Η ναυτική ευφυία των Ελλήνων στην Σαλαμίνα

Πώς οι Έλληνες εκμεταλλεύθηκαν τους ανέμους

για να κατατροπώσουν τους Πέρσες

Η επιλογή του σημείου της σύγκρουσης με τους Πέρσες στη Σαλαμίνα ήταν άριστα μελετημένη από τους αρχαίους Έλληνες και καθόλου τυχαία, καθώς βασιζόταν στη γνώση των τοπικών κλιματολογικών συνθηκών. Αυτό δείχνει μία νέα μελέτη από το Κέντρο Ερεύνης Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, με επικεφαλής τον ακαδημαϊκό καθηγητή Χρήστο Ζερεφό, η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Atmosphere.

Ο φετινός Σεπτέμβριος σηματοδοτεί την επέτειο των 2.500 ετών από τη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Στα τέλη του Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ. ο ελληνικός στόλος, με μικρές δυνάμεις αλλά με άριστη τακτική και υπό την ηγεσία του Θεμιστοκλή, πραγματοποίησε μία από τις αποφασιστικότερες νίκες της ιστορίας. Η νέα μελέτη δείχνει ότι η εμπνευσμένη στρατηγική τού μεγάλου ηγέτη βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες και ο ίδιος ο Θεμιστοκλής γνώριζαν τις κλιματολογικές συνθήκες και ιδιαίτερα τους ανέμους που έπνεαν στο στενό της Σαλαμίνας, προσαρμόζοντας τον στρατηγικό σχεδιασμό τους ανάλογα, ώστε να επωφεληθούν από την ημερήσια διακύμανσή τους.

Τα επιστημονικά ευρήματα δείχνουν πως ο συνδυασμός ενός βορειοδυτικού ανέμου που έπνεε κατά τη διάρκεια της νύχτας, με τη θαλάσσια αύρα που σηκώθηκε μετά τις 10:00, σχημάτισε μία «λαβίδα» ανέμου, η οποία, όσο περνούσε η μέρα, εγκλώβισε τον περσικό στόλο στη Σαλαμίνα. Η κλιματολογική ανάλυση του ανεμολογικού πεδίου στην περιοχή όπου διεξήχθη η ναυμαχία βασίστηκε στις διαθέσιμες μετρήσεις των μετεωρολογικών σταθμών στην περιοχή, καθώς και σε δεδομένα των κλιματικών και μετεωρολογικών μοντέλων ERA5 και WRF για το χρονικό διάστημα 1960-2019, παράλληλα με τις ιστορικές μαρτυρίες από τις αρχαίες πηγές («Ιστορίαι» του Ηρόδοτου, «Πέρσαι» του Αισχύλου κ.ά.).

Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα της έρευνας, οι κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην περιοχή είναι παρόμοιες με αυτές που επικρατούσαν πριν από 2.500 χρόνια. Η κυριότερη αιτία του μελτεμιού, που πνέει από βόρειες, γενικά, διευθύνσεις στο Αιγαίο κατά τη διάρκεια της θερμής περιόδου, είναι ο συνδυασμός του μουσωνικού χαμηλού, δηλαδή ενός θερμικού χαμηλού που δημιουργείται πάνω από την ευρύτερη περιοχή της Ινδικής Χερσονήσου, με τις υψηλές πιέσεις που επικρατούν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού πάνω από τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.

Ο παραπάνω συνδυασμός έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός ενισχυμένου βορείου ρεύματος στο Αιγαίο με την ονομασία «ετησίαι» (που σημαίνει «ετησίως επαναλαμβανόμενοι»). Οι εν λόγω κλιματολογικές συνθήκες περιγράφηκαν για πρώτη φορά από τον Αριστοτέλη στο βιβλίο του «Μετεωρολογικά». Σε τοπικό επίπεδο, η αποδυνάμωσή των μελτεμιών τον Σεπτέμβριο ευνοεί την επικράτηση μικρότερων συστημάτων κυκλοφορίας, όπως είναι οι θαλάσσιες αύρες (μπάτης-μπουκαδούρα).

Η ναυμαχία

Οι Έλληνες είχαν γνώση της τοπικής κλιματολογίας και προσάρμοσαν ανάλογα το στρατηγικό σχέδιό τους. Ο περσικός στόλος έλαβε θέσεις μάχης στην ακτή της Αττικής (Αμφιάλη-Πέραμα) κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ωστόσο, με το πρώτο φως της ημέρας τα ελληνικά πλοία, αντί να προσπαθήσουν να διαφύγουν, όπως περίμεναν οι Πέρσες, εμφανίστηκαν επίσης παρατεταγμένα σε σχηματισμό μάχης από την πλευρά της Σαλαμίνας.

Όταν ο περσικός στόλος κινήθηκε εναντίον του ελληνικού, τα ελληνικά πλοία κινήθηκαν ανάποδα, κωπηλατώντας συντεταγμένα μέχρι την ακτή της Σαλαμίνας. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, αυτός ο ελιγμός αποτελούσε μέρος του στρατηγικού σχεδίου του Θεμιστοκλή και αποσκοπούσε στο να παρασύρει τους Πέρσες βαθύτερα μέσα στο στενό και να καθυστερήσει τη σύγκρουση, περιμένοντας την αλλαγή του ανέμου. Πράγματι, μετά τις 10:00 ο άνεμος στράφηκε σε νοτιοδυτικό (θαλάσσια αύρα) και μόνο τότε ξεκίνησε η ελληνική αντεπίθεση.

Η θαλάσσια αύρα, σε συνδυασμό με τη στενότητα του διαύλου, αποδιοργάνωσε τον περσικό στόλο. Τα ψηλότερα περσικά πλοία ήταν πιο δύσκολο να κυβερνηθούν, καθώς στρέφονταν πλάγια από τον άνεμο και το κύμα, και έτσι έγιναν εύκολος στόχος για τα έμβολα των ελληνικών τριήρεων. Επιπλέον, η ισχυρή νοτιοανατολική αύρα δεν επέτρεψε στους Πέρσες να ανοίξουν πανιά για να υποχωρήσουν γρήγορα προς τον ανοιχτό Σαρωνικό Κόλπο και να μεταφέρουν εκεί τη σύγκρουση.

Τελικά, ένα μεγάλο μέρος του περσικού στόλου χάθηκε, ενώ τα υπόλοιπα πλοία διέφυγαν προς τον Κόλπο του Φαλήρου κατά τις απογευματινές ώρες, όταν οι άνεμοι ολοκλήρωσαν τον καθημερινό κύκλο τους και γύρισαν ξανά σε βορειοδυτικούς. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο δυτικός άνεμος «Ζέφυρος» μετέφερε τα συντρίμμια του περσικού στόλου μέχρι την περιοχή του σημερινού Αγίου Κοσμά, σηματοδοτώντας το τέλος της περσικής παρουσίας στη Μεσόγειο.

Η ερευνητική ομάδα περιελάμβανε, πέρα από τον Χρήστο Ζερεφό, τους ερευνητές της Ακαδημίας Αθηνών Σταύρο Σολωμό, Ιωάννη Καψωμενάκη και Χρήστο Ρεπαπή, καθώς επίσης τον καθηγητή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δημήτρη Μελά. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το Μαριολοπούλειο – Καναγκίνειο Ίδρυμα Επιστημών Περιβάλλοντος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σφραγιδόλιθος ασύγκριτης τέχνης

Σφραγιδόλιθος ασύγκριτης τέχνης 

με σκηνές Ιλιάδας

Από τον τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή» της Πύλου

Ένας σφραγιδόλιθος από αχάτη με εγχάρακτο σχέδιο εκπληκτικής τέχνης και λεπτομέρειας, που απεικονίζει μια εντυπωσιακή σκηνή μάχης, έχει εντυπωσιάσει τους αμερικανούς αρχαιολόγους. Ο σφραγιδόλιθος βρέθηκε στον τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο και θυμίζει σκηνές Ιλιάδας

Συγκεκριμένα, πριν από δυο χρόνια, οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι Τζακ Ντέιβις και Σάρον Στόκερ από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι ανακάλυψαν στον τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο ένα μικροσκοπικό αντικείμενο, μεγέθους περίπου 3,5 εκατοστών. 

Όπως αναφέρει δημοσίευμα των New York Times, στην αρχή πίστεψαν ότι ήταν ένα είδος μεγάλης χάντρας και το έβαλαν στην άκρη για να επικεντρωθούν σε άλλα, πιο εντυπωσιακά αντικείμενα, όπως χρυσά δαχτυλίδια, τα οποία βρέθηκαν σε τάφο του 1500 π.Χ. με πλούσια κτερίσματα. 

Όταν όμως στη συνέχεια ο συντηρητής του αντικειμένου απομάκρυνε όλες τις προσμίξεις από την επιφάνεια της «χάντρας», αυτό που αποκαλύφθηκε άφησε εμβρόντητους ειδικούς και μη: Ένας σφραγιδόλιθος από αχάτη με εγχάρακτο σχέδιο εκπληκτικής τέχνης και λεπτομέρειας, που απεικονίζει μια εντυπωσιακή σκηνή μάχης, όπου «πρωταγωνιστεί» ένας πολεμιστής-ήρωας, γυμνός και με μακριά μαλλιά. 

Ο ένας από τους δυο εχθρούς του κείτεται νεκρός κάτω από τα πόδια του, ενώ ο δεύτερος απεικονίζεται λίγα δευτερόλεπτα πριν τον θάνατό του, όταν δηλαδή ο ήρωας, που τον έχει ακινητοποιήσει πιάνοντάς τον από την περικεφαλαία, βυθίζει το ξίφος στο στέρνο του. 

Σφραγιδόλιθος ασύγκριτης τέχνης 

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με τους δυο ανασκαφείς για το ανεπανάληπτο εύρημα που, σύμφωνα με το αμερικανικό δημοσίευμα το οποίο επικαλείται δήλωση του Malcolm H. Wiener, ειδικού στην αιγαιακή προϊστορία, πρόκειται για «ένα από τα σπουδαιότερα αριστουργήματα τέχνης στο Αιγαίο που μπορεί να συγκριθεί με μερικά σχέδια του Μιχαήλ Αγγέλου στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης».

Ακολουθεί η συνέντευξη με τους δυο ανασκαφείς:

Ερ. Μιλήστε μας για τον σφραγιδόλιθο, την απεικόνιση και τη σημασία του. Γιατί το αμερικανικό άρθρο μιλάει για σχέση με ομηρικές σκηνές; 

Απ. Η σκηνή απεικονίζει μια μάχη μεταξύ τριών πολεμιστών. Ο ήρωας, που δεν φέρει ασπίδα και φοράει βραχύ περίζωμα, έχει ήδη νικήσει έναν αντίπαλο και είναι έτοιμος να σκοτώσει έναν άλλο. Αν και δεν έχουμε ισχυριστεί ότι η σκηνή σχετίζεται άμεσα με τα έπη του Ομήρου, παραπέμπει σε κάποιες σκηνές μάχης στην Ιλιάδα. Ο σφραγιδόλιθος είναι το πιο έξοχο δείγμα γλυπτικής της Εποχής του Χαλκού που έχει βρεθεί. 

Ερ. Γιατί πιστεύετε, σύμφωνα με το άρθρο, ότι ο καλλιτέχνης ήταν μύωπας; 

Απ. Ο δημοσιογράφος των Times New York έκανε αυτή την εκτίμηση, επειδή το αντικείμενο είναι τόσο μικρό και με τόση λεπτομέρεια επεξεργασμένη. Ο σφραγιδόλιθος έχει μήκος μόλις 3,5 εκατοστά και θα ήταν τρομερά δύσκολο να δημιουργήσεις ένα έργο με τόση λεπτομέρεια πάνω σε τόσο μικρή και σκληρή επιφάνεια. 

Ερ. Γνωρίζετε με ποιον τρόπο έγινε η χάραξή του κι αν χρησιμοποιήθηκαν μεγεθυντικοί φακοί; 

Απ. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρουμε πώς χαράχθηκαν αυτοί οι σφραγιδόλιθοι. Δεν έχουν βρεθεί μεγεθυντικοί φακοί ως τώρα, ούτε στην Κρήτη ούτε στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όμως είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε κάποιος να χάραξε κάτι με τόση λεπτομέρεια με γυμνό μάτι.

Ερ. Ποιος ήταν ο τόπος προέλευσης του σφραγιδόλιθου;

Απ. Πιστεύουμε ότι δημιουργήθηκε στη Νεοανακτορική εποχή στην Κρήτη και όχι στην ηπειρωτική Ελλάδα. Από όσο γνωρίζουμε, οι Μυκηναίοι δεν κατείχαν την τεχνολογία για να παράγουν τέτοια αριστουργήματα.

Ερ. Τι άλλο περιμένουμε από τους θησαυρούς του τάφου στην Πύλο;

Απ. Υπάρχουν πολλοί θησαυροί που ετοιμάζουμε για δημοσίευση, συμπεριλαμβανομένων δυο χρυσά κύπελλα κι ένα ξίφος με χρυσό χείλος. Υπάρχουν πάρα πολλά αντικείμενα που χρειάζονται συντήρηση, η οποία είναι μια πολύ χρονοβόρα και δαπανηρή διαδικασία. Έχουμε μερικούς από τους καλύτερους Έλληνες συντηρητές που μας βοηθούν σε αυτό το τεράστιο έργο.

Ερ. Πόσα σφραγιδόλιθοι βρέθηκαν συνολικά;

Απ. Ήταν πάνω από 50, αλλά αυτός είναι μακράν ο καλύτερος. Δεν υπάρχει όμοιός του.

Η ανασκαφή του τάφου 

του «Γρύπα Πολεμιστή» στην Πύλο 

Το καλοκαίρι του 2015 η σκαπάνη των Τζακ Ντέιβις και Σάρον Στόκερ έφερε στο φως έναν ασύλητο, πλούσια κτερισμένο, λακκοειδή τάφο, πλησίον του μυκηναϊκού ανακτόρου του Νέστορα, στον Ανω Εγκλιανό, στη Χώρα του Δήμου Πύλου-Νέστορος. Όπως είχε αναφέρει τότε το ΥΠΠΟΑ, τάφος, ο οποίος ανήκε σε πολεμιστή, χρονολογείται περίπου το 1500 π. Χ. (Υστεροελλαδική ΙΙ περίοδος) και αποτελεί την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, που έχει έρθει στο φως τα τελευταία 65 χρόνια.

Ένας χρόνο πριν, τον Οκτώβριο του 2016, οι ανασκαφείς δημιούργησαν πάλι αίσθηση, όταν κατά τη διάλεξή τους στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών της Αθήνας είχαν παρουσιάσει το πρόσωπο του «ενοίκου» του τάφου, όπως είχε ανασυσταθεί από τα οστά του κρανίου του: Ένας όμορφος άνδρας, με μακριά μαύρα μαλλιά, περίπου 30-35 ετών. «Τον έχουμε αποκαταστήσει με μακριά μαύρα μαλλιά, με βάση την αναπαράσταση πολεμιστή που βρέθηκε σε μία σφραγίδα στον τάφο και η οποία θα δημοσιευτεί του χρόνου», είχε αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τότε η κ. Στόκερ, προαναγγέλλοντας την εντυπωσιακή ανακάλυψη. 

Το ανασκαφικό πρόγραμμα στην Πύλο, υπό τους δυο ανασκαφείς, διεξήχθη από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών κατόπιν άδειας του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Όλες οι εργασίες διενεργήθηκαν υπό την άμεση εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν 45 αρχαιολόγοι, εξειδικευμένοι επιστήμονες και φοιτητές διαφόρων εθνικοτήτων από πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού.

in.gr, ΑΠΕ-ΜΠΕ

http://news.in.gr/culture/article/?aid=1500173080

Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων

Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων

Τα 115 χρόνια από την ανακάλυψη του Μηχανισμού των Αντικυθήρων 

τιμά η Google με το σημερινό Doodle της.

Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων (και χρονολόγιο των Αντικυθήρων, υπολογιστής των Αντικυθήρων ή αστρολάβος των Αντικυθήρων) είναι ένα αρχαίο τέχνημα που πιστεύεται ότι ήταν ένας αρχαίος αναλογικός, μηχανικός υπολογιστής και όργανο αστρονομικών παρατηρήσεων, που παρουσιάζει ομοιότητες με πολύπλοκο ωρολογιακό μηχανισμό.

Αυτός, είναι ο αρχαιότερος γνωστός πολύπλοκος μηχανισμός. Ονομάζεται και πρώτος γνωστός αναλογικός υπολογιστής. Η ποιότητα κατασκευής του υποδηλώνει ότι είχε ανακαλυφθεί κατά τη διάρκεια της Ελληνιστικής Περιόδου.

Ανακαλύφθηκε σε ναυάγιο ανοικτά του Ελληνικού νησιού Αντικύθηρα μεταξύ των Κυθήρων και της Κρήτης. Με βάση τη μορφή των ελληνικών επιγραφών που φέρει χρονολογείται μεταξύ του 150 π.Χ. και του 100 π.Χ., αρκετά πριν από την ημερομηνία του ναυαγίου, το οποίο ενδέχεται να συνέβη ανάμεσα στο 87 π.Χ. και 63 π.Χ.. Θα μπορούσε να ήταν κατασκευασμένο μέχρι μισόν αιώνα πριν το ναυάγιο. Το ναυάγιο ανακαλύφθηκε το 1900 σε βάθος περίπου 40 με 64 μέτρων και πολλοί θησαυροί, αγάλματα και άλλα αντικείμενα, ανασύρθηκαν από Συμιακούς σφουγγαράδες και βρίσκονται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα.

Στις 17 Μαΐου 1902, ο Βαλέριος Στάης, αρχαιολόγος και διευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου, πρόσεξε ότι ένα από τα ευρήματα είχε έναν οδοντωτό τροχό ενσωματωμένο και εμφανείς επιγραφές με αστρονομικούς όρους.

Ο μηχανισμός είναι το αρχαιότερο σωζόμενο μηχάνημα με γρανάζια, και μάλιστα πολύ πολύπλοκο. Είναι φτιαγμένος από μπρούντζο και είχε ξύλινο πλαίσιο. Έχει προβληματίσει και συναρπάσει πολλούς ιστορικούς της επιστήμης και της τεχνολογίας αφότου ανακαλύφθηκε. Η πιο αποδεκτή θεωρία σχετικά με τη λειτουργία του υποστηρίζει ότι ήταν ένας αναλογικός υπολογιστής, όσο και ψηφιακός υπολογιστής σχεδιασμένος για να υπολογίζει και απεικονίζει τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων, τις εκλείψεις ηλίου και σελήνης, τις φάσεις της σελήνης. Πρόσφατες λειτουργικές ανακατασκευές της συσκευής υποστηρίζουν αυτήν την ανάλυση. Από τις πρόσφατες έρευνες καταρρίφθηκε η θεωρία ότι εμπεριέχει ένα διαφορικό γρανάζι, όμως ο ανακαλυφθείς μηχανισμός της κίνησης της Σελήνης είναι ακόμα πιο εντυπωσιακός, καθότι δίνει τη δυνατότητα μεταβλητής γωνιακής ταχύτητας στον άξονα που κινεί τη Σελήνη (δεύτερος Νόμος Κέπλερ).

Ο καθηγητής Ντέρεκ ντε Σόλα Πράις (Derek De Solla Price), φυσικός και ιστορικός της επιστήμης που εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο του Γέηλ, δημοσίευσε ένα άρθρο για τον μηχανισμό αυτό στο περιοδικό Scientific American τον Ιούνιο του 1959, όταν ακόμα ο μηχανισμός δεν είχε μελετηθεί πλήρως. Το 1973 ή το 1974 δημοσίευσε τη μονογραφία του με τίτλο «Γρανάζια από τους Έλληνες», βασισμένη σε σάρωση του μηχανισμού με ακτίνες γ που πραγματοποίησε ο ακτινοφυσικός του Ε.ΚΕ.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Χαράλαμπος Καράκαλος. Ο Πράις υποστήριξε ότι η συσκευή αυτή θα μπορούσε να είχε κατασκευαστεί από τη Σχολή του Απολλωνίου στη Ρόδο. Τα συμπεράσματά του δεν έγιναν αποδεκτά από τους ειδικούς της εποχής, οι οποίοι πίστευαν ότι οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν το θεωρητικό υπόβαθρο αλλά όχι και την απαιτούμενη πρακτική τεχνολογία για μια τέτοια κατασκευή.

Η μελέτη του συνεχίζεται από Άγγλους και Έλληνες ειδικούς των Πανεπιστημίων του Κάρντιφ, των Αθηνών, της Θεσσαλονίκης, του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, σε μια διαπανεπιστημιακή ομάδα. Η σύγχρονη έρευνα υποστηρίζεται από την τελευταία τεχνολογία με τη βοήθεια μεγάλων εταιρειών, με πρωτοποριακά προγράμματα ψηφιακής απεικόνισης και έναν ειδικό τομογράφο, ο οποίος κατασκευάστηκε ειδικά για την έρευνα του μηχανισμού των Αντικυθήρων. Τα αποτελέσματα την έρευνας επιβεβαίωσαν ότι ο μηχανισμός φέρει 30 οδοντωτούς τροχούς οι οποίοι περιστρέφονται γύρω από 10 άξονες. Η λειτουργία του μηχανισμού κατέληγε σε τουλάχιστον 5 καντράν, με έναν ή περισσότερους δείκτες για το καθένα. Με τη βοήθεια του τομογράφου έχουν διαβαστεί αρκετές από τις επιγραφές που υπήρχαν στις πλάκες και στους περιστρεφόμενους δίσκους, οι οποίες εμπεριέχουν αστρονομικούς και μηχανικούς όρους, και έχουν χαρακτηριστεί από τους ειδικούς ως ένα είδος "εγχειριδίου χρήσης" του οργάνου.

Ο μηχανισμός αυτός έδινε, κατά την επικρατέστερη σύγχρονη άποψη, τη θέση του ήλιου και της σελήνης καθώς και τις φάσεις της σελήνης. Μπορούσε να εμφανίσει τις εκλείψεις ηλίου και σελήνης βασιζόμενος στον βαβυλωνιακό κύκλο του Σάρου. Τα καντράν του απεικόνιζαν επίσης τουλάχιστον δύο ημερολόγια, ένα ελληνικό βασισμένο στον Μετωνικό κύκλο και ένα αιγυπτιακό, που ήταν και το κοινό "επιστημονικό" ημερολόγιο της ελληνιστικής εποχής.

Οι παλαιότερες απόψεις που έχουν παρουσιασθεί (κυρίως πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο) για πιθανές χρήσεις με το όργανο αυτό είναι: αστρολάβος, ή δρομόμετρο, ή αναφορικό ρολόι, ή πλανητάριο, ή αστρονομικό ναυτικό ρολόι ή πλοογνώμονας της αρχαιότητας. Όλες αυτές οι χρήσεις δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες.

Ιστορική καταγωγή και εξέλιξη του μηχανισμού

Για την ικανότητα κατασκευής πολύπλοκων μηχανισμών από γρανάζια, έχουμε πολύ λίγες πληροφορίες, γιατί ουσιαστικά σαφή αναφορά στους οδοντωτούς τροχούς έχουμε για πρώτη φορά από τον αλεξανδρινό μηχανικό Ήρωνα. Όμως υπάρχουν ενδείξεις που υποδεικνύουν τον Αρχιμήδη ή και τον Κτησίβιο ως πιθανούς εφευρέτες του οδοντωτού τροχού.

Ο Αρχιμήδης είναι γνωστός για τις πολύπλοκες κατασκευές του που αναπαριστούσαν τις κινήσεις των άστρων και των πλανητών στο στερέωμα, έχουμε όμως πληροφορίες μόνο για το τι λειτουργίες εκτελούσαν και όχι για το πως τις εκτελούσαν. Πιθανότατα όμως ο τρόπος λειτουργίας τους να ήταν παρόμοιος με του μηχανισμού των Αντικυθήρων. Τη σφαίρα του Αρχιμήδη έχουν αναφέρει οι Πάππος, Πρόκλος, Σέξτος Εμπείρικος, Φιρμίκιος, Μαρτιανός Καπέλλα, Οβίδιος και Τερτυλλιανός, όμως την σημαντικότερη μαρτυρία δίνει ο Κικέρων.

Στα πρώιμα στάδια της εξέλιξης παρόμοιων μηχανισμών βρίσκουμε τα ηλιακά ρολόγια, αρχικά στατικά και αργότερα μεταφερόμενα. Τα μεταφερόμενα ηλιακά ρολόγια είναι κοντινοί πρόγονοι του μηχανισμού των Αντικυθήρων.

Με τα νεότερα ευρήματα γίνεται φανερό ότι η τεχνολογία των οδοντωτών τροχών διατηρήθηκε εν μέρει και στο Βυζάντιο, δεδομένου ότι έχει βρεθεί ένας απλούστερος μηχανισμός κατασκευασμένος τον 5ο-6ο αιώνα. Μάλιστα αντίστοιχος μηχανισμός περιγράφεται από τον μεταγενέστερο Ιρανό Αλ Μπιρουνί. Ένα μεγάλο ποσοστό των τεχνολογικών κατακτήσεων στον τομέα αυτό αφομοιώθηκε από τους Άραβες. Όπως είναι επίσης γνωστό, πλήθος αρχαίων ελληνικών πραγματειών έχουν διασωθεί μόνο σε αραβικές μεταφράσεις. Οι Άραβες πειραματίστηκαν με διάφορα σχέδια και κατασκευές για να αποδείξουν την ορθότητα των ελληνικών κειμένων.

Η τεχνολογία των οδοντωτών τροχών εξελίχθηκε μεταξύ άλλων στην ωρολογοποιία που εμφανίστηκε και άνθησε τον 13ο και 14ο αιώνα.

http://news247.gr/

Κύπρος: Στο φως εντυπωσιακό ψηφιδωτό!

Κύπρος: Στο φως εντυπωσιακό 

ψηφιδωτό με σπάνια θεματογραφία

Λευκωσία, Κύπρος

Ένα μοναδικής αξίας ψηφιδωτό με πλούσιο γεωμετρικό διάκοσμο, που χρονολογείται στον 4ο μ.Χ. αιώνα και απεικονίζει παράσταση αρματοδρομιών σε εξέλιξη εντός ιπποδρόμου, έφερε στο φως η ανασκαφή του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου εντός της «νεκρής» ζώνης στην κοινότητα Ακακίου της Λευκωσίας.

Το ψηφιδωτό εντυπωσιάζει με τη θεματολογία του, που είναι μοναδική στην Κύπρο, αλλά και για την υψηλή ποιότητα κατασκευής του. Υπεύθυνη της ανασκαφής είναι η αρχαιολογική λειτουργός Φρύνη Χατζηχριστοφή, η οποία ανέφερε ότι το ψηφιδωτό είναι μήκους 26 μέτρων και πλάτους 4 μέτρων, καλύπτει δηλαδή επιφάνεια 104 τ.μ.

Η ανασκαφική έρευνα στον χώρο άρχισε το 2013. Κατά την πρώτη ανασκαφική περίοδο είχαν εντοπιστεί οικοδομικά κατάλοιπα σε ελάχιστο βάθος κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει μία τεράστια δεξαμενή διαστάσεων 10x14 μέτρα, που φαίνεται να είχε ουσιαστικό ρόλο στη χρήση του χώρου. Το 2014 δεν έγιναν ανασκαφές.

Το 2015, η έρευνα επικεντρώθηκε σε δύο τομείς: στα νότια της δεξαμενής όπου το 2013 εντοπίστηκαν κατάλοιπα ψηφιδωτού δαπέδου και στα ανατολικά του χώρου, όπου αποκαλύφθηκαν τρία δωμάτια ανισομερή μεταξύ τους που πιθανόν να σηματοδοτούν το ανατολικό άκρο του κτιρίου, καθώς και τέσσερα παράλληλα λαξεύματα στον φυσικό βράχο.

Η εικονική σκηνή αρματοδρομιών περιλαμβάνει τέθριππα, στα οποία απεικονίζεται όρθιος ο ηνίοχος, τα οποία αγωνίζονται γύρω από τον εύριπο (spina). Κάθε άρμα συνοδεύεται από δύο επιγραφές. Στην ανατολική άκρη του εύριπου διακρίνεται η meta, δηλαδή το σημείο στροφής των αρμάτων, η οποία αποδίδεται ως ένα κυκλικό βάθρο πάνω στο οποίο στηρίζονται τρεις κώνοι που απολήγουν σε ωό. Πάνω στον εύριπο απεικονίζονται επίσης τρεις κίονες που απολήγουν σε τρία χάλκινα δελφίνια, από τα οποία ρέει νερό, και ένας ναΐσκος. Ανάμεσα στα άρματα εμφανίζονται ένας έφιππος άνδρας και δύο πεζοί άνδρες που κρατούν ο ένας μαστίγιο και ο άλλος αγγείο με νερό.

Η φετινή ανασκαφή επικεντρώθηκε σε τρεις τομείς:

1) στα βόρεια της δεξαμενής όπου εντοπίστηκαν διάφορα υπέργεια και υπόγεια κανάλια που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο γέμιζε και άδειαζε η δεξαμενή

2) στα δυτικά της δεξαμενής όπου φάνηκε ότι ο χώρος δεν ήταν καλυμμένος με ψηφιδωτό δάπεδο. Η ανασκαφή σε αυτό το σημείο δεν ολοκληρώθηκε και θα συνεχιστεί το 2017

3) στα νότια της δεξαμενής όπου το 2015 εντοπίστηκε μακρόστενη στοά με ψηφιδωτό δάπεδο, το οποίο απεικονίζει παράσταση αρματοδρομιών σε εξέλιξη εντός ιπποδρόμου.

Κατά τη φετινή έρευνα αποκαλύφθηκε ολόκληρη η παράσταση του ιπποδρόμου. Φάνηκε ότι πρόκειται για τέσσερις διαφορετικές φάσεις ενός αγώνα με τέσσερα τέθριππα στον ιππόδρομο. Τα δύο ονόματα που συνοδεύουν κάθε τέθριππο αντιστοιχούν το ένα στον ηνίοχο και το άλλο σε ένα από τα άλογα. Πάνω στον εύριπο εμφανίστηκε, εκτός από τους ναΐσκους και του κίονες με τα δελφίνια από τα οποία ρέει νερό αντίστοιχα με εκείνα που βρέθηκαν στο τμήμα του ψηφιδωτού που αποκαλύφθηκε το 2015, ο μηχανισμός με τον οποίο μετρούσαν τους γύρους, που ολοκληρώνονταν κατά τον αγώνα.

Στο δυτικό άκρο της στοάς ήρθε στο φως πίνακας με κυκλικό μοτίβο πλοχμού (συμπλεκόμενες λωρίδες) μέσα στον οποίο ενσωματώνονται εννέα μετάλλια, οκτώ μετάλλια ανάμεσα στον πλοχμό και ένα στο κέντρο της σύνθεσης, που φέρουν προτομές γυναικείων μορφών. Παρόλο που το δάπεδο δεν έχει ακόμη συντηρηθεί και καθαριστεί από τα άλατα, που καλύπτουν τα περισσότερα μετάλλια, το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου αναφέρει ότι μπορούν να ταυτιστούν οι μορφές με τις εννέα μούσες, εφόσον η κάθε μία κρατά το σύμβολο της ιδιότητας της.

Τoν χώρο της ανασκαφής επισκέφθηκε σήμερα ο υπουργός Μεταφορών της Κύπρου, Μάριος Δημητριάδης, ο οποίος εξέφρασε τη χαρά και την υπερηφάνεια του για «το πραγματικά αξιόλογο εύρημα». Επίσης, επισήμανε τον ρόλο του Τμήματος Αρχαιοτήτων στην Κύπρο, αναφέροντας ότι «επιτελεί σημαντικό έργο, στο οποίο όλοι πρέπει να είμαστε αρωγοί, διότι αναδεικνύει την τεράστια αρχαία κληρονομιά που έχει η Κύπρος».

Η διευθύντρια του Τμήματος Αρχαιοτήτων, δρ Μαρίνα Σολωμίδου- Ιερωνυμίδου δήλωσε πως ο χώρος θα προστατευτεί, ενώ θα γίνουν προσωρινές κατασκευές για φύλαξή του. Επίσης, είπε ότι ακολούθως θα διαρρυθμιστεί με τέτοιο τρόπο και θα αναβαθμιστεί, ώστε να ανοίξει για το κοινό.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Περπερικόν: Ένας εντυπωσιακός αρχαιολογικός χώρος

Περπερικόν: Ένας εντυπωσιακός 

αρχαιολογικός χώρος 

Ο πιο σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Ανατολικής Ροδόπης, στην νότια Βουλγαρία, είναι η αρχαία πόλη Περπερικόν ή Υπερπεράκιον ή Περπεράκιον. Βρίσκεται, πάνω στον λόφο Каменяк (Κάμενιακ), σε υψόμετρο 470 μέτρων, κοντά στο χωριό Горна крепост (Γκόρνα κρέποστ – Άνω κάστρο) και στην διοικητική περιφέρεια της πόλης Кърджали (Κάρντζαλι). Παλαιότερα ήταν γνωστό και με το Τουρκικό όνομα dj'in tepesi (Ντζίν τεπεσί - Βουνό των πνευμάτων). Ολόκληρη η πόλη είναι σκαλισμένη στα βράχια καθιστώντας την ένα από τα πιο επιβλητικά αρχαία μεγαλιθικά μνημεία.

Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή χρονολογείται από το 5000 π.Χ. Υπάρχουν επίσης ευρήματα από την Εποχή του Χαλκού, ενώ τα παλαιότερα κεραμικά που έχουν βρεθεί ανάγονται από τους αρχαιολόγους στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Της ίδιας περιόδου με τα κεραμικά είναι και ο εντυπωσιακός κυκλικός βωμός του Διονύσου.

Θεωρείται πως εδώ ήταν μια από τις πρωτεύουσες - έδρες των Θρακών βασιλέων της φυλής των Οδρυσών, Τήρη και Σιτάλκη, πατέρα και γιου αντίστοιχα, χωρίς όμως να υπάρχει ταυτοποίηση μέχρι σήμερα.

Την Ρωμαϊκή περίοδο χτίστηκε ένα τεράστιο πολυόροφο παλάτι, το οποίο υπολογίζεται ότι είχε 3 με 4 ορόφους και γύρω στα 40 δωμάτια, γύρω από το οποίο ανεγέρθηκαν εντυπωσιακά προστατευτικά τείχη. Γύρω στο 378 οι Γότθοι κατέστρεψαν την πόλη.

Στις 10 Σεπτεμβρίου του 2005 βρέθηκε στην κορυφή του λόφου ένας άμβωνας, μοναδικός στο είδος του στην Βουλγαρία, ο οποίος πιθανότατα είχε κτιστεί γύρω στον 4ο αιώνα μ.Χ. ή στις αρχές του 5ου αιώνα, κατά την περίοδο της βασιλείας του Αυτοκράτορα της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Ονωρίου (395-423). Η περίοδος συμπίπτει με την περίοδο εκχριστιανισμού των Θρακών. Στις αρχές του 5ου αιώνα η περιοχή μετατράπηκε σε επισκοπικό κέντρο. Μάλιστα, κατά την διάρκεια των ανασκαφών έχουν βρεθεί ένας παλαιστινιακός σταυρός και κομματάκια από το τίμιο ξύλο, τα οποία σήμερα φυλάσσονται και εκθέτονται στο ορθόδοξο κέντρο της Κοίμησης της Θεοτόκου στην περιοχή του Гледка (Γκλέντκα) του Хасково (Χάσκοβο).

Τα κτίσματα στο λόφο υπέστησαν πιθανότατα μεγάλες καταστροφές κατά τις επιδρομές βαρβάρων στα τέλη του 12ου αιώνα. Κατά την διάρκεια του 13ου αιώνα αναφέρεται από τον βυζαντινό ιστορικό Γεώργιο Ακροπολίτη ως "Περπερικόν" ή "Περπεράκιον". Κατά την διάρκεια του 14ου αιώνα αναφέρεται σε έγγραφα του Ιωάννη Κατακουζηνού ως "Πόλις του Υπερπερακίου".

Με βάση τους Βούλγαρους αρχαιολόγους, ήταν το Περπερικόν το μαντείο όπου ο Μέγας Αλέξανδρος έμαθε για το μέλλον της εκστρατείας του εναντίων των Περσών και ήταν, επίσης, εδώ το μαντείο όπου ο πατέρας του Οκταβιανού Αύγουστου έμαθε ότι ο γιός του θα κατακτήσει τον κόσμο και θα ιδρύσει μία αυτοκρατορία. Βέβαια η Ελληνική εκδοχή θέλει το μαντείο που έδωσε τους δύο αυτούς χρησμούς να είναι στο Φαλακρόν Όρος.

http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.gr/2008/11/blog-post_20.html

Βυζαντινές μολυβδοσφραγίδες στο Περπερικόν

Μέσα από την ανακάλυψη ήρθε στο φως και ένας άγνωστος μέχρι σήμερα αρχιεπίσκοπος του Βυζαντίου

Σφραγίδες με το όνομα ενός αρχιεπισκόπου του Βυζαντίου, που η ύπαρξή του αγνοούνταν ως σήμερα, έφερε στο φως βούλγαρος αρχαιολόγος που πραγματοποιεί ανασκαφές στην αρχαία πόλη της Θράκης Περπερικόν στη Ροδόπη. Οι μολυβδοσφραγίδες ανήκαν στον αρχιεπίσκοπο Κωνσταντίνο και βρέθηκαν σε ένα κτίριο μαζί με βυζαντινά νομίσματα της εποχής του αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή (969 - 976), του Βασίλειου Β΄ Βουλγαροκτόνου (976 - 1025) και του Κωνσταντίνου Η΄ (1025 - 1028), δηλαδή χρονολογούνται από τα τέλη του 10ου ως και στις αρχές του 11ου αιώνα, καθώς και από το δεύτερο μισό του 12ου αιώνα.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Νικολάι Οβτσάροφ, επικεφαλής των αρχαιολογικών ερευνών τα τελευταία χρόνια στο Περπερικόν, τα ευρήματα αυτά έρχονται να συμπληρώσουν την εικόνα μιας πόλης, που ήταν σημαντικό αστικό κέντρο και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και όχι μόνον στην αρχαιότητα. Οπως ο ίδιος λέει, πρόκειται μάλιστα για μία ακόμη απόδειξη ότι από τον 4ο έως τον 14ο αιώνα η πόλη ήταν ένα ισχυρό χριστιανικό κέντρο, που διέθετε σφραγίδες τόσο βασιλικές όσο και επισκόπων.

Το Περπερικόν (ή Υπερπεράκιον ή Περπεράκιον σύμφωνα με διάφορα βυζαντινά κείμενα) βρίσκεται πλησίον των ελληνοβουλγαρικών συνόρων πάνω σε λόφο ύψους 470 μέτρων και ολόκληρη η αρχαία πόλη είναι σκαλισμένη στα βράχια δημιουργώντας ένα επιβλητικό μεγαλιθικό μνημείο. Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή χρονολογείται από το 5000 π.Χ., υπάρχουν ευρήματα από την Εποχή του Χαλκού και την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Εδώ εξάλλου θεωρείται, πως βρισκόταν μία από τις πρωτεύουσες των θρακών βασιλέων της φυλής των Οδρυσών, Τήρη και Σιτάλκη.

Να σημειωθεί ότι στην κορυφή του λόφου έχει βρεθεί ένας άμβωνας, ο οποίος πιθανότατα είχε κτιστεί περί τον 4ο ή στις αρχές του 5^ου μ.Χ. αιώνα, περίοδο συμπίπτει με την εποχή εκχριστιανισμού των Θρακών. Αλλωστε από τις αρχές του 5ου αιώνα η πόλη ήταν επισκοπικό κέντρο. Αυτής της εποχής είναι και ένας παλαιστινιακός σταυρός και κομματάκια από το τίμιο ξύλο, που έχουν βρεθεί παλαιότερα στην περιοχή.

Η ομάδα του Οβτσάροφ έχει επίκεντρο των ανασκαφών της εφέτος το ανατολικό τμήμα της πόλης και την ακρόπολή της, όπως λέει όμως ο ίδιος για την πλήρη αποκατάσταση και τη συντήρηση του χώρου θα απαιτηθούν περί τα τρία χρόνια. Οι αρχαιολόγοι συνεχίζουν επίσης της εργασίες για την αποκάλυψη των τειχών του φρουρίου, που σώζονται ως και 3 μέτρα σε ύψος.

http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=415303

Συνέντευξη του Βουλγάρου αρχαιολόγου 

Νικολάι Οβτσάροφ

Εδώ και 10 χρόνια η ομάδα του σημαντικού Βουλγάρου αρχαιολόγου Νικολάι Οβτσάροφ διεξάγει έρευνες της ιεράς για τους Θράκες πόλης του Περπερικού στην Ανατολική Ροδόπη. Σε μια πρόσφατη συνέντευξη Τύπου στη Σόφια, ο καθηγητής Οβτσάροφ ανέφερε τα εξής για τις έρευνες.

"Το Περπερικόν, όπως απέδειξαν οι δεκάχρονες ανασκαφές μας, έχει μακροχρόνια ιστορία, η οποία ξεκινάει πριν από 7 χιλιετίες. Αρχίζει στην ύστερη λίθινη και πρώιμη χάλκινη εποχή, δηλαδή την 5-4 χιλιετία προ Χριστού και συνεχίζεται μέχρι το 1361 όταν, ύστερα από μια σκληρή πολιορκία, η πόλη κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς Τούρκους. Βέβαια, όλες οι περίοδοι δεν έχουν την ίδια σημασία και δεν γνώρισαν την ίδια ανάπτυξη. Την ύστερη λίθινη και πρώιμη χάλκινη εποχή το Περπερικόν αποτελούσε ένα απλό ιερό, χωρίς οικίες, καθώς οι άνθρωποι που ζούσαν τότε δεν είχαν τα αναγκαία εργαλεία για να σκάψουν τους βράχους και να κτίσουν κτίρια. Ο πρώτος λοιπόν, ας τον πούμε έτσι, "χρυσός αιώνας" στην ιστορία του Περπερικού ήταν κατά την Μπρούτζινη εποχή, δηλαδή από τον 15 ως τον 11 αιώνα π.Χ., όταν έγινε το μεγαλύτερο ιερό της Βαλκανικής χερσονήσου".

"Το περασμένο έτος ανακαλύψαμε ολόκληρο σύστημα βωμών στους βράχους που θα συνεχίσουμε να ανασκάβουμε, βρήκαμε και τεχνήματα που μαρτυρούν για τις ιερουργίες που τελούνταν εκεί και για την ανάπτυξη της μεταλλουργίας εκείνη την εποχή", συνεχίζει ο κ. Οβτσάροφ. "Η δεύτερη κορυφή στην ιστορία του ήταν κατά την ρωμαϊκή εποχή, από τον 3 μέχρι τον 5 αιώνα όταν πια το Περπερικόν υπήρξε ιερή πόλη με αναπτυγμένο οδικό σύστημα, διοικητικά κτίρια και ναούς. Η ανάπτυξή του συνδέεται με την εξόρυξη χρυσού από τα κοντινά χρυσωρυχεία. Βέβαια δεν θέλω να υποτιμήσω και τη μεσαιωνική περίοδο: από τον 12 ως τον 14 αιώνα το Περπερικόν αποτελούσε επισκοπικό κέντρο, μια σημαντική πόλη με κάστρο, για την οποία πολεμούσαν η Βουλγαρία και το Βυζάντιο, όπως προκύπτει από τα ιστορικά έγγραφα".

Ποια είναι η μοναδικότητα του Περπερικού;

"Για πολλούς λόγους το Περπερικόν είναι μοναδικό. Πρώτα, γιατί εκεί παρουσιάζονται 5-6 ιστορικές εποχές και η καθεμία έχει τα δικά της μνημεία. Οπότε δυσκολεύομαι να σας απαντήσω με δυο λόγια. Είναι πολύ σημαντικό, για παράδειγμα, ότι εκεί αναζητούμε το ιερό του Διονυσίου• ήδη βρήκαμε όλο το σύστημα βωμών που περιγράφονται από τους αρχαίους συγγραφείς. Εκεί βρέθηκε επίσης και η παλαιότερη εκκλησία από τα τέλη του 4ου αι., από την οποία άρχισε ο εκχριστιανισμός των Θρακών στη Ροδόπη. Είναι αρκετά τα σημαντικά σημεία που θα μπορούσαν να αναφερθούν για το Περπερικόν και που το κάνουν όντως μια μοναδική πόλη".

Η ιερά πόλη και οι έρευνές της παρουσιάστηκαν πλατιά όχι μόνο από τα βουλγαρικά, αλλά και από τα ξένα ΜΜΕ. Ακόμα το 2000 το CNN μετέδωσε το πρώτο του ρεπορτάζ για το Περπερικόν. Στις εκπομπές τους τα περασμένα χρόνια το Euronews και το RTL επίσης αφιέρωσαν θέση στις ανακαλύψεις στο Περπερικόν και σε άλλα μέρη της Ανατολικής Ροδόπης, επισημαίνει ο Νικολάι Οβτσάροφ. Πριν τρία χρόνια το ευρωπαϊκό πολιτιστικό κανάλι ARTE γύρισε γι’ αυτά τα αξιοθέατα υπέροχη, κατά τα λόγια του, πενηντάλεπτη ταινία που μεταδόθηκε επανειλημμένα. Έγκυρες ξένες εφημερίδες επίσης δημοσίευσαν κείμενα για τα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή. Εξαιρετική αναγνώριση αποτέλεσε η συμπερίληψη του Περπερικού στον κατάλογο των 50 ιερών τόπων στο βιβλίο του Βρετανού συγγραφέα Philip Carr-Gomm "Οι ιεροί τόποι στον κόσμο: από το Στόουνχεντζ μέχρι το Σαντιάγκο ντε Κομποστέλα".

Πέρυσι στο Περπερικόν ξεκίνησε ευρωπαϊκό σχέδιο στο πλαίσιο του προγράμματος PHARE. Με κονδύλια του προγράμματος πραγματοποιήθηκε εκσκαφή βάθους 30 μέτρων στους βράχους για την κατασκευή Κέντρου Επισκεπτών, αναστηλώθηκε το ανατολικό τείχος του μεσαιωνικού κάστρου. Έτοιμο να υποδεχθεί επισκέπτες είναι και το μεσαιωνικό κέντρο κάτω από το Περπερικόν, όπου κάποτε λειτουργούσαν τρεις εκκλησίες.

"Δυστυχώς, από το Δεκέμβριο τα κονδύλια για το σχέδιο είναι παγωμένα", ανέφερε ο Νικολάι Οβτσάροφ. "Εννοείται, η κυβέρνηση ασφαλώς έχει τους λόγους της με φόντο την κρίση στη χώρα. Αναμένω κατά το Νέο έτος το ξεπάγωμα των κονδυλίων", είπε ο αρχαιολόγος. "Έτσι μέχρι τα τέλη του τρέχοντος έτους μπορεί να αποπερατωθεί η οικοδόμηση του Κέντρου Επισκεπτών. Εντωμεταξύ, μόνο την 1 Ιανουαρίου περίπου 1200 τουρίστες επισκέφθηκαν το Περπερικόν. Το ήπιο κλίμα στην Ανατολική Ροδόπη προσελκύει εδώ τουρίστες από τις αρχές Μαρτίου μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου", επισήμανε ο Νικολάι Οβτσάροφ.

Μετάφραση: Αλεξέι Σταμπολώβ 1/7/10 

http://bnr.bg/el/post/100100738/-

Η σύλληψη της ιδέας του ηλιοκεντρικού συστήματος από τον Αρίσταρχο

Η σύλληψη της ιδέας 

του ηλιοκεντρικού συστήματος 

από τον Αρίσταρχο

Αφού είδαμε πως έγινε η «Η μέτρηση της ακτίνας της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου από τον Ερατοσθένη» να δούμε και πως ο Αρίσταρχος συνέλαβε την ιδέα του ηλιοκεντρικού συστήματος (1500 χρόνια πριν τον Κοπέρνικο!) και γιατί τελικά αυτή δεν επικράτησε.

Κύκλοι μέσα σε κύκλους 

Οι πολύ μακρινοί μας πρόγονοι μελετούσαν λεπτομερώς τον ουρανό, είτε για να προβλέπουν τις μεταβολές του καιρού, είτε για να έχουν συγκεκριμένη εικόνα για την πάροδο του χρόνου, ή για να μετρούν αποστάσεις. Κάθε μέρα παρατηρούσαν τις θέσεις του Ήλιου στον ουρανό και κάθε νύχτα την παρέλαση των άστρων μέχρι το επόμενο ξύπνημα του ήλιου . Το έδαφος που πατούσαν ήταν στέρεο και σταθερό, επομένως ήταν φυσικό να υποθέσουν ότι αυτό που κινείται είναι τα ουράνια σώματα ως προς την ακίνητη Γη, και όχι το αντίθετο. Συνεπώς, οι πρώτοι παρατηρητές του ουρανού ανέπτυξαν μια θεώρηση του κόσμου στην οποία η Γη ήταν μια ακίνητη σφαίρα στο κέντρο ενός σύμπαντος που περιφερόταν γύρω της.

Μελέτη του Αρίσταρχου περί μεγέθους της γης, του ήλιου και της σελήνης (αντίγραφο του 10ου αι.)

Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο, η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο αλλά κανείς δεν είχε σκεφτεί αυτή την πιθανότητα μέχρι που εμφανίστηκε ο Φιλόλαος από τον Κρότωνα. Μαθητής της σχολής του Πυθαγόρα τον πέμπτο αιώνα π.Χ., ο Φιλόλαος ήταν ο πρώτος που πρότεινε ότι η Γη βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο και όχι το αντίθετο. Τον επόμενο αιώνα, ο Ηρακλείδης ο Ποντικός βασίστηκε στις ιδέες του Φιλολάου, παρ’ ότι οι φίλοι του τον θεωρούσαν τρελό και του είχαν δώσει το παρατσούκλι Παραδοξολόγος. Οι τελευταίες πινελιές σ αυτή τη θεώρηση του σύμπαντος προστέθηκαν από τον Αρίσταρχο, ο οποίος γεννήθηκε το 310 π.Χ., τη χρονιά που πέθανε ο Ηρακλείδης .

Παρ ότι ο Αρίσταρχος συνεισέφερε στη μέτρηση της απόστασης του Ήλιου από τη Γη, αυτό δεν ήταν παρά ένα ασήμαντο επίτευγμα σε σύγκριση με την εκπληκτικά ακριβή θεώρησή του για το σύμπαν. Προσπάθησε να καθαιρέσει την ενστικτώδη (αλλά εσφαλμένη) εικόνα του σύμπαντος, όπου η Γη βρίσκεται στο κέντρο των πάντων, όπως φαίνεται στο Σχήμα 6α. Αντίθετα, στη λιγότερο προφανή (αλλά σωστή) εικόνα του Αρίσταρχου, η Γη περιφέρεται γύρω από τον κυρίαρχο Ήλιο όπως φαίνεται στο Σχήμα 6β. Επίσης, ο Αρίσταρχος είχε δίκιο όταν ισχυρίστηκε ότι η Γη περιστρέφεται γύρω από τον άξονα της κάθε 24 ώρες, γεγονός που εξηγεί γιατί ο Ήλιος εμφανίζεται κάθε μέρα και εξαφανίζεται κάθε νύχτα.

6α

6β

Ο Αρίσταρχος ήταν ένας ευυπόληπτος φιλόσοφος και οι ιδέες του σχετικά με την αστρονομία ήταν πολύ γνωστές. Μάλιστα η πεποίθηση του για ένα ηλιοκεντρικό σύμπαν καταγράφηκε από τον Αρχιμήδη : « υποθέτει ότι οι απλανείς αστέρες και ο ήλιος παραμένουν ακίνητοι και ότι η Γη χαράζει το δρόμο της γύρω από τον Ήλιο πάνω στην περιφέρεια ενός κύκλου» . Όμως οι φιλόσοφοι εγκατέλειψαν εντελώς αυτή την πολύ ακριβή εικόνα του ηλιακού συστήματος και η ιδέα ενός ηλιοκεντρικού κόσμου εξαφανίστηκε για τα επόμενα 1500 χρόνια. Άραγε γιατί οι αρχαίοι Έλληνες, που υποτίθεται πως ήταν έξυπνοι,  απέρριψαν την εμπνευσμένη εικόνα του Αρίσταρχου για τον κόσμο και έμεινα προσκολλημένοι σ ένα γεωκεντρικό σύμπαν?

Ο εγωκεντρισμός ίσως αποτέλεσε ενισχυτικό παράγοντα στην επικράτηση της γεωκεντρικής κοσμοθεώρησης , όμως υπήρξαν και άλλοι λόγοι για τους οποίους προτιμήθηκε το γεωκεντρικό έναντι του ηλιοκεντρικού σύμπαντος του Αρίσταρχου. Ένα σημαντικό πρόβλημα με την ηλιοκεντρική κοσμοθεώρηση ήταν ότι φαινόταν εντελώς γελοία. Ήταν τόσο προφανές ότι ο ήλιος περιφέρεται γύρω από μια ακίνητη γη , ώστε το αντίθετο ήταν αδιανόητο. Με λίγα λόγια, ένα ηλιοκεντρικό σύμπαν ήταν αντίθετο στην κοινή λογική. Ωστόσο, οι καλοί επιστήμονες δεν πρέπει να επηρεάζονται από την κοινή λογική, διότι ενίοτε η επιστημονική αλήθεια που κρύβουν τα πράγματα έχει πολύ μικρή σχέση μαζί της. Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν καταδίκασε την κοινή λογική, δηλώνοντας ότι δεν είναι τίποτε άλλο παρά «μια συλλογή προκαταλήψεων που έχουμε αποκτήσει μέχρι τα δεκαοκτώ μας χρόνια».

Ένας άλλος λόγος που οι Έλληνες απέρριψαν το  ηλιακό Σύστημα του Αρίσταρχου ήταν η φαινομενική αποτυχία του να αντέξει σε εξονυχιστικό επιστημονικό έλεγχο. Ο Αρίσταρχος είχε φτιάξει ένα μοντέλο του σύμπαντος το οποίο υποτίθεται ότι ταίριαζε με την πραγματικότητα, αλλά δεν ήταν σαφές ότι το μοντέλο του ήταν ακριβές. Περιφερόταν πράγματι η Γη γύρω από τον Ήλιο; Οι επικριτές του επεσήμαναν τρία σημεία «διαρροής» στη θεωρία του Αρίσταρχου.

Πρώτον, εάν η Γη κινούνταν, οι Έλληνες θα ένιωθαν ένα συνεχές ρεύμα αέρα και την ίδια στιγμή το έδαφος θα έφευγε κάτω από τα πόδια τους. Ωστόσο, ούτε συνεχής άνεμος υπήρχε, ούτε το έδαφος έφευγε κάτω από τα πόδια τους, επομένως οι Έλληνες συμπέραναν ότι η Γη έπρεπε να είναι ακίνητη. Βέβαια, η Γη όντως κινείται, και ο λόγος που εμείς δεν αισθανόμαστε αυτή τη φανταστική ταχύτητα μας στο διάστημα είναι επειδή τα πάντα πάνω στη Γη κινούνται μαζί μ’ αυτή – κι εμείς και η ατμόσφαιρα και το έδαφος. Οι Έλληνες δεν κατάφεραν να εκτιμήσουν αυτό το επιχείρημα.

Το δεύτερο προβληματικό σημείο ήταν ότι μια κινούμενη Γη δεν συμβιβαζόταν με την κατανόηση που είχαν οι Έλληνες για τη βαρύτητα. Όπως ανέφερα νωρίτερα η παραδοσιακή άποψη ήταν ότι τα πάντα είχαν την τάση να κινούνται προς το κέντρο του σύμπαντος’ όμως η Γη βρισκόταν ήδη στο κέντρο, επομένως, ήταν αδύνατον να κινείται. Αυτή η θεωρία ήταν απολύτως λογική, επειδή εξηγούσε γιατί όταν τα μήλα πέφτουν από τα δέντρα κατευθύνονται προς το κέντρο της Γης, δεδομένου ότι έλκονται από το κέντρο του Σύμπαντος. Όμως εάν ο Ήλιος βρισκόταν στο κέντρο του σύμπαντος, τότε γιατί τα αντικείμενα έπεφταν προς τη Γη; Αντίθετα, τα μήλα δεν θα έπρεπε να πέφτουν από τα δέντρα αλλά θα έπρεπε να έλκονται προς τον Ήλιο – για την ακρίβεια, οτιδήποτε βρισκόταν πάνω στη Γη θα έπρεπε να «ρουφιέται» προς τον Ήλιο. Σήμερα διαθέτουμε μια ξεκάθαρη κατανόηση περί βαρύτητας , η οποία καθιστά το ηλιοκεντρικό σύστημα πολύ πιο λογικό. Η σύγχρονη θεωρία για την βαρύτητα περιγράφει τον τρόπου που έλκονται προς τη γη όσα αντικείμενα έχουν μικρότερη μάζα απ αυτή , ενώ οι πλανήτες παραμένουν σε τροχιά του αστέρα, ο οποίος έχει ακόμη πιο μεγάλη μάζα από τη Γη. Ωστόσο αυτή η εξήγηση ήταν πέρα από το περιορισμένο επιστημονικό πλαίσιο των Ελλήνων.

Ο τρίτος λόγος για τον οποίο οι φιλόσοφοι απέρριψαν το ηλιοκεντρικό σύμπαν του Αρίσταρχου ήταν η φαινόμενη έλλειψη οποιασδήποτε μετατόπισης στις θέσεις των αστέρων. Αν η Γη διένυε τεράστιες αποστάσεις γύρω από τον Ήλιο, τότε θα βλέπαμε το σύμπαν από διαφορετικές θέσεις στη διάρκεια ενός έτους. Το μεταβαλλόμενο παρατηρητήριο μας θα σήμαινε μεταβαλλόμενη προοπτική για το σύμπαν, και οι αστέρες θα έπρεπε να βρίσκονται σε σχετική κίνηση μεταξύ τους, η οποία είναι γνωστή ως αστρική παράλλαξη. Μπορείτε να δείτε την παράλλαξη στην πράξη σε τοπικό επίπεδο τεντώνοντας ένα δάκτυλο μόλις λίγα εκατοστά μπροστά πρόσωπο σας. Κλείστε το αριστερό μάτι σας και με το δεξί ευθυγραμμίστε το δάκτυλό σας με κάποιο κοντινό αντικείμενο πχ το πλαίσιο ενός παραθύρου . κατόπιν κλείστε το δεξί μάτι σας ανοίξετε το αριστερό και θα δείτε ότι το δάκτυλό σας έχει μετατοπιστεί προς τα δεξιά ως προς το πλαίσιο του παραθύρου. Αν ανοίγετε με ταχύτητα μία το δεξί μάτι και μία το αριστερό θα δείτε το δάκτυλό σας να πηγαινοέρχεται . άρα η μετατόπιση του σημείου παρατήρησης από το ένα μάτι στο άλλο, μια απόσταση λίγων εκατοστών, μετακινεί τη φαινόμενη θέση του δακτύλου σας ως προς ένα άλλο αντικείμενο. Αυτή η κατάσταση παρουσιάζεται στο σχήμα 7α.

Η απόσταση της Γης από τον Ήλιο είναι 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα, έτσι αν η Γη ήταν σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο τότε μετά από έξι μήνες θα βρισκόταν 300 εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από την αρχική της θέση. Οι Έλληνες θεωρούσαν ότι ήταν αδύνατο να ανιχνεύσουν οποιαδήποτε μετατόπιση μεταξύ των σχετικών θέσεων των αστέρων κατά τη διάρκεια ενός έτους, παρά την τεράστια μετατόπιση εξαιτίας της γήινης προοπτικής αν βρισκόμασταν σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο.

   Πηγή: απόσπασμα από το εξαιρετικό βιβλίο του SIMON SINGH – BIG BANG.  Εικόνες/Φωτογραφίες: διαδίκτυο

by Αντικλείδι , http://antikleidi.com

Ο μυκηναϊκός πολιτισμός ίσως είχε σεισμικό τέλος

Τα Κυκλώπεια Τείχη της Τίρυνθας είναι κατασκευασμένα 

από ογκόλιθους βάρους έως και 13 τόνων  

Ο μυκηναϊκός πολιτισμός 

ίσως είχε σεισμικό τέλος

Σολτ Λέιλ Σίτι, Γιούτα

Τα διάσημα Κυκλώπεια Τύχη στη μυκηναϊκή πόλη της Τίρυνθας ίσως καταστράφηκαν από σεισμό και όχι από εχθρικές επιδρομές, υποψιάζονται αρχαιολόγοι και σεισμολόγοι που πραγματοποιούν έρευνα στην περιοχή. Οι μυκηναϊκές πόλεις ήταν χτισμένες εξάλλου πάνω σε ασβεστολιθικούς λόφους που ίσως ήταν ιδιαίτερα ευπαθείς στη σεισμική δραστηριότητα.

Η καταστροφή της Τίρυνθας και των γειτονικών Μυκηνών στην Αργολίδα, τον 12ο αιώνα π.Χ., σηματοδότησε την αρχή του τέλους για τον μυκηναϊκό πολιτισμό, ο οποίος αναπτύχθηκε στα τέλη της Εποχής του Χαλκού, από τον 16ο έως τον 11ο αιώνα π.Χ. 

Η παρακμή αυτού του σημαντικού πολιτισμού έχει αποδοθεί σε διάφορα αίτια, από την (αμφισβητούμενη) Κάθοδο των Δωριέων μέχρι κοινωνικές εξεγέρσεις ή απότομες μεταβολές στο κλίμα που κατέστρεψαν τις καλλιέργειες.

Μια διαφορετική πιθανή εξήγηση επαναφέρει τώρα ο σεισμολόγος Κλάους Χίνζεν του Πανεπιστημίου της Κολωνίας, ο οποίος πραγματοποιεί μελέτη στην Τίρυνθα σε συνεργασία με την Άλκηστη Παπαδημητρίου, έφορο Προϊστορικών Κλασικών Αρχαιοτήτων.

Ο Χίνζεν παρουσίασε προκαταρκτικά αποτελέσματα της μελέτης στο συνέδριο της Σεισμολογικής Εταιρείας Αμερικής που πραγματοποιήθηκε στα μέσα Απριλίου στο Σολτ Λέικ Σίτι.

Βασικός στόχος της μελέτης είναι να διευκρινίσει αν οι ογκόλιθοι από τους οποίους κατασκευάστηκαν τα Κυκλώπεια Τείχη, οποίοι ζυγίζουν γύρω στους 13 τόνους ο καθένας, έπεσαν όλοι μαζί όπως θα συνέβαινε στην περίπτωση σεισμού.

Ο Χίνζεν παραδέχεται ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί ενδείξεις ενός ισχυρού σεισμού, ανέφερε όμως ότι υπήρχε «έντονη δραστηριότητα στη ζώνη υποβύθισης» ενός κοντινού σεισμικού ρήγματος.

Η ερευνητική ομάδα δημιουργεί τρισδιάστατα μοντέλα της Τίρυνθας βασισμένα σε μετρήσεις με συσκευές λέιζερ, ενώ σκοπεύει να εφαρμόσει μια τεχνική χρονολόγησης, την οπτική φωταύγεια, στο έδαφος ακριβώς κάτω από τους ογκόλιθους. Αυτό θα μπορούσε να αποκαλύψει αν οι λίθοι κατέρρευσαν όλοι ταυτόχρονα.

Η έρευνα είναι βέβαια δύσκολη, καθώς πολλοί ογκόλιθοι αφαιρέθηκαν για να χρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό, ενώ άλλοι μετακινήθηκαν από τις σχεδόν ερασιτεχνικές ανασκαφές του Ερρίκου Σλήμαν το 1884.

«Είναι πραγματική πρόκληση λόγω των επεμβάσεων. Θέλουμε να εξετάσουμε προσεκτικά στις αρχικές συνθήκες» σχολίασε ο Χίνζεν στο OurAmazingPlanet.com.

Ο ερευνητής επισημαίνει ότι οι μυκηναϊκές πόλεις μπορεί να ήταν ιδιαίτερα ευπαθείς στους σεισμούς επειδή ήταν χτισμένες πάνω σε ασβεστολιθικούς λόφους που περιβάλλονταν από πεδιάδες ιζημάτων.

«Τα [σεισμικά] κύματα παγιδεύονται στα πετρώματα και αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγάλες ζημιές. Βρίσκονται σε πολύ ευάλωτες τοποθεσίες» είπε.

Η θεωρία της αυξημένης σεισμικής δραστηριότητας δεν μπορεί βέβαια να θεωρηθεί πλήρης εξήγηση για το μυστηριώδες τέλος του μυκηναϊκού πολιτισμού, αφού σημαντικά κτίσματα υπήρχαν και σε απομακρυσμένες περιοχές της Πελοποννήσου και της υπόλοιπης Ελλάδας.

Οι σεισμοί, ωστόσο, θα μπορούσαν να είχαν συνδυαστεί με άλλους παράγοντες για να επιταχύνουν την παρακμή του μυκηναϊκού κόσμου.

Ο Χίνζεν, εξάλλου, δεν είναι ο πρώτος ερευνητής που μελετά τη θεωρία των σεισμών. Όπως επισημαίνει στο Βήμα η Άλκηστις Παπαδημητρίου, συνεργάτης του σεισμολόγου, ο Κλάους Κίλιαν, κορυφαίος προϊστορικός αρχαιολόγος και μέλος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, είχε εντοπίσει κάτω από την ακρόπολη της Τίρυνθας έναν τοίχο με οφιοειδές σχίσμα, το οποίο αποδίδεται σε σεισμό. 

«Οι έρευνές του συνέβαλαν πολύ στην διαπίστωση ότι η καταστροφή των μυκηναϊκών ανακτόρων δεν προήλθε από εχθρικές επιδρομές αλλά είχε σχέση με την αυξημένη σεισμική δραστηριότητα» λέει η κυρία Παπαδημητρίου.

Οι έρευνες πρόκειται τώρα να επεκταθούν στη μυκηναϊκή πόλη της Μιδέας. Η ομάδα του Χίνζεν έχει στο ενεργητικό της μελέτες κι άλλων αρχαίων σεισμών στην Τουρκία, τη Γερμανία και την Ιταλία.

Newsroom ΔΟΛ

Οι Κρητικοί τοξότες των αρχαίων χρόνων

Οι Κρητικοί τοξότες των αρχαίων χρόνων

Α. Ιστορικές Πληροφορίες - Ειδική Περιγραφή                                              

Οι επίλεκτοι Κρήτες Τοξότες της αρχαιότητας, εμφανίζονται συχνά να συνοδεύουν μονάδες Λακεδαιμονίων και αργότερα του Φιλίππου Β΄ και του Αλεξάνδρου. Μία πρώτη περιγραφή τους δίδεται από τον Ξενοφώντα (Κύρου Ανάβασις v 2.28–2.32) που περιγράφει τις μικρές ορειχάλκινες κυκλικές τους ασπίδες και τα ισχυρά παλίντοντα τόξα.

Ο εικονιζόμενος τοξότης του Λόχου των Κρητών του Αλεξάνδρου ανταποκρίνεται στην Ελληνιστικής περιόδου επιτύμβιο στήλη των τοξοτών Πυρρία και Υπερβάλλωνος, από το Κακοδίκι των Λευκών Ορέων (M.Cuarducci: ΙNSCRIPTIONES CRETICAE II, vi. 7), όπου μεταξύ των άλλων απεικονίζονται ο γνωστός έως και την εποχή μας ιδιόμορφος κρητικός μαύρος μάλλινος κεφαλόδεσμος, ο δερμάτινος κλειστός γωρυτός (φαρέτρα), τα βέλη με την κλασσική μεγάλη χαλύβδινη κρητική αιχμή και το μικρό σχετικά δερμάτινο σακίδιο, που πιθανότατα περιέχει διάφορα εξαρτήματα τοξοβολίας, όπως χορδές (οι τένοντες είναι ευαίσθητοι σε αντίξοες καιρικές συνθήκες),  αιχμές και τμήματα τόξου, όπως τα άκρα.

Η μικρή ασπίδα φέρει ως έμβλημα τον αστρίτη, ένα μικρό αλλά εξαιρετικά δηλητηριώδες είδος έχιδνας, το αγαπημένο σύμβολο τοξοτών και σφενδονητών εκείνης της περιόδου, ενώ το κυανωπό χρώμα του χιτώνα (τα χρώματα της στήλης έχουν χαθεί) ανταποκρίνεται στο χρώμα αναλόγου χιτώνα από την μετώπη του τάφου των Λευκαδίων Ημαθίας.

Ο μαύρος κεφαλόδεσμος αναφέρεται από τον Πορφύριο στην δεύτερη φάση της μύησης Πυθαγόρα στους Κουρήτες της Κρήτης και μάλλον αποτελεί διακριτικό τους χαρακτηριστικό, όπου περιγράφει ότι ο φιλόσοφος με μαύρο μάλλινο στέφανο (ο κεφαλόδεσμος) παραμένει επί μία νύχτα ξαπλωμένος με το πρόσωπο στην γη στην παραλία και κατόπιν οδηγείται στο Ιδαίον Άντρο, όπου μετά από τρία ένατα (27 ημέρες), καταλήγει στην τρίτη φάση, την φάση του θρονισμού, με τον θρόνο να εμφανίζεται αρχικά καλυμμένος.

Ο περίεργος κεφαλόδεσμος που περιγράφεται στο κείμενο επιβιώνει και στην εποχή μας στην Κρήτη, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο της τοπικής παραδοσιακής ενδυμασίας και η αναπαράστασή του στην νεκρική στήλη δύο τοξοτών του τέλους IV προχριστιανικού αιώνα (δηλαδή πέντε αιώνες πριν τον Πορφύριο), είναι σχεδόν πανομοιότυπη με τον σύγχρονο (Διόδωρος: Ιστορική Βιβλιοθήκη VI.77, Τ.3, Loeb, Πορφύριος Βίος Πυθαγόρου, 17 Fragmenta,B.G, Teubner, P. Saint Yve:

TALISMANS ET RELIQUES TOMBES DY CIEL, Revue des Etudes Ethnographiques et Sociologiques, Paris, 1909, σελίς 1 & Ε.Β Tylor: EARLY HISTORY OF MEN, London, 1911, σελίς 206).

Η στήλη δυστυχώς δεν υπάρχει πλέον, καθώς καταλήγει λεία αρχαιοκαπήλων, αλλά διασώζεται το σκαρίφημα με την ακριβή αποτύπωσή της από τον ιταλό αρχαιολόγο M. Cuarducci, όταν διαμένει στην ταβέρνα του Σπύρου Καλαϊτζάκη το 1938 στα Χανιά .   (1)

 Β.  Εκστρατεία Μεγάλου Αλεξάνδρου.

 Ας δούμε Ιστορικές Aναφορές, από το κείμενο του Αρριανού.

 1.       Στην μάχη των Θηβών.

Στην πολιορκία της Θήβας ο Αρριανός μας δίνει μια πρώτη περιγραφή της συμμετοχής των Κρητών τοξοτών.

« Εκεί λοιπόν στο χαράκωμα ο Περδίκας ενώ προσπαθούσε να εισέλθει σε αυτό με την βία, χτυπήθηκε και μεταφέρθηκε στο μακεδονικό στρατόπεδο σε κακή κατάσταση και με δυσκολία σώθηκε από το τραύμα του. Τους Θηβαίους όμως τους απέκλεισαν στην κοίλη οδό προς τον ναό του Ηρακλή, όσοι όρμησαν με τον Περδίκκα και με τους Κρητικούς τοξότες, που έστειλε ο Αλέξανδρος στο χαράκωμα.

Κατά το διάστημα που οι Θηβαίοι προχωρούσαν προς το Ηράκλειον, οι Μακεδόνες τους ακολουθούσαν από πίσω. Οι Θηβαίοι στράφηκαν με βοή εναντίον τους και οι Μακεδόνες οπισθοχώρησαν. Εκεί σκοτώθηκαν ο Ευρυβώτας ο αρχηγός των Κρητών τοξοτών και από τους Κρητικούς τοξότες περίπου 70. Την ίδια στιγμή όταν είδε ο Αλέξανδρος ότι οι δικοί του οπισθοχώρησαν και τράπηκαν σε φυγή, όρμησε εναντίον των Θηβαίων με την φάλαγγα συντεταγμένη και τους απώθησε μέσα στις πύλες της πόλης, οι οποίοι με την σειρά τους τράπηκαν πανικόβλητοι σε άτακτη φυγή και δεν πρόλαβαν να κλείσουν τις πύλες της Θήβας. » (2)

2. Στην μεγάλη μάχη της Ισσού.

 Πριν την μάχη της Ισσού ο Αλέξανδρος όπως πάντοτε έκανε, εμψυχώνει την ελληνική στρατιά, με ειδικές αναφορές στο κάθε μάχιμο τμήμα της. Τονίζει ακόμη την ιδιαίτερη ελλαδική καταγωγή αυτών των τμημάτων μάχης και τους υπενθυμίζει το ένδοξο ιστορικό τους παρελθόν.

Στο σημείο αυτό αναφέρεται στον Αθηναίο στρατηγό Ξενοφώντα και τους έλληνες  στρατιώτες που ονομάστηκαν Μύριοι, και συμπολέμησαν το 401 π.Χ με τον πέρση Κύρο κατά του αδελφού του Αρταξέρξη, στον περσικό εμφύλιο πόλεμο.  Συγκρίνοντας την επιτυχή επιστροφή στην Ελλάδα των Μυρίων υπό την ηγεσία του Ξενοφώντα, τους υπενθυμίζει ότι οι πρόγονοί τους αυτοί, καίτοι δεν είχαν την δική τους προετοιμασία και εκπαίδευση, κατάφεραν να επιβιώσουν, παρά το γεγονός ότι δεν διέθεταν Θεσσαλούς ιππείς, ούτε Βοιωτούς ή Πελοποννήσιους ή Θράκες ή Μακεδόνες, ούτε τους περίφημους τοξότες της Κρήτης. Παρά ταύτα επέστρεψαν από την Μαύρη θάλασσα στην Ελλάδα νικώντας όλους όσους αντιστάθηκαν σε αυτή τους την πορεία προς την πατρίδα.  (3)  

            Κατά την παράταξη των αντιπάλων στρατών, πριν από την μεγάλη μάχη στην Ισσό καταγράφεται στο ιστορικό κείμενο, ο χώρος τάξης στο πεδίο της μάχης στο οποίο τοποθέτησε ο Αλέξανδρος τους Κρητικούς του. Τους τοποθετεί και στην δεξιά πλευρά της ελληνικής παράταξης, αλλά και στην αριστερά. Οι Κρήτες τοξότες λειτουργούν σαν ελεύθεροι καταδρομείςτου πεζικού, με βάση το σχέδιο μάχης του Αλέξανδρου.

Ειδικότερα και σε σχέση με την δεξιά πλευρά στο πλέον ακραίο σημείο της, τοποθετήθηκε ένα μεικτό τμήμα εφόδου μάχης από πρόδρομους ιππείς, που προηγούνταν δηλαδή του κυρίως ιππικού, με Παίονες και Αγριάνες αρχηγοί των οποίων ήταν αντίστοιχα οι Πρωτόμαχος και Αρίστων και Κρήτες τοξότες. Οι Κρήτες τοξότες και μέρος των ιππέων τάχθηκαν σε σχήμα γωνίας, για να καλύπτουν την βαριά φάλαγγα μάχης που είχε χωρισθεί σε δύο τμήματα – πτέρυγες, ένα στραμμένο προς τον Δαρείο και την κύρια δύναμή του και το άλλο στραμμένο προς τα νώτα τους προς το βουνό αντικριστά με την άλλη δύναμη των περσών, για να αποφύγουν την περικύκλωση από τους πέρσες, που ήταν πολυπληθέστεροι από τους έλληνες.  (4)

Οι Κρήτες λοιπόν τάχθηκαν Εις Επικαμπήν ή αλλοιώς σε Επικάμπιον Τάξιν, δηλαδή όταν η δεξιά πλευρά στο μέτωπο της μάχης στρέφεται δεξιά και αριστερά σαν σκελίδα, σαν λαβή, και κάμπτεται αρκετά ώστε να σχηματίζει στην πίσω πλευρά του μετώπου άλλο ιδιαίτερο μέτωπο, έτσι ώστε η παράταξη της δεξιάς πτέρυγας να είναι αμφίστομη για να αποφεύγει την περικύκλωση από τους πολυάριθμους πέρσες. Η εφαρμογή της γεωμετρίας στο πεδίο της μάχης, αποκαλύπτει την ιδιοφυία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπου η ποιότητα αντιπαρέρχεται την ποσότητα, όπου η στρατηγική αντιμετωπίζει το μέγα πλήθος.

          Στο άκρο της αριστερής πτέρυγας ο Αλέξανδρος παρέταξε τους Κρήτες τοξότες και τους Θράκες. Παραπέρα από αυτούς έταξε το ιππικό. Έργο πολεμικό και καθήκον των Κρητών, ήταν η κάλυψη πεζών και ιππικού και οι καταδρομικές δολιοφθορές κατά του εχθρικού πεζικού και ιππικού. Ο απόλυτος συντονισμός, η συνεργασία  με το φίλιο πεζικό και ιππικό και η ακριβής  χρονική εκτέλεση της δράσης των Κρητών, ήταν κρίσιμη γιατί αφορούσε τον διεμβολισμό της εχθρικής παράταξης σε ολόκληρο τον χρόνο που διαρκούσε η μάχη, σε διαρκή πάντοτε επαφή με τον Αλέξανδρο και το επιτελείο του. Με άλλα λόγια ένα πολυσύνθετο καθήκον μάχης, εξαιρετικά δύσκολο.

3.     Στην Μέμφιδα της Αιγύπτου.

 Στην Μέμφιδα της Αιγύπτου ο Αλέξανδρος διόρισε νομάρχες, φρούραρχους, δέχθηκε πολλούς πρέσβεις από την Ελλάδα και αναδιοργάνωσε την διοίκηση της Στρατιάς. Στα πλαίσια αυτά διόρισε διοικητή των τοξοτών τον Ομβρίωνα από την Κρήτη.  (5)

Συμπληρωματικά σε όλα τα παραπάνω να αναφερθεί, ότι οι 2.000 Κρήτες τοξότες ήταν χωρισμένοι σε 3 λόχους. Οι κρητικοί που έλαβαν μέρος στην εκστρατεία, έλαβαν το όνομα ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ,  δηλαδή «Οι Του Αλεξάνδρου», τονίζοντας ότι ήταν οι στρατιώτες του Μεγαλέξανδρου. Το όνομα αυτό υπάρχει μέχρι και στις ημέρες μας και το επίθετο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ, το έχουν πολλοί κρήτες, και το πιό πρόσφατοΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ, θα πρέπει να κάνει εξαιρετικά υπερήφανους αυτούς τους Κρήτες, μιά και δηλώνει, ότι κάποιος μακρινός τους πρόγονος, ήταν και αυτός εκεί. Ήταν στην εκστρατεία.

Ο κάθε τοξότης είχε στην φαρέτρα του 20-25 βέλη και η ταχυβολία των τοξοτών, ήταν 4-5 βέλη το λεπτό, με βολή300-350 μέτρα. Οι 2.000 Κρήτες τοξότες της εκστρατείας, είχαν δυνατότητα να ρίξουν μία βροχή από 15.000 βέλη, μέσα σε διάστημα έξι λεπτών. Το κόστος του κάθε βέλους, ήταν δύο οβολοί περίπου.

Η κάθε εξάλεπτη βολή, είχε κόστος 5.000 δρχ. Σε μία πλήρη βολή 10-15 λεπτών, θα έπεφταν συνολικά 37.500 βέλη, τα οποία είχαν κόστος δύο τάλαντα. Συγκριτικά αναφέρουμε, ότι οι πέρσες είχαν απέναντι  στους 2.000 κρήτες, 10.000 δικούς τους τοξότες.Σε μία πλήρη βολή 10-15 λεπτών, οι Κρήτες  έριχναν37.000 βέλη και οι πέρσες τους έριχναν  μία καταιγίδα 750.000 βελών, κόστους 160 ταλάντων. Αναλογία ένα προς είκοσι. 

Στην εκστρατεία της Ινδίας οι Κρήτες τοξότες αυξήθηκαν και έφτασαν τους 3.000 και η βροχή από βέλη έφτανε σε μία πλήρη βολή 10 - 15 λεπτών, τα 150.000 βέλη, κόστους 8 ταλάντων. (6)      

   Βιβλιογραφία - Παραπομπές :

1.  Γιώργος Ηλιόπουλος : Angus McBride, Richard Scollins, Montvert,

     1992.

2.   Αρριανός : Αλεξάνδρου Ανάβασις. Βιβλίο 1^ον - Κεφάλαιο 8^ον –

     Εδάφια 3 και 4.

3.  Αρριανός : Αλεξάνδρου Ανάβασις. Βιβλίο 2^{ον –} Κεφάλαιο 7^ον –

     Εδάφια 7 και 8,

4.  Αρριανός : Αλεξάνδρου Ανάβασις. Βιβλίο 2^{ον –} Κεφάλαιο 9^ον –

     Εδάφια 2 και 3.

5.  Αρριανός : Αλεξάνδρου Ανάβασις. Βιβλίο 3^{ον –} Κεφάλαιο 5^ον –

     Εδάφιο 6.

6.   Zώρζος Γρηγόρης:  Περί Τεχνικών Μεγάλου Αλεξάνδρου.  Έκδοση

     Τεχνικού  Επιμελητηρίου Ελλάδος. Αθήναι 1998. Σελίδες 148-150.

      Επανέκδοση, εκδόσεις ΕΛΛΗΝ-Αθήνα.

http://www.safem.gr/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1%CE%9C%CE%91%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%AC%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%85/%CE%9A%CF%81%CE%AE%CF%84%CE%B7%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82/tabid/175/Default.aspx