Ήτο η σύντροφος, η συνεργάτις, η σύμμαχος του ήρωος ανδρός. Ο της ελευθερίας τον θρόνον εις τα απρόσιτα όρη της πατρίδος του υψώσας Σουλιώτης, έδωκε μόνος το όπλον εις την χείρα της συζύγου και της θυγατρός του και την έταξεν ως άγγελον φύλακα προ του θρόνου αυτής».

 

«H Τζαβέλενα»

Πολλά ήταν και τα παραδείγματα γυναικών που έμειναν στην ιστορία με το όνομα τους. Η Μόσχω Τζαβέλα, σύζυγος του Λάμπρου, αντιστάθηκε γενναία, όταν ο Αλή πασάς έστειλε ισχυρό απόσπασμα για να καταλάβει το Σούλι. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της μάχης, τα όπλα των ανδρών περιήλθαν σε αχρηστία λόγω υψηλής θερμοκρασίας, με αποτέλεσμα οι δύο πλευρές να κηρύξουν προσωρινή ανακωχή.

Η Τζαβέλα, η οποία μέχρι τότε κρατούσε απόσταση από το σημείο της μάχης, παρατηρώντας τη διακοπή των πυροβολισμών, υπέθεσε πως οι Οθωμανοί σκότωσαν τους Σουλιώτες. Τότε, επικεφαλής 400 γυναικών, επιτέθηκε στους Τουρκαλβανούς του Αλή, αναγκάζοντάς τους να υποχωρήσουν, αφού οι άνδρες μπροστά στο γυναικείο γιουρούσι, ακολούθησαν και ο εχθρός αιφνιδιασμένος απωθήθηκε. Το μέγα επίτευγμά της γέμισε δέος τους Οθωμανούς, ενώ ενέπνευσε τη λαϊκή παράδοση.

Ωστόσο, οι Σουλιώτισσες δεν ήταν οι μόνες που αντιστάθηκαν στον οθωμανικό ζυγό. Ξακουστή είναι η στάση των γυναικών του Μεσολογγίου, οι οποίες, κατά τη μεγάλη Έξοδο, πολεμούσαν κρατώντας με το ένα χέρι το σπαθί και με το άλλο το μωρό τους, ενώ μετά τη φοβερή σφαγή των κατοίκων της Χίου, το 1822, οι αιχμάλωτες γυναίκες δεν δέχονταν τροφή, ώστε πεθαίνοντας από την πείνα, να μην εξευτελιστούν στα σκλαβοπάζαρα. Μόνο ενδεικτικές είναι αυτές οι αναφορές για τον ηρωισμό της Ελληνίδας του ‘21, τον οποίο συναντούμε σε όλες τις εστίες της Επανάστασης.

 

Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Μαντώ Μαυρογένους

Δύο κορυφαία σύμβολα της γυναικείας μαχητικότητας με αναμφίβολο κύρος είναι οι γυναίκες σύμβολα: Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα (1776-1825) και Μαντώ Μαυρογένους (1796-1840). Η πρώτη, ρίχτηκε στον Αγώνα προσφέροντας τεράστιο μέρος της περιουσίας της και διαθέτοντας τα πλοία της, πέρα από γιους, ανίψια και άτομα που ήταν στην δούλεψη της. Όλα για τον αγώνα, ενώ η δεύτερη έκανε γνωστούς τους σκοπούς της Επανάστασης, απευθυνόμενη σε κυρίες της αστικής και μεσοαστικής ευρωπαϊκής κοινωνίας, κυρίως Αγγλίδες και Γαλλίδες φιλέλληνες.

Η γοητευτική Μαυρογένους, που ηγήθηκε σε σημαντικές εκστρατείες, όπως αυτές των Καρύστου, Πηλίου, Φθιώτιδας και Βοιωτίας και της Μυκόνου, πέθανε σε καθεστώς περιφρόνησης και ένδειας, αφού διέθεσε ολόκληρη τη σημαντική περιουσία της για την Επανάσταση. Δεν παντρεύτηκε ποτέ, μετά την περιπέτεια με τον Υψηλάντη και τις δολοπλοκίες του «Γκουβέρνου» και δεν απέκτησε δική της οικογένεια. Μάλιστα, όταν ένας δημόσιος υπάλληλος τη ρώτησε ‘τι προσέφερε στον αγώνα», για αν δεχθεί το αίτημά της για σύνταξη, εκείνη απογοητευμένη  είπε: »τίποτα». Η γυναίκα αυτή, που ο Καποδίστριας ονόμασε επίτιμο αντιστράτηγο, κατά τη διήγηση του φιλέλληνα Περιβιάνο Τζεκίνι, «…περιέπεσεν εις εσχάτην πενίαν, σκληρώς λησμονηθείσα και εγκαταλειφθείσα υπό πάντων».

 

Η Μανιάτισσα αγωνίστρια Σταυριάνα Σάββαινα

Είχε πάρει μέρος σε πλήθος σημαντικών μαχών, αιτούμενη κοινωνική πρόνοια από τον Καποδίστρια, αναφέρει, μεταξύ άλλων: «Το στάδιον της πολεμικής δόξας είναι βέβαια διά τους άνδρας, όταν όμως είναι λόγος περί σωτηρίας της πατρίδος, όταν όλη σχεδόν η φύσις συντρέχει προς υπεράσπισίν της, αι γυναίκες της Ελλάδος έδειξαν πάντοτε ότι έχουν καρδίαν να κινδυνεύσουν συναγωνιζόμεναι ως οι άνδρες, ημπορούν να ωφελήσουν μεγάλως εις τας πλέον δεινάς περιστάσεις».

Η «Εφημερίς των Κυριών» γράφει γι’ αυτήν: «Η Σταυριάνα ήτο τεσσαρακοντούτις, μελαχρινή, ευειδής, με ύφος αρρενωπόν, με φωνή βροντώδη, με παράστημα στρατιώτου. Ετέθη υπό τας διαταγάς του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και πήγε στο Βαλτέτσι όπου επολιορκούντο οι Έλληνες. Η Σταυριάνα μόνη μεταξύ των ανδρών αψηφούσε τις σφαίρες και μετέφερε τις πυριτιδοβολές από προμαχώνος εις προμαχώνα. Οι περί τον Κολοκοτρώνη, Μαυρομιχάλης και Πλαπούτας, δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι γυναίκα είχε τόσο θάρρος».

Η Κωνσταντίνα Ζαχαριά, επίσης καταγόμενη από την Πελοπόννησο, για να εκδικηθεί τον θάνατο του κλέφτη πατέρα της από τους Τούρκους παίρνει τα όπλα, υψώνει επαναστατική σημαία στο σπίτι της και επικεφαλής δύναμης 500 ανδρών αναγκάζει τους Τούρκους να κλειστούν στο κάστρο του Μυστρά, ρίχνει την ημισέληνο από το τέμενος και σκοτώνει τον βοεβόδα της περιοχής αφού πρώτα πυρπολεί το σπίτι του.

 

Οι Σουλιώτισσες

Η μνημειώδης συνεισφορά των Σουλιωτισσών στον Αγώνα είναι καταγεγραμμένη σε πλήθος δημοτικών τραγουδιών. Από αυτά δεν θα μπορούσε να λείπει η ξακουστή αγωνίστρια, Ελένη Μπότσαρη, κόρη του Κίτσου και αδερφή του Νότη, η οποία μετά τη μάχη του Σέλτσου, έπεσε και πνίγηκε στον Αχελώο για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων. Η ηρωική πράξη της 19χρονης Σουλιώτισσας τραγουδήθηκε από όλους τους Έλληνες. Κατά μία εκδοχή οι διώκτες της νεαρής ήταν τρεις, κατά μία άλλη επτά.

Όποια κι αν είναι η αλήθεια, αρκετά χρόνια μετά, απηχεί τις σκέψεις πολλών Ελλήνων της εποχής:

«Μία γυνή, μία κόρη κατά επτά. Μία γυνή φέρουσα προ του θανάτου υψηλά το μέτωπον και ωσεί λάβαρον της θρησκείας και του πατριωτισμού της το μέγα όνομα, το οποίον οι αδελφοί της απηθανάτισαν:

Εγώ είμ’ η Λέν’ του Μπότσαρη, η αδελφή του Νότη. Τι δεν περιλαμβάνουν, τι δεν λέγουν αι λέξεις αυταί. Δεν ηξεύρω, εάν των μεγάλων και κραταιοτάτων του κόσμου κατακτητών κόραι και σύζυγοι, ηδύναντο να αναμετρηθούν προς την αγρίαν εκείνην παρθένον του Σουλίου, την γνωρίζουσαν τόσον να τιμά το όνομα, το οποίον η ανδρεία και ο πατριωτισμός κατέστησαν μέγα. Είμαι η Λέν’ του Μπότσαρη δηλαδή η κόρη της τιμής, του παλληκαρισμού, της ξακουσμένης ανδρείας. Η κόρη γενεάς, η οποία ουδέποτε έσκυψε το μέτωπον προ τυράννων, η οποία αψηφεί τας μυριάδας των εχθρών, η οποία ουδένα άλλον ανεγνώρισεν αρχηγόν εις ουδενός άλλου τα διατάγματα υπήκουσε ή εις αυτού του Θεού».

Εξίσου σημαντικές μορφές του Σουλίου ήταν οι Χάιδω Γιαννάκη Σέχου, η Δέσπω Μπότση και η Χρυσούλα Μπότσαρη. Από τις σκόρπιες πληροφορίες που έχουμε για τις γυναίκες του Σουλίου, κάποιες αφορούν την καθημερινότητά τους ή ακόμα και τα πρότυπα ομορφιάς της εποχής. Ο Σουλιώτης αγωνιστής Σ. Τζίπης, στα απομνημονεύματά του διηγείται: «Είχα, ως σου είπα, φίλο πολύ αγαπημένο, τον ξάδελφό μου, Νικολό Κωστάκη και τη γυναίκα του την έλεγαν Χρύσω! Πλάσμα. Ψηλή, γιομάτη, καλά καμωμένη. Το προβάτημά της ήταν ωσάν της πέρδικας. Ήτον άσπρη, ωσάν το γάλα. Τα μάγουλά της κόκκινα ωσάν τα ρόδα… Τα μάτια της μαύρα, μεγάλα, ήταν τόσο ωραία, τόσο ζωηρά, ώστε ελάβωνε την καρδιά του ανθρώπου. Είχε μαλλιά ξανθά, ωσάν το χρυσάφι, φωνή γλυκιά και όμορφη, ωσάν του αηδονιού. Καλύτερη γυναίκα από κείνη πουθενά δεν είδα».

Λιγότερο ίσως ξακουστή αλλά εξίσου αξιόλογη, είναι μια άλλη θαλασσομάχος ηρωίδα, η Δόμνα Βισβίζη από τη Θράκη. Πιστεύοντας βαθιά στη Μεγάλη Ιδέα της Φιλικής Εταιρείας στην οποία και μυήθηκε και παρ’ ότι μητέρα, τεσσάρων παιδιών, η Δόμνα έγινε καπετάνισσα και πολέμησε, πέφτοντας ηρωικά.

 

Η ηρωική καπετάνισσα Χαρίκλεια Δασκαλά­κη

Από την απαρίθμηση των θαρραλέων γυναικών μας, δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι Κρητικές, που συνέβαλαν ποικιλοτρόπως στην ενίσχυση του αγώνα, τόσο παράγοντας και υποστηρίζοντας τους Κρητικούς αγωνιστές όσο και μέσα στην ψυχή της μάχης. Μία από αυτές, η ηρωική καπετάνισσα Χαρίκλεια Δασκαλάκη ανδραγάθησε στο Αρκάδι, ενώ έχασε τα τρία παιδιά της ηρωικά μαχόμενα, στους αγώνες της Κρήτης, το 1866.

Και στη Μακεδονία όμως, οι γυναίκες δεν δείλιαζαν. Η Νάουσα, η Δοβρά, ο Όλυμπος, η Χαλκιδική, υπήρξαν μερικά μόνο από τα κέντρα της Επανάστασης. Η Καρατάσαινα, η Ζαφειράκαινα και άλλες που η ιστορία δεν κράτησε με τα ονόματα τους στη μνήμη της, έπεσαν, μαχόμενες για την ελευθερία ολόκληρης της χώρας.

Η γυναίκα του Καρατάσου, αγωνιστή τη Ημαθίας, οπλαρχηγού και μέλους της Φιλικής εταιρίας, αποκαλούμενη σύμφωνα με πηγές, ως «η ήρωΐς Καρατάσαινα», η ίδια καταγόμενη από τη Βέροια, υπεβλήθη σε βασανιστήρια ιδιαίτερης βαρβαρότητας από τους Τούρκους και απεβίωσε θυσιαζόμενη μαζί με τις δύο κόρες της, καθώς δεν δέχτηκε να εξισλαμιστεί.

Η Ζαφειράκαινα, σύζυγος του οπλαρχηγού της Νάουσας Ζαφειράκη, σφαγιάστηκε για την επαναστατική της δράση, μαζί με πολλές άλλες γυναίκες, μένοντας στην ιστορία και την τοπική παράδοση, ως σύμβολα και ηρωίδες που υμνήθηκαν από το δημοτικό τραγούδι «Μακρυνίτσα»:

«Τρία πουλάκια, αμάν αμάν, καθόντανε,

τρία πουλάκια, αμάν αμάν, καθόντανε,

στης Νάουσας το κάστρο,

Μακρυνίτσα μου

καημό που ‘χει η καρδίτσα μου.

Το ‘να κοιτάει κι αμάν αμάν τα Βοδενά,

το ‘να κοιτάει κι αμάν αμάν τα

Βοδενά και τ’ άλλο Σαλονίκη,

Μακρυνίτσα μου

καημό που ‘χει η καρδίτσα μου.

Το τρίτο το κι αμάν αμάν μικρότερο,

το τρίτο το κι αμάν αμάν μικρότερο,

μοιρολογεί και λέγει,

Μακρυνίτσα μου

καημό που ‘χει η καρδίτσα μου.

Μας πάτησαν κι αμάν αμάν τη Νάουσα,

μας πάτησαν κι αμάν αμάν τη Νάουσα,

την πολυξακουσμένη,

Μακρυνίτσα μου

καημό που ‘χει η καρδίτσα μου»

 

Η αριστοκράτισσα, Ελισάβετ Υψηλάντη

H Ελισάβετ Υψηλάντη, Ελληνίδα αριστοκράτισσα, καταγόμενη από την Βόρεια Ήπειρο και τη Μολδαβία, η μητέρα των Υψηλάντηδων, που αποκαλούνταν και «Πρωτομάνα των Φιλικών» έρχεται πρώτη να χρηματοδοτήσει τον αγώνα που προετοιμάζεται. Στη Φαναριώτικη εφημερίδα «Ήλιος» των αδελφών και ποιητών Αλέξανδρου και Παναγιώτη Σούτσου διαβάζουμε σε αφιέρωμα της 11ης Φεβρουαρίου του 1859: «…Συγκεντρωμένοι την 11η Φεβρουαρίου 1821 εις το αρχοντικόν των Υψηλαντών εις το Κίσνοβον της Ρωσίας ήσαν οι τέσσερις αδελφοί (ο Αλέξανδρος, ο Νικόλαος, ο Δημήτριος και ο Γεώργιος) και οι δύο γραμματείς, ο Κοζανίτης Γ. Λασσάνης και ο Γ. Τυπάλδος και έγραφαν την προκήρυξιν, η οποία θα εξεδίδετο προς το έθνος, ευθύς ως θα εκηρύσσετο η επανάστασις από την Μολδαβίαν. Η σύνταξις της προκηρύξεως ήτο προς το τέλος, προτού όμως τεθεί η υπογραφή, ο Αλέξανδρος είπε: «είναι και κάτι άλλο», εσηκώθη και εισήλθε εις το παρακείμενον δωμάτιον της μητέρας του, η οποία ήτο εκεί με τον μικρότερον αδελφόν του, δεκατεσσάρων ετών, τον Γρηγόριον. «Μητέρα, είπε προς την αρχόντισσαν Ελισάβετ, η σωτηρία της πατρίδος πιθανόν να απαιτήσει και την θυσίαν του κτήματός μας της Κοζνίτσας, το οποίο επί σαράντα ακόμα χρόνια θα αποδίδει πενήντα τέσσαρες χιλιάδες ρούβλια τον χρόνον στο σπίτι σου. Προσφέρεις αυτό το κτήμα μητέρα εις την πατρίδα;». Η αρχόντισσα δάκρυσε και είπεν: «Εγώ προσφέρω εσάς παιδιά μου και θα λυπηθώ τα δύο εκατομμύρια ρούβλια;». Μετά τα λόγια αυτά της μητέρας του Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης υπέγραψε την προκήρυξη και  κήρυξε την επανάσταση στο Ιάσιο στις 21 Φεβρουαρίου. Η ηθική και υλική συμβολή της Υψηλάνταινας ήταν τόσο σημαντική, που ο Αλέξανδρος (Υψηλάντης) συγκινημένος λέει στους άλλους εταίρους: 

«-Γράψτε στο τέλος της διακήρυξης «φιλώ το χέρι της μητρός μου».

 

Καμία Επανάσταση δεν θα ήταν ίδια χωρίς τις γυναίκες. Το ίδιο και η Ελληνική του ΄21, στην οποία οι γυναίκες -επώνυμες και ανώνυμες- διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο. Γυναίκες, όπως η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, η Μαντώ Μαυρογένους… και πολλές-πολλές άλλες ακόμη, που μόνο μια λέξη τους ταιριάζει: «ΑΘΑΝΑΤΕΣ».

 Πηγή: in.gr


 

Δευτέρα, 29 Μαρτίου 2021

Εργογραφία Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη (7)

Οκτώβριος 2020

Περιεχόμενα

 1. Προλογικά

2. Η Μαρξιστική Διαλεκτική

3. Η Εθνικιστική Επιλεκτική

α. Εισαγωγή στις βασικές φιλοσοφικές έννοιες και όρους

β. Επιλεκτική: Αρχές και Νόμοι

4. Θέσεις για μια Εθνικιστική φιλοσοφία

α. Εισαγωγή

β. Το βασικό πλαίσιο

γ. Οι τρεις βασικοί Νόμοι της Θερμοδυναμικής

δ. Θερμοδυναμική και Θεωρία της Πληροφορίας

ε. Θερμοδυναμική και Κοινωνία

στ. Συνοπτικές θέσεις πολιτικής φιλοσοφίας

ζ. Η φιλοσοφία της Ιστορίας

5. Επίλογος


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ


 

Κυριακή, 28 Μαρτίου 2021

Επετειακό Λεύκωμα (Εργογραφία Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη-6)


Μια πρωτοβουλία του Δήμου και του Δημάρχου Δημήτρη Γιάννου
για τα 200 χρόνια εορτασμών της Εθνεγερσίας του 1821

 Μήνυμα του Δημάρχου Έδεσσας

Η Εθνεγερσία του 1821 συντάραξε την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι αναμφισβήτητα μία από τις σημαντικότερες στιγμές του Έθνους, που οδήγησε στη δημιουργία του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους.
Δυστυχώς, η Μακεδονία και πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδας παρέμειναν σκλαβωμένες για πολλά ακόμα χρόνια. Σχεδόν έναν αιώνα περίμεναν οι Μακεδόνες για να ζήσουν τον αέρα της ελευθερίας στα ιερά χώματα της Μακεδονίας μας! Κι όμως αγωνίστηκαν με σθένος και αυτοθυσία, όπως και υπόλοιποι Έλληνες, στην Επανάσταση του 1821!
Όταν αναφερόμαστε στην Επανάσταση το μυαλό όλων μας πηγαίνει στις μεγάλες μορφές του Αγώνα που πρωταγωνίστησαν στο Μωριά, τη Ρούμελη και το Αιγαίο. Δικαίως! Τους αξίζει κάθε τιμή και δόξα, διότι σε αυτούς οφείλουμε την ελευθερία μας.
Παραγνωρίζουμε όμως τους αγώνες και τις θυσίες των Μακεδόνων και με τον τρόπο αυτό όμως κάνουμε ένα μεγάλο λάθος και αδικούμε τις μεγάλες μορφές του Αγώνα που ανέδειξε ο τόπος μας! Ο Δημήτρης Ευαγγελίδης αναλαμβάνει να βάλει τα πράγματα στη θέση τους και μας υπενθυμίζει ότι και ο τόπος μας συμμετείχε στην Εθνεγερσία του 1821, παραθέτοντας γεγονότα και ιστορικές αναλύσεις που είναι καλό να γνωρίζει κάθε Εδεσσαίος, κάθε Μακεδόνας, κάθε Έλληνας! Οι κάτοικοι της Έδεσσας και της Μακεδονίας ξεσηκώθηκαν μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες, αλλά οι Μακεδόνες αγωνιστές είχαν να αντιμετωπίσουν μεγάλες τουρκικές δυνάμεις, που βρίσκονταν σε πολύ μικρή απόσταση και κατέπνιξαν την Επανάσταση στην Μακεδονίας πολύ γρήγορα.
Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας αποκαθιστά την ιστορική μας μνήμη και αποτελεί φόρο τιμής στους κατοίκους και τους οπλαρχηγούς της Μακεδονίας που επαναστάτησαν μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες το 1821.
Είναι οι γνωστοί και άγνωστοι ήρωες της Έδεσσας και της ευρύτερης περιοχής που ξεσηκώθηκαν, αγωνίστηκαν και πολλοί από αυτούς θυσιάστηκαν ηρωικά για την πατρίδα. Τους αξίζει μία θέση στο πάνθεον των ηρώων της Επανάστασης!
Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον άοκνο Δημήτρη Ευαγγελίδη για την «αποκατάσταση» των ηρώων του τόπου μας και θέλω να τονίσω με κάθε τρόπο ότι ο Δήμος Έδεσσας στηρίζει με περηφάνια τέτοιες αξιέπαινες προσπάθειες.

Δημήτρης Γιάννου
Δήμαρχος Έδεσσας

Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου 2020

Εργογραφία Δημ. Ευαγγελίδη (5)


Η εργασία μου για το τοπικό ιδίωμα της ΚΔ Μακεδονίας
 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Δύο είναι τα βασικά ερωτήματα που ανακύπτουν σε σχέση με το γλωσσικό ιδίωμα των γηγενών της Μακεδονίας: 
1. Ποια είναι η εθνική συνείδηση, άρα και η εθνοτική ταξινόμηση των ομιλητών αυτού του ιδιώματος; 
2. Τι ακριβώς είναι αυτό το ιδίωμα από γλωσσολογική σκοπιά; 

Το πρώτο ερώτημα έχει απαντηθεί ήδη από καιρό, τόσο επιστημονικώς, όσο και από την ίδια την στάση της συντριπτικής πλειονότητας των γηγενών Μακεδόνων: Αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού έθνους από αιώνες. 
Πριν απαντήσω στο δεύτερο ερώτημα θα χρειασθεί πρώτα μια σύντομη γλωσσολογική ενημέρωση/ανάλυση. 
Σε παλαιότερες εποχές το «όμαιμον, ομόγλωσσον και ομότροπον» του Ηροδότου προσδιόριζε εθνοπολιτισμικά τους διαφόρους λαούς, μέχρι τους νεώτερους χρόνους. 
Σήμερα είναι πλέον αποδεκτό επιστημονικά ότι η ομιλουμένη γλώσσα δεν είναι ασφαλές κριτήριο για τον εθνολογικό προσδιορισμό ενός πληθυσμού: 
Κλασσικά παραδείγματα αποτελούν οι Αλσατοί (γερμανόφωνοι με γαλλική συνείδηση), Σέρβοι και Κροάτες (ίδια γλώσσα - διαφορετική θρησκεία και εθνική συνείδηση), Σέρβοι και Μαυροβούνιοι (ίδια γλώσσα και θρησκεία - διαφορετική εθνική συνείδηση). 
Δυσκολία διάκρισης μεταξύ γλώσσας και διαλέκτου. 
Μαξ Βάϊνράϊχ «Μια γλώσσα είναι μια διάλεκτος εξοπλισμένη με στρατό και ναυτικό». 
Η σύγχρονη Γλωσσολογία επιχειρεί να επιλύσει το πρόβλημα με την υιοθέτηση της έννοιας του «γλωσσικού συνεχούς» (language continuum), αλλά και με την χρήση νέων όρων, γλωσσοπολιτικά ουδέτερων, όπως οι όροι Ausbausprache - Abstandsprache – Dachsprache. 
Βοηθητικές γλώσσες (auxiliary languages). Η πλέον γνωστή περίπτωση χρήσης μιας βοηθητικής «φυσικής» γλώσσας (σε αντιδιαστολή με διάφορες τεχνητές, όπως η Εσπεράντο, η Volapük κ.λπ.) για λόγους επικοινωνίας διαφορετικών πληθυσμών είναι η λεγόμενη Λίγκουα Φράγκα (Lingua Franca), κατά λέξη «Φράγκικη γλώσσα». 
Μια άλλη μορφή βοηθητικής γλώσσας ή γλώσσας επαφής (contact language) είναι και τα λεγόμενα Pidgin English ή απλώς Pidgin, «σπαστά Αγγλικά» θα τα αποκαλούσαμε. Δημιουργήθηκε στην Κίνα για την ανάγκη επικοινωνίας μεταξύ Άγγλων και Κινέζων εμπορευομένων. (pidgin=παραφθορά της λέξης business)
Σήμερα ως pidgin ορίζεται γενικώς ένα γλωσσικό ιδίωμα, μείγμα δύο ή περισσοτέρων γλωσσών με εξαιρετικά απλοποιημένη γραμματική και λεξιλόγιο, που χρησιμοποιείται για την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών, οι οποίοι έχουν τις δικές τους γλώσσες ως μητρικές. 
Στην περίπτωση που ένα τέτοιο ιδίωμα καταλήξει να γίνει η κύρια γλώσσα ενός πληθυσμού, τότε αναφερόμαστε σε Κρεολή γλώσσα (Creole language). 
Το τοπικό ιδίωμα προέκυψε με παρόμοια διαδικασία στον χώρο της Κεντρικο-Δυτικής Μακεδονίας και των γύρω περιοχών ως γλώσσα πίτζιν που κατέληξε σε πολλές περιπτώσεις σε Κρεολή. 
Σήμερα δεν υπάρχουν πρακτικά αμιγείς σλαβόφωνοι, αλλά δίγλωσσοι (ελληνικά-σλαβικά) και ελάχιστοι από τους νεώτερους μπορούν να μιλήσουν με ευχέρεια αυτό το ιδίωμα, η εξέλιξη του οποίου σταμάτησε τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Οι δίγλωσσοι κάτοικοι του βορειοελλαδικού χώρου, κυρίως στην Κ.Δ. Μακεδονία, είναι απόγονοι χριστιανικών πληθυσμών, που επί Τουρκοκρατίας ζούσαν στον ευρύτερο χώρο της λεγόμενης «Ιστορικής Μακεδονίας». Έχουν ελληνική κατά βάση καταγωγή, αλλά πιθανότατα έχουν αφομοιώσει και σλαβικά στοιχεία που είχαν εγκατασταθεί κατά τους βυζαντινούς χρόνους στην περιοχή, τα οποία στην συνέχεια εκχριστιανίσθηκαν (θρησκευτικά) και εξελληνίσθηκαν (γλωσσικά και πολιτισμικά). 
Η σλαβική γλώσσα άρχισε να διαδίδεται επί Βυζαντίου στην βόρεια Μακεδονία (θέσεις του αείμνηστου γλωσσολόγου Ν. Ανδριώτη στον συλλογικό τόμο «Η γλώσσα της Μακεδονίας» – Αθήνα 1992, σελ. 211). 
Η εμφάνιση αυτού του ιδιώματος (που δεν χρειάστηκε ποτέ γραφή) ανιχνεύεται στα τέλη περίπου του 18ου αιώνα (οι πρώτες μαρτυρίες για την ύπαρξή του χρονολογούνται γύρω στο 1790 – βλ. J.P. Mallory–D.Q. Adams: The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World – Oxford 2006, σελ. 26) και η δημιουργία του είχε καθαρά χρηστικούς και πρακτικούς λόγους. 
Τα χρόνια εκείνα η Μακεδονία ήταν ένα πολύχρωμο φυλετικό, γλωσσικό και θρησκευτικό μωσαϊκό. Έπρεπε να υπάρξει ένας τρόπος συνεννόησης μεταξύ τους για τις ανάγκες της καθημερινής συμβίωσης, ένα είδος Λίγκουα Φράγκα. Βαθμιαία λοιπόν εμφανίσθηκε αυτό το ιδίωμα, μια γλώσσα πίτζιν, που φαίνεται ότι εξυπηρετούσε άριστα τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε ή σωστότερα, προέκυψε. 
Είχε ως βάση μια δυτική βουλγαρική διάλεκτο, όπως αποδείχθηκε από τις γλωσσολογικές έρευνες (βλ. Ι. Θ. Λαμψίδη: Γραμματική της Βουλγαρικής γλώσσας Ι.Μ.Χ.Α. – Θεσσαλονίκη 1981, σελ. 15-16) και στον κορμό αυτόν προστέθηκαν ένα πλήθος από ελληνικές, τούρκικες, βλάχικες και αλβανικές λέξεις. Γενικώς, η πλειοψηφία των γλωσσολόγων συµφωνεί ότι παρουσιάζει περισσότερες, µορφολογικές κυρίως, οµοιότητες µε την βουλγαρική και λιγότερες, φωνολογικές κυρίως, µε την σερβική. 
Είναι διαπιστωμένη η ευκολία υιοθέτησής του από αλλόγλωσσους και η μετατροπή του στο κύριο και συχνά στο αποκλειστικό γλωσσικό όργανο επικοινωνίας. 

Υποστηρίζουμε ότι αυτό το ιδίωμα προέκυψε, αρχικά στην μακεδονική ύπαιθρο, ως pidgin ή σπασμένα βουλγαρικά, για να το πούμε διαφορετικά και κατέληξε τελικώς σε Κρεολή γλώσσα, ανομοιογενών πληθυσμών, όπως προανέφερα, οι οποίοι το αναβάθμισαν για διαφόρους λόγους σε μητρική γλώσσα, σε κύριο γλωσσικό όργανο. Αυτό το ιδίωμα, επαναλαμβάνω και τονίζω γιατί έχει μεγάλη σημασία, δεν απέκτησε ποτέ γραφή

Κλείνοντας, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε και να τονίσουμε για μια ακόμα φορά ότι το ιδίωμα των Ελλήνων γηγενών της Μακεδονίας έχει ελάχιστη σχέση με την επίσημη, δήθεν «μακεδονική» γλώσσα (που κατασκευάστηκε το 1945 με βάση την διάλεκτο της περιοχής Μοναστηρίου–Βελεσών) του Σκοπιανού κράτους και η οποία εκσερβίστηκε συστηματικά, ώστε να αλλοιωθούν τα βουλγαρικά χαρακτηριστικά της. Το πρώτο υπήρξε μια βοηθητική γλώσσα που ξεκίνησε ως πίτζιν και εξελίχθηκε σε Κρεολή, ενώ η δεύτερη είναι «μια διάλεκτος εξοπλισμένη με στρατό και ναυτικό», όπως προαναφέραμε, και η οποία εξελίσσεται σε μια πλήρη γλώσσα με την στήριξη όλων των μηχανισμών του κράτους των Σκοπίων. 
Το γλωσσικό ιδίωμα (και όχι γλώσσα) που ομιλείται σε ελάχιστες πλέον περιοχές της Μακεδονίας, αποτελεί για μας τους γηγενείς μια πολιτισμική κληρονομιά και για κάποιους άλλους Έλληνες ένα αξιοπερίεργο φαινόμενο. 
Δυστυχώς, από την στιγμή που το ιδίωμα αυτό ξεπεράστηκε ιστορικά και έχασε την χρησιμότητά του, θα ακολουθήσει την τύχη όλων των αντίστοιχων βοηθητικών γλωσσών. Σε κάποια απομονωμένα χωριά ίσως εξακολουθήσει να μιλιέται για μια ή και δυο γενιές ακόμα, αλλά η κατάσταση δεν είναι αναστρέψιμη. 
Η απαίτηση από δήθεν «εθνικά μακεδόνες» να ανοίξουν σχολεία για να διδάσκεται η γλώσσα (αίτημα προς την Gay Mc Dougal, εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ - Σεπτέμβριος 2008), αλλά χωρίς να διευκρινίζεται ΠΟΙΑ ΓΛΩΣΣΑ θεωρείται ύποπτη για πολλούς λόγους και ως εκ τούτου απορριπτέα. 
Δ.Ε.Ε.

Τρίτη, 24 Νοεμβρίου 2020

Εργογραφία Δημ. Ευαγγελίδη (4)


Ολοκληρώνω την παρουσίαση των βιβλίων μου με τα εξαντλημένα (ορισμένα κυκλοφορούν σε παλαιοβιβλιοπωλεία):
α. «Η Καταγωγή των Αριοευρωπαίων» τομ. Α΄ μέρος 1 (Αθήνα 1988)
β. «Η Καταγωγή των Αριοευρωπαίων» τομ. Α΄ μέρος 2 (Αθήνα 1991)
γ. «Η Καταγωγή των Αριοευρωπαίων» τομ. Α΄ μέρος 3 (Δεν εκδόθηκε ποτέ, λόγω της κυκλοφορίας το 1995 στα ελληνικά του σπουδαίου έργου του James Mallory: «In search of the Indo-Europeans : language, archaeology, and myth», που κάλυπτε το μεγαλύτερο τμήμα των θεμάτων που περιείχε. Για τον ίδιο λόγο δεν προχώρησα στην συγγραφή του Β΄ τόμου που είχα προγραμματίσει να αποτελείται από δύο μέρη)
δ. «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, Χθες και Σήμερα» (Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης – Σάκης Τότλης, Έδεσσα 2008, Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Πέλλας)
ε. «Πολιτική ορολογία» Συνοπτικό λεξικό των κυριωτέρων πολιτικών, φιλοσοφικών και οικονομικών όρων (Αθήναι 1979, Θεσσαλονίκη 1980, Αθήνα 1996)
Ετοιμάζεται η επικαιροποιημένη 4η έκδοση, που υπολογίζεται να κυκλοφορήσει το φθινόπωρο του 2021
στ. «Εθνικισμός και Γλώσσα» (Αθήνα 1986, 1995)
Εικάζω ότι μια Τρίτη έκδοση εμπλουτισμένη, είναι πιθανόν να εκδοθεί το αργότερο μέχρι 2022. Την θεωρώ απαραίτητη.






Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2020

Εργογραφία Δημ. Ευαγγελίδη (3)


Σειρά έχουν τα βιβλία μου που εκδόθηκαν από διάφορους φορείς και ένας μικρός αριθμός αντιτύπων (από τα συγγραφικά μου δικαιώματα) υπάρχουν διαθέσιμα. Για όσες/όσους τυχαίνει να ενδιαφέρονται μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μου: Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης, Φιλελλήνων 9, ΕΔΕΣΣΑ ΤΚ 58200 – Ηλεκτρον. Δνση: karanos2010@gmail.com 

α. «Μακεδονικά Ι» (Έδεσσα, 2011) "Βιβλιόφιλοι Έδεσσας"
β. «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, Χθες και Σήμερα» (Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης – Σάκης Τότλης, Έδεσσα 2008, Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Πέλλας, που επανεκδόθηκε το 2009 από τις Εκδόσεις «ΜέΤΡΟ»)
γ. «Η μηχανή του κατεστημένου» (Αθήνα 1985, 2010)
δ. «Η λίμνη των κύκνων» (Έδεσσα 2001) - Έκδοση ΔΗΜΟΥ ΕΔΕΣΣΑΣ




Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2020

Εργογραφία Δημ. Ευαγγελίδη (2)


 

Η συνέχεια σήμερα με τα πανεπιστημιακά συγγράμματα για τους φοιτητές του ΠΑ.ΜΑΚ. (Σε συνεργασία με τον Καθηγητή Νεώτερης και Σύγχρονης Ιστορίας Νικ. Βασιλειάδη)
3. ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΑΚΗΣ» Γ. Μπακατσέλου 14, Θεσσαλονίκη
ΤΚ 546 31 Τηλέφωνο: 2310 236555
α. Ν. Βασιλειάδης-Δ. Ευαγγελίδης: «Από τον Σλαβομακεδονισμό στον Σκοπιανό Μακεδονισμό - Η γενεαλογία μιας εθνολογικής λαθροχειρίας», Θεσσαλονίκη, 2017 σελ. 280
β. Ν. Βασιλειάδης-Δ. Ευαγγελίδης: «Η απεμπόληση της Μακεδονίας», «Μπαρμπουνάκης», Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 2020 (β΄ έκδοση) σελ. 520



ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ - ΤΕΚΜΗΡΙΑ

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο-Συλλογικό έργο, που συμμετείχα και το οποίο κυκλοφόρησε αρχικά στις ΗΠΑ το 2011. Δυστυχώς η τότε ελλαδική κυβέρνηση του ΓΑΠ αντί να το διαδώσει με στοχευμένες αποστολές σε όλο τον κόσμο, το αγνόησε παντελώς.
Αναφέρομαι στο “Macedonia - Evidence” New York, USA 2011, μια σημαντικότατη έκδοση από το ΚΕΝΤΡΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στις Η.Π.Α. (PAN MACEDONIAN STUDIES CENTER, INC. 149-14 14th Ave, Whitestone, NY 11357-1730, U.S.A.), σε τέσσερες γλώσσες (Αγγλικά, Γερμανικά, Ελληνικά και Σκοπιανά) με ακλόνητα τεκμήρια και επιχειρήματα για την ελληνικότητα της Μακεδονίας.
Περιείχε:
1. Την περίφημη επιστολή που υπέγραψαν 200 κορυφαίες προσωπικότητες από τον χώρο των ελληνιστικών σπουδών εγνωσμένου κύρους παγκοσμίως (Πανεπιστημιακοί, Πρόεδροι και Διευθυντές Ινστιτούτων και Ερευνητικών Οργανισμών κλπ) προς τον τότε Πρόεδρο Ομπάμα, που του απεστάλη στις 18 Μαΐου του 2009, όπου καταγγέλλονται οι προσπάθειες των Σκοπιανών και των υποστηρικτών τους για την υποκλοπή της Ιστορίας και του ονόματος της Μακεδονίας.
2. Βιβλιογραφική και επιστημονική τεκμηρίωση στα αναφερόμενα επιχειρήματα της ως άνω επιστολής.
3. Απαντήσεις στις πλέον συχνές και συνήθεις ερωτήσεις για την Ιστορία της Αρχαίας Μακεδονίας
4. Τέσσερα άρθρα (στα αγγλικά) για βασικά ζητήματα που αντικρούουν αποστομωτικά τα μόνιμα επιχειρήματα των αρνητών της ελληνικότητας των αρχαίων Μακεδόνων:
α. Το βαρυσήμαντο άρθρο του διεθνούς κύρους Ιστορικού και Γλωσσολόγου Καθηγητή και Ακαδημαϊκού Μιλτιάδη Χατζόπουλου, για την γλώσσα των αρχαίων Μακεδόνων υπό το πρίσμα των πρόσφατων επιγραφικών ευρημάτων, τα οποία αποδεικνύουν οριστικά ότι ήταν μια ακόμη ελληνική διάλεκτος της αρχαιότητος.
(Miltiades Hatzopoulos: The speech of the ancient Macedonians, in the light of recent epigraphic discoveries – VI International Symposium on Ancient Macedonia, Thessaloniki, 1999)
β. Το σημαντικότατο άρθρο του ιδίου για το πώς αντιλαμβάνονταν τους εαυτούς τους και τους άλλους οι αρχαίοι Μακεδόνες (Perception of the self and the other: The case of Macedon).
γ. Το εξαιρετικά διεισδυτικό και ευστοχότατο άρθρο της αείμνηστης Ελληνίδας Χριστιάνας Σουρβίνου-Ίνγουντ (Christiane Sourvinou-Inwood, 1945-2007), κορυφαίας ελληνίστριας και ερευνήτριας στα πανεπιστήμια του Ρέντιγκ (Reading) και Οξφόρδης με διεθνή αναγνώριση, για τις αντιλήψεις των (αρχαίων) Ελλήνων για την εθνοτικότητα (ethnicity) και την εθνοτικότητα των (αρχαίων) Μακεδόνων (Greek Perceptions of Ethnicity and the Ethnicity of the Macedonians).
δ. Το άρθρο μου για τους «Γιαούνα τακαμπάρα» (=Έλληνες με καλύμματα κεφαλής όμοια με ασπίδες), όπου επισημαίνεται ότι οι Πέρσες της αρχαιότητος θεωρούσαν τους αρχαίους Μακεδόνες ως ένα ακόμη ελληνικό φύλο (Demetrius E. Evangelidis, Ethnologist: The Yaunâ takabarâ and the ancient Macedonians).
Το άρθρο στα ελληνικά υπάρχει εδώ:
με όλες τις εικόνες των περσικών επιγραφών, φωτ. των μνημείων, χάρτης της περιοχής, βιβλιογραφία κλπ και στα αγγλικά εδώ:
για όσες/όσους ενδιαφέρονται.