Δεν έχεις, Όλυμπε, θεούς, μηδέ λεβέντες η Όσσα, ραγιάδες έχεις, μάννα γη, σκυφτούς για το χαράτσι, κούφιοι και οκνοί καταφρονούν τη θεία τραχιά σου γλώσσα, των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι…
(Κωστής Παλαμάς)

Τρίτη, 19 Ιανουαρίου 2010

Η Ελλάδα της παρακμής



Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της Κυριακής 17-1-2010 μεταφέρω το απαισιόδοξο, αλλά εξ ίσου αληθινό κείμενο του κ. Χρήστου Γιανναρά, που κατά την προσωπική μου άποψη πρέπει να διαβαστεί και να μας προβληματίσει όλους.
Δ.Ε.Ε.

Όμηροι αύξοντος πρωτογονισμού


Tου Χρήστου Γιανναρά

Κάτι έχει αλλάξει στη συμπεριφορά μας. Στη συμπεριφορά του μισού ελλαδικού πληθυσμού τουλάχιστον –δηλαδή των κατοίκων του λεκανοπεδίου– ίσως και ευρύτερα.
Οι αλλαγές στη συμπεριφορά συντελούνται «ανεπαισθήτως», δύσκολα τις εντοπίζουμε όσο «η πόλις μας ακολουθεί», όσο γυρνάμε «στους ίδιους δρόμους, στες ίδιες γειτονιές, στην κώχη τούτη τη μικρή». Πρέπει να συμβεί μια έστω και εφήμερη απομάκρυνση, μετάθεση στο τοπικά και τροπικά διαφορετικό, να είναι και τεταμένη η ευαισθησία, για να «αστράψει» ο νους, να δούμε την αλλαγή.
Στη συμπεριφορά αντανακλάται η νοο-τροπία (ο τρόπος του νοείν). Πρώτα αλλάζει ο τρόπος που καταλαβαίνουμε τη ζωή και τα πραγματικά της δεδομένα, και ύστερα προσαρμόζεται στην αλλαγή η συμπεριφορά αθέλητα, αντανακλαστικά. Και μοιάζει να υπάρχουν δύο κυρίως τρόποι συμπεριφοράς, δύο τρόποι να σκέφτεται και να ενεργεί ο άνθρωπος: Ο τρόπος της χρήσης και ο τρόπος της σχέσης. Ασφαλώς διαπλέκονται οι δύο τρόποι, συνυπάρχουν. Αλλά και διαβαθμίζεται η προτεραιότητα: της χρήσης ή της σχέσης – η διαβάθμιση κλιμακώνει τα επίπεδα της κατά κεφαλήν καλλιέργειας, τελικά και τη διαφοροποίηση των πολιτισμών.
Η προτεραιότητα της χρήσης δηλώνει προβάδισμα της ατομοκεντρικής ανάγκης: των ενορμήσεων αυτοσυντήρησης, κυριαρχίας, ηδονής. Βλέπω και αξιολογώ το κάθε τι γύρω μου, ανθρώπους και πράγματα, με πρώτιστο κριτήριο (ίσως ασυνείδητο) το πόσο χρήσιμα είναι για το άτομό μου, πόσο μπορούν να ικανοποιήσουν την ενστικτώδη ανάγκη μου για αυτεξασφάλιση, επιβολή, απόλαυση. Είμαι υποταγμένος (ανεπίγνωστα, δίχως λογικό έλεγχο) στην απρόσωπη φυσική ανάγκη, υποχείριο της ανάγκης, συμπεριφέρομαι με αντανακλαστικά καταναγκασμού στην ιδιοτέλεια. Η προτεραιότητα της σχέσης δηλώνει ελευθερία από την αναγκαιότητα της ορμής: Για να πετύχω σχέση, με κάποιον ή με κάτι, πρέπει να δεχθώ και να σεβαστώ την ετερότητά του: το γεγονός ότι είναι κάτι άλλο από προέκταση του εγώ μου, έχει τη δική του ύπαρξη, τις δικές του ανάγκες. Κατορθώνω σχέση, όταν ελεύθερα παρακάμπτω την ιδιοτέλειά μου, επειδή ο άλλος ή το άλλο με ενδιαφέρει ως αυτό που είναι και όχι επειδή εγώ το χρειάζομαι. Μόνο ελεύθερος από τις εγωκεντρικές μου ενστικτώδεις ενορμήσεις μπορώ να γνωρίσω πραγματικά την ετερότητα του άλλου, την έκπληξη της μοναδικότητάς του. Να ζήσω τη σχέση, να υπάρξω με την ελευθερία της σχέσης.
Υπήρξαν πολιτισμοί (συλλογικοί τρόποι του βίου) θεμελιωμένοι στην προτεραιότητα του αθλήματος της σχέσης, της κοινωνίας των σχέσεων. Τέτοιον πολιτισμό διαμόρφωσαν για πολλούς αιώνες οι Έλληνες. Σήμερα πανανθρώπινος πολιτισμός (τρόπος του βίου όλων μας) είναι η χρησιμοθηρία, ο ατομοκεντρισμός. Μοιάζει ακαταμάχητος, γιατί ευκολύνει και κολακεύει τα αντανακλαστικά της φύσης μας, τις ενστικτώδεις ενορμήσεις μας. Κάποιες κοινωνίες, με ντρεσάρισμα αιώνων στη χρησιμοθηρία, κατόρθωσαν να αξιολογήσουν χρηστικά και την ωφελιμότητα του ελέγχου των εγωκεντρικών ενορμήσεων: να εθιστούν στην ευγενική συμπεριφορά, στην πρόθυμη αλληλεξυπηρέτηση, στην πειθαρχία σε συμφωνημένες αρχές – οι Ελβετοί, οι Φινλανδοί, ίσως και άλλοι. Εμείς, οι Μετα-έλληνες, δεν κατορθώσαμε τέτοιαν εξημέρωση της χρησιμοθηρίας. Από τη στιγμή που απολακτίσαμε όσα στοιχεία ελληνικής ταυτότητας έσωζε η λαϊκή μας παράδοση, υιοθετήσαμε την προτεραιότητα του ατομοκεντρισμού με αχαλίνωτο πρωτογονισμό. Όσο εξαλείφονται και τα ελάχιστα ίχνη (ψυχολογικής έστω, συναισθηματικής) ελληνικότητας, όσο «εκσυγχρονίζονται» τα σχολειά και ο δημόσιος λόγος από την ακκιζόμενη ψυχανωμαλία των «αποδομιστών» και εθνομηδενιστών, τόσο πιο ασυγκράτητοι γινόμαστε σε χυδαιότητα συμπεριφοράς, σε κτηνώδη ιδιοτέλεια.
Από χρόνο σε χρόνο γίνεται πιο φανερή, αλλά και πιο αυτονόητη η κυριαρχία του νόμου της ζούγκλας: το δίκιο του ισχυρότερου, η καταξίωση του εκβιαστή, η αποτελεσματικότητα της θρασύτητας. Νόμος είναι ο τσαμπουκάς του διαδηλωτή, το εμπεδωμένουν τα σκολιαρόπαιδα οργανωμένα σε «μαθητικό κίνημα» (!) πριν ακόμη ξετρίψουν στην ανάγνωση και στη γραφή. Η «κατάληψη», ο αποκλεισμός των δρόμων είναι στο σημερινό Ελλαδιστάν η αυτονόητη μορφή «λαϊκής πάλης», δηλαδή ο κτηνώδης εγωισμός των αδίστακτων που εξουσιάζουν βασανίζοντας τους πολλούς.
«Ανεπαισθήτως» αυτός ο πρωτογονισμός της ζούγκλας γίνεται κανόνας γενικής συμπεριφοράς: Ο Μετα-έλληνας οδηγεί, παρκάρει, εισορμά στο λεωφορείο ή στο μετρό, συνωστίζεται μπροστά σε θυρίδες ή γκισέ, με την αφομοιωμένη πεποίθηση ότι αυτός και μόνο υπάρχει επί της γης, μπροστά στο εγώ του πρέπει να παραμερίζουν όλοι. Είναι ο ευφυέστερος, οι άλλοι όλοι «κορόιδα» – δεν μοιάζει να υπάρχουν καν ποινές για τροχαίες παραβάσεις υπεροπτικής αναίδειας.
Καταλαβαίνουμε τη ζωή και τη συνύπαρξη με κατηγορίες εξουσίας: πόση ισχύ επιβολής διαθέτουμε. Δεν μετράνε οι σχέσεις που κατορθώσαμε, η χαρά της προσφοράς, η ποιότητα η σαρκωμένη στην ανιδιοτέλεια. Ο αναιδής, ο αδίστακτος ισχυρός, είναι στο Ελλαδιστάν ατιμώρητος. Τιμωρήθηκε ποτέ πολιτικός ή συνδικαλιστής ακόμα και για κατάφωρα κοινωνικά εγκλήματα; Και όταν υπάρχουν κάποιοι που απολαμβάνουν «δικαίωμα» ατιμωρησίας, κάθε άλλος με στοιχειώδη συνέπεια στο «κοινωνικό συμβόλαιο» συμπεραίνει ότι αποδείχνεται απερίφραστα βλαξ.
Ο ραγδαία συντελούμενος εκβαρβαρισμός των συμπεριφορών στην ελλαδική κοινωνία σήμερα είναι πρόβλημα κυρίως (αν όχι αποκλειστικά) πολιτικό. Δεν έχουμε άλλον τρόπο να αντιμετωπίσουμε νοσηρά κοινωνικά συμπτώματα παρά μόνο τους θεσμούς, δηλαδή την πολιτική. Η ηθικολογία είναι τόσο ανεπαρκής, ώστε η επίκλησή της να καταντάει απάτη. Μόνο με θεσμικά μέτρα τιθασεύεται, παντού και πάντοτε, η αλογία της αντικοινωνικής συμπεριφοράς, ο κτηνώδης εγωκεντρισμός.
Το πολιτικό σκηνικό της μεταπολίτευσης παρήγαγε όχι μόνο το θεσμικό πλαίσιο της ατιμωρησίας κοινωνικών εγκλημάτων, όχι μόνο το «κλίμα» αυτονόητης συλλογικής δουλοφροσύνης απέναντι στη φασιστοειδή ιταμότητα, αλλά και την εμφατική προβολή και ψυχολογική επιβολή του ανθρωπολογικού τύπου μιας θελημένα προκλητικής, ανεξέλεγκτης αναίδειας. Συμβολικές φιγούρες του παλιμβαρβαρικού ήθους αυτής της περιόδου, καταλύτες για την καθολική επιβολή νομιμοποίησης και εξωραϊσμού της χυδαιότητας, είναι κάποιοι κορυφαίοι του λαϊκισμού πολιτικοί, κάποιοι τηλεπαρουσιαστές, τιμητές τάχα παρεκτροπών και αυθαιρεσίας. Γράφουν ιστορία ντροπιαστικής παρακμής. Και επιμένουν θριαμβικά απτόητοι, πλεονεκτικοί σε φήμη, εξουσία, χρήμα.
Όταν η «δημοκρατία» ταυτίζεται με την καταξίωση αντικοινωνικών συμπεριφορών, την τυραννία του νόμου της ζούγκλας, σε ποιο πολίτευμα να προσβλέψουν οι όμηροι πολίτες;

4 σχόλια:

ΑΡΧΑΙΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ είπε...

Παραθέτω ένα κωμικογράφημα του Παλαμά που έχω την αίσθηση πως αποδίδει με τον καλύτερο τρόπο την παρακμή μ α ς:

Τα κεφάλια του Γένους και του Κράτους.
Ο βουλευτής κι ο δάσκαλος.Τα 'πιάσαν
όλα τα πόστα!Νους,καρδιά,
δικά τους.

Δέσαν το νου'την καρδιά
τη ντροπιάσαν.
Να το ρουσφέτι να κ' η
ελληνικούρα,
τ'άρματά τους.Με κείνα
μάς χαλάσαν.

Η σκέψη,νούλα.Η Τέχνη,πατσαβούρα.
Ο ψευτοαττικιστής κι ο ψηφοφόρος.
Τ'άγιο κόνισμα,μια καλικατούρα.

Στη γη που πιάνει και προκόβει
ο σπόρος
κάθε λογής τζουτζέδων και πιερρότων,
κ'εγώ φυτρώνω ανάξιος
ριμαδόρος

μαύρων θυμών και πορφυρών ερώτων.

(Κωστή Παλαμά Ανθολογία,Βιβλιοπωλείον της Εστίας,εβδόμη έκδοση,εκλογή:Γ.Κ.Κατσίμπαλη και Α.Καραντώνη,Σατιρικά γυμνάσματα,σελίδα 211).

Να υπενθυμίσω για εκείνους που ίσως απορήσουν με την ορθογραφία του ποιήματος ότι διατηρήθηκε ατόφιος από την πηγή ο γραμματικός χαρακτήρας.

Βιβλιόφιλος είπε...

Μπράβο φίλε μου! Εξαιρετικό!

ΑΡΧΑΙΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ είπε...

Καταθέτω ένα μεστό απόσπασμα από το βιβλίο ''Μεσαίωνας Ελληνικός και Δυτικός''του Παναγιώτη Δρακόπουλου από τις εκδόσεις Παρουσία ως ένα ελάχιστο δείγμα πατριωτικής διάθεσης να ενημερώσω και να κρατήσω σε εγρήγορση τα μέλη και τους επισκέπτες αυτού του ιστολογίου:

9.To Bυζαντινό Κράτος Πρόνοιας και η ρήξη της Παράδοσης

Από τον ΙΑ' αιώνα και εντεύθεν,ο Ελληνισμός είναι ιστορικό μόρφωμα ουτοπικό'δεν έχει τόπο.Από παντού δέχεται επιθέσεις:θαρρείς και όλες οι δυνάμεις προσπαθούν να τον βγάλουν έξω από την ιστορία.Βούλγαροι,Σέρβοι,Ρώσοι,Ούγγροι,Πατζινάκες,περιορίζουν την ελληνική παρουσία στη χερσόνησο του Αίμου,και προσπαθούν να μας ρίξουν στη θάλασσα.Την 16η Απριλίου 1071 έπεσε στα χέρια των Νορμανδών η Βάρις(το Μπάρι),και μαζί του κάθε ελληνικό έδαφος στη Δύση.Η Μεγάλη Ελλάδα(η Magna Graecia),ελεατική πατρίδα μας από τους πρωτο'ι'στορικούς χρόνους,γίνεται για πάντα έδαφος ξένο,στο οποίο κάποτε ζήσαμε κι' εμείς.Πρόκειται για απώλεια απ' την οποία δεν θα συνέλθουμε ποτέ,μολονότι δεν έχουμε πια επίγνωση του γεγονότος-όπως δεν έχει ήδη η νεώτερη γενιά,για την απώλεια της ιωνικής πατρίδος.
Λίγους μήνες μετά την άλωση της Βάρεως,την 26η Αυγούστου,έγινε η μάχη του Μαντζικέρτ κατά την οποία συνετρίβη όχι μόνον ο αυτοκράτωρ Ρωμανός Δ' ο Διογένης με το στρατό του,αλλά ολόκληρη η βυζαντινή αυτοκρατορία του μεσαιωνικού ελληνισμού.
[Στη συνέχεια,ο Μιχαήλ Ατταλειάτης περιγράφει τα γεγονότα εκείνης της μάχης.]
Όταν ο σουλτάνος είδε,την επόμενη ημέρα,ενώπιόν του αλυσσοδεμένο τον Ρωμανό,δεν πίστευε ότι είχε κατορθώσει να τον συλλάβη.Πείσθηκε μόνον όταν είδε άλλους αιχμαλώτους να προσκυνούν κλαίγοντας τον αιχμάλωτο.Τότε,το Σάββατο 27 Αυγούστου 1071,ο σουλτάνος Αρπ Αρσλάν πάτησε συμβολικά τον αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως στο σβέρκο,και τον υποχρέωσε να φιλήση το χώμα μπροστά στα πόδια του.
Λίγα χρόνια αργότερα,ο Σουλε'ι'μάν Α' Ιμπν Κουτλουμούς κατέλαβε τη Νίκαια και ίδρυσε το σουλτανάτο του Ρουμ,δηλαδή των Ρωμαίων.Το νέο κράτος έσπευσε να αναγνωρίση ο αυτοκράτωρ Νικηφόρος Γ' ο Βοτανειάτης.
Τον ΙΑ' ΑΙΩΝΑ,ο ελληνισμός έχασε για πάντα τον δυτικό κορμό του.Τον ίδιο αιώνα άρχισε ν' αποχωρή από τον βορρά -αποχώρηση που θα ενισχυθή υπαιτιότητί μας το 1821 και θα ολοκληρωθή βιαίως,με την επιβολή του κομμουνισμού στις σλαβικές χώρες.Η μάχη του Μαντζικέρτ τον ίδιο αιώνα,είναι η αφετηρία της μεγάλης εξόδου από την Ανατολή,έξοδος που θα ολοκληρωθή μέσα σε φωτιά και αίμα το 1922.

Προσπερνώ κατοπινές παραγράφους και πηγαίνουμε στο όραμα και την προοπτική:
Aπό όλα αυτά,δεν δικαιούμεθα να συμπεράνουμε ότι ο ελληνικός λαός είναι νεκρός ή ότι δολοφόνησε κάθε προοπτική του.Αυτό είναι μια απόφαση της ιστορίας που κι αν ακόμα την προβλέπουμε,δεν μπορούμε να τη βάλουμε κριτήριο των πράξεών μας.Ας μη ξεχνάμε ότι ακόμη και ε ά ν μ ό ν ο ν έ ν α ς αρνήται τα τετελεσμένα,η πόρτα για την τροπή της ιστορίας μένει ανοιχτή.Οι τροπές της ιστορίας προ'υ'ποθέτουν δ ρ ώ σ ε ς δ υ ν ά μ ε ι ς,αλλ'όχι οπωσδήποτε έναν consensus,ό χ ι ο π ω σ δ ή π ο τ ε μ ι α σ υ ν α ί ν ε σ η.
Απ'όλα αυτά,όμως,δικαιούμεθα να συμπεράνουμε ότι είναι αδύνατος η επιβίωση του Γένους χωρίς μ ε τ ά ν ο ι α.Πρέπει να μετανοήσουμε,να ξανασκεφθούμε με ταπείνωση τι θά 'πρεπε να κάνουμε εδώ κι αιώνες,τι θα πρέπει ν'αλλάξη σε μας.Πρέπει να μετανοήση η λογία παράδοση,πρέπει να μετανοήση και η δημώδης.Πρέπει να μετανοήσουμε,γιατί αλλοιώς είναι αδύνατο να διδαχθούμε.Πρέπει να μετανοήσουμε,γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος να βοηθήσουμε και τους άλλους,Ευρωπαίους και μη,να μετανοήσουν.Πρέπει να παραιτηθούμε από την οίηση,για να νοιώσουμε πως η μετάνοια και το θαύμα είναι ο αέρας και το νερό για κάθε πράγματι πνευματικό άνθρωπο.

(σελ.221-225,254-255)

ΑΡΧΑΙΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ είπε...

Ζούμε αερολογώντας,
επιζούμε αεροβατώντας,
καρκινοβατούμε,αιθεροβάμονες
και κουφιοκεφαλάκηδες,απομυζώντας

τη ζωή και την ενέργεια του άλλου,
πειραματιζόμενοι με γεύσεις,εραστές του Ύφους του μεγάλου..