Δεκαπέντε διαχρονικές εκφράσεις των Ελλήνων

Εκφράσεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά και κρατάνε από την αρχαιότητα!

Στις περισσότερες των περιπτώσεων η λαϊκή σοφία, έχει τις ρίζες της στην Αρχαία Ελλάδα ή το Βυζάντιο, αποδεικνύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το πόσο επίκαιρες ήταν, αφού τις ίδιες φράσεις χρησιμοποιούμε και σήμερα.

Οι άνθρωποι μπορεί να αλλάζουν ανάλογα με τις εποχές, ταυτόχρονα όμως, εύκολα διαπιστώνει κανείς, πως στην πραγματικότητα μοιραζόμαστε διαχρονικά τα ίδια πάθη, φόβους, ανησυχίες και ελπίδες.

ΧΤΥΠΑ ΞΥΛΟ

«Απτεσθαι ξύλου», έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Λόγω της πεποίθησης τους πως στα δένδρα κατοικούσαν νύμφες (Δρυάδες/Αμαδρυάδες) χτύπαγαν το ξύλο του κορμού των δένδρων για να επικαλεστούν την προστασία τους, καθώς οι νύμφες μπορούσαν να πραγματοποιήσουν τις ευχές των ανθρώπων. Αυτή η συνήθεια συνηθίζεται ακόμα και σήμερα, όταν ακούμε κάτι το οποίο δεν θέλουμε να μας συμβεί…

ΙΔΟΥ Η ΡΟΔΟΣ, ΙΔΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΗΔΗΜΑ

Η παροιμιώδης αυτή έκφραση, προέρχεται από τον μύθο του Αισώπου, «Ανήρ κομπαστής», και χρησιμοποιείται για όσους καυχιούνται για κάτι και το υποστηρίζουν, αλλά αδυνατούν να αποδείξουν τα λεγόμενά τους. Σύμφωνα με τον μύθο, ένας αθλητής που βρισκόταν στην Αθήνα καυχιόνταν συνέχεια ότι σε αγώνες στην Ρόδο είχε πραγματοποιήσει ένα τεράστιο άλμα. Καθώς δεν τον πίστευε κανείς, αυτός έλεγε στους Αθηναίους να πάνε στη Ρόδο και να ρωτήσουν τους θεατές των αγώνων.

Τότε ένας Αθηναίος πήγε στο σκάμμα, και με το χέρι έγραψε πάνω στην άμμο τη λέξη «Ρόδος». Κατόπιν γύρισε προς τον καυχησιάρη αθλητή και του είπε: «Αυτού γαρ και Ρόδος και πήδημα», το οποίο έχει μείνει ως «ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα». Το προφανές νόημα είναι ότι ο καθένας έχει οποτεδήποτε την δυνατότητα να αποδείξει τις δυνατότητές του και δεν χρειάζεται η επίκληση μυθικών προγόνων, κατορθωμάτων κτλ.

ΜΗ ΜΟΥ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΤΑΡΑΤΤΕ

Όταν οι Ρωμαίοι κυρίευσαν τις Συρακούσες το 212 π.Χ., μετά από τριετή αντίσταση των Ελλήνων, κάποιοι Ρωμαίοι στρατιώτες μπήκαν στο σπίτι του Αρχιμήδη, και τον βρήκαν να σχεδιάζει κύκλους στο έδαφος.

Ο Αρχιμήδης τους παρακάλεσε να τον αφήσουν να τελειώσει τη λύση κάποιου σπουδαίου προβλήματος που τον απασχολούσε, εξού και οι κύκλοι στο έδαφος. Για αυτό και τους είπε το γνωστό «μη μου τους κύκλους τάραττε».

Ο Ρωμαίος στρατιώτης όμως δυστυχώς και τους κύκλους του χάλασε, και τον Αρχιμήδη σκότωσε…! Η φράση όμως έμεινε…

ΚΟΡΑΚΙΑΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΨΑ

Φράση που προέρχεται από έναν αρχαιοελληνικό μύθο. Σύμφωνα με αυτόν, σε κάποια μικρή ορεινή πόλη της αρχαίας Ελλάδας, οι κάτοικοι αποφάσισαν κάποτε να κάνουν μια θυσία στο θεό Απόλλωνα. Το νερό όμως που θεωρούσαν ιερό και το χρησιμοποιούσαν στις θυσίες , βρίσκονταν ανάμεσα σε δύσβατα φαράγγια. Έπρεπε λοιπόν για αυτή τη σημαντική θυσία να στείλουν κάποιον σε αυτή τη δύσκολη και ανηφορική διαδρομή, για να φέρει το «ιερό» νερό. Ξαφνικά, ακούστηκε μια φωνή από ένα δέντρο εκεί κοντά. Ήταν η φωνή ενός κόρακα ο οποίος προσφερόταν να αναλάβει το συγκεκριμένο εγχείρημα.

Παρά την έκπληξη που ένιωσαν οι κάτοικοι ακούγοντας τη φωνή του κόρακα, αποφάσισαν να του αναθέσουν την αποστολή, μιας και με τα φτερά του θα έφτανε γρήγορα και εύκολα στην πηγή που έτρεχε το «ιερό» αυτό νερό. Έδωσαν λοιπόν, οι άνθρωποι στον κόρακα μια μικρή υδρία, αυτός την άρπαξε με τα νύχια του και πέταξε στον ουρανό με κατεύθυνση την πηγή. Ο κόρακας έφτασε γρήγορα στην πηγή. Πλάι της αντίκρισε μια συκιά γεμάτη σύκα, και λιχούδης καθώς ήταν άρχισε να δοκιμάζει μερικά σύκα. Τα σύκα όμως ήταν άγουρα, και ο κόρακας αποφάσισε να περιμένει μέχρι να ωριμάσουν, ξεχνώντας όμως την αποστολή που είχε αναλάβει για λογαριασμό των ανθρώπων. Περίμενε τελικά δύο ολόκληρες μέρες ώσπου τα σύκα ωρίμασαν.

Έφαγε πολλά μέχρι που κάποια στιγμή θυμήθηκε τον πραγματικό λόγο για τον οποίο είχε έρθει στην πηγή. Άρχισε να σκέφτεται λοιπόν, πώς θα δικαιολογούσε την αργοπορία του στους κατοίκους της πόλης. Τελικά γέμισε με νερό τη μικρή υδρία, άρπαξε με το ράμφος του ένα μεγάλο φίδι το οποίο διέκρινε να κινείται κοντά στους θάμνους και πέταξε για την πόλη. Όταν ο κόρακας έφτασε στην πόλη, οι κάτοικοι θέλησαν να μάθουν το λόγο για τον οποίο άργησε να επιστρέψει με το νερό από την πηγή. Ο κόρακας αφού άφησε κάτω την υδρία και το φίδι, και ισχυρίστηκε ότι το συγκεκριμένο φίδι ρουφούσε το νερό από την πηγή, με αποτέλεσμα αυτή να αρχίσει να ξεραίνεται.

Έπειτα τους είπε πως όταν το φίδι αποκοιμήθηκε, αυτός γέμισε την υδρία με το νερό και γράπωσε και το φίδι για να το παρουσιάσει στους κατοίκους. Οι άνθρωποι τον πίστεψαν και σκότωσαν το φίδι χτυπώντας το με πέτρες και ξύλα. Όμως, το φίδι αυτό ήταν του θεού Απόλλωνα, και ο θεός του φωτός οργισμένος αποφάσισε να τιμωρήσει τον κόρακα για το ψέμα του. Έτσι από εκείνη την ημέρα, κάθε φορά που ο κόρακας προσπαθούσε να πιει νερό από κάποια πηγή, αυτή στέρευε. Κράτησε πολύ καιρό το μαρτύριο αυτό της δίψας του κόρακα, μέχρι που ο Απόλλωνας τον λυπήθηκε και τον έκανε αστέρι στον ουρανό. Από τότε, όταν κάποιος διψούσε πολύ, έλεγε τη φράση «Κοράκιασα από τη δίψα». Και αυτή η φράση έχει παραμείνει ως τις μέρες μας.

Ο ΚΛΕΨΑΣ ΤΟΥ ΚΛΕΨΑΝΤΟΣ

Αρχαία ελληνική έκφραση, (Αλωπεκίζειν προς ετέρα αλώπεκα). Παροιμία που λεγόταν για τους απατεώνες και μάλιστα σε περιπτώσεις που κάποιος εξ αυτών, επιχειρούσε να εξαπατήσει άλλον απατεώνα.

ΦΟΒΟΥ ΤΟΥΣ ΔΑΝΑΟΥΣ ΚΑΙ ΔΩΡΑ ΦΕΡΟΝΤΑΣ

Φράση που χρησιμοποιείται για να υποδείξει δολιότητα. Κατά την διάρκεια του Τρωικού πολέμου, O Λαοκόων ένας από τους Τρώες ιερείς του Θυμβραίου Απόλλωνα, προειδοποίησε τους συμπατριώτες του Τρώες, (μάταια) να μη δεχθούν το δώρο που πρόσφεραν οι Έλληνες -οι Δαναοί- στους Τρώες, όταν υποτίθεται ότι αποφάσισαν να τερματίσουν την πολιορκία τους.

To προκείμενο δώρο ήταν, εννοείται, ο Δούρειος ίππος. Δώρο που αποδείχθηκε θανάσιμο και καταστροφικό για τους Τρώες, και την αγαπημένη τους πόλη, την Τροία.

ΚΑΒΑΛΗΣΕ ΤΟ ΚΑΛΑΜΙ

Είναι μια έκφραση που ίσως προέρχεται από την Αρχαία Ελλάδα. Οι Σπαρτιάτες το έλεγαν για να πειράξουν τον Αγησίλαο. Ο Αγησίλαος αγαπούσε πολύ τα παιδιά του και όταν ήταν μικρά έπαιζε μαζί τους, καβαλώντας σαν σε άλογο, ένα καλάμι. Κάποια μέρα όμως τον είδε ένας φίλος του σε αυτή την στάση και ο Αγησίλαος τον παρακάλεσε να μην πει τίποτα σε κανέναν. Αλλά εκείνος δεν κράτησε τον λόγο του και το είπε σε άλλους, για να διαδοθεί σιγά – σιγά σε όλους και να φθάσει στις μέρες μας, με αλλαγμένη την ερμηνεία του (το λέμε όταν θέλουμε να πούμε για κάποιον ότι πήραν τα μυαλά του αέρα).

ΣΕ ΤΡΩΕΙ Η ΜΥΤΗ ΣΟΥ, ΞΥΛΟ ΘΑ ΦΑΣ

Στην αρχαία Ελλάδα πίστευαν πως ο «κνησμός», η φαγούρα, δηλαδή, του σώματος, ήταν προειδοποίηση των Θεών. Πίστευαν πως όταν ένας άνθρωπος αισθανόταν φαγούρα στα πόδια του, θα έφευγε σε ταξίδι. Όταν πάλι τον έτρωγε η αριστερή του παλάμη, θα έπαιρνε δώρα. Η πρόληψη αυτή έμεινε ως τα χρόνια μας. «Με τρώει το χέρι μου χρήματα θα πάρω», συνηθίζουμε να λέμε όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Οι αρχαίοι όμως, θεωρούσαν γρουσουζιά, όταν αισθανόταν φαγούρα στην πλάτη, στο λαιμό, στα αφτιά και στη μύτη.

Κάποτε για παράδειγμα, ο βασιλιάς της Σπάρτης Άγις, ενώ έκανε πολεμικό συμβούλιο με τους αρχηγούς του, είδε ξαφνικά κάποιον από αυτούς να ξύνει αφηρημένος το αφτί του. Αμέσως σηκώθηκε πάνω και διέλυσε το συμβούλιο.- Θα έχουμε αποτυχία οπωσδήποτε. Οι θεοί προειδοποίησαν τον Αρίσταρχο. Ας αναβάλουμε για αργότερα την εκστρατεία. Οι Σπαρτιάτες πίστευαν ακόμη ότι τα παιδιά που αισθάνονταν φαγούρα στη μύτη τους, θα γινόντουσαν κακοί πολεμιστές. Έτσι, όταν έβλεπαν κανένα παιδί να ξύνει τη μύτη του, το τιμωρούσαν, για να μην την ξαναξύσει άλλη φορά. Από την πρόληψη αυτή βγήκε η φράση : «η μύτη σου σε τρώει, ξύλο θα φας».

ΠΡΑΣΣΕΙΝ ΑΛΟΓΑ

Όταν κάποιος σε μία συζήτηση μας λεει πράγματα με τα οποία διαφωνούμε ή μας ακούγονται παράλογα, συνηθίζουμε να λέμε: « Τί είναι αυτά που μου λες; Αυτά είναι αηδίες και πράσσειν άλογα».

Το «πράσσειν άλογα» λοιπόν, δεν είναι πράσινα άλογα όπως πιστεύει πολύς κόσμος, αλλά αρχαία ελληνική έκφραση. Προέρχεται εκ του ενεργητικού απαρέμφατου του ρήματος «πράττω» ή/και «πράσσω» (τα δύο τ, αντικαθίστανται στα αρχαία και από δύο σ), που είναι το «πράττειν» ή/και «πράσσειν» και του «άλογο» που είναι ουσιαστικά το ουσιαστικό «λόγος» που σημαίνει λογική (σε μία από τις έννοιες του) με το α στερητικό μπροστά. Ά-λογο το παράλογο, δηλαδή, "Πράσσειν άλογα", το να κάνει κάποιος παράλογα πράγματα.

ΕΝΑ ΧΕΛΙΔΟΝΙ ΔΕ ΦΕΡΝΕΙ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ

Σ’ έναν από τους μύθους του Αισώπου διαβάζουμε, πως ένας άσωτος και σπάταλος νέος, αφού έφαγε όλη του την περιουσία, δεν του είχε απομείνει παρά ο καινούριος του χονδρός εξωτερικός μανδύας.

Κάποια μέρα, λοιπόν, που τυχαία είδε ένα χελιδόνι να πετάει έξω από το παράθυρό του, φαντάστηκε πως ο χειμώνας είχε περάσει και πως ήρθε πια η άνοιξη. Πούλησε τότε και το μανδύα σαν αχρείαστο.

Αλλά το χειμωνιάτικο κρύο είχε άλλη γνώμη και ξαναγύρισε την άλλη μέρα πιο τσουχτερό. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν τη φράση αυτή με τα λόγια: « μία χελιδών έαρ ου ποιεί». Κατά τον Αριστοτέλη: «Το γάρ έαρ ούτε μία χελιδών ποιεί ούτε μία ημέρα». Επίσης, συγγενική είναι η φράση: «Μ’ ένα χελιδόνι, καλοκαίρι δεν κάνει, ούτε μια μέλισσα μέλι» και «μ’ ένα λουλούδι καλοκαίρι δε γίνεται».

ΚΡΟΚΟΔΕΙΛΙΑ ΔΑΚΡΥΑ

Ο κροκόδειλος όταν θέλει να ξεγελάσει το θύμα του, κρύβεται και βγάζει κάτι παράξενους ήχους, που μοιάζουν καταπληκτικά με κλάμα μωρού παιδιού. Έτσι, αυτοί που τον ακούν, νομίζουν ότι πρόκειται για κάποιο παιδάκι και τρέχουν να το βοηθήσουν…

Ο κροκόδειλος τότε επιτίθεται ξαφνικά και σκοτώνει το θύμα του. Στην αρχαία Ελλάδα ο κροκόδειλος ήταν άγνωστος, οι Έλληνες όμως έμαθαν για αυτόν από τους Φοίνικες εμπόρους, που τους γέμιζε με τρόμο και θαυμασμό για την δύναμη και την πανουργία του κροκόδειλου.

Έτσι λοιπόν, παρόλο που στην Ελλάδα δεν υπήρχαν κροκόδειλοι, τα «κροκοδείλια δάκρυα», που λέμε σήμερα γι’ αυτούς που ψευτόκλαινε, είναι φράση καθαρά αρχαία ελληνική.

ΑΡΕΣ ΜΑΡΕΣ ΚΟΥΚΟΥΝΑΡΕΣ

Η Έκφραση προέρχεται από αρχαίες Ελληνικές κατάρες. Στον ενικό η λέξη είναι Κατάρα Κατ-άρα Με την πάροδο των χρόνων για λόγους καθαρά εύηχους και μόνο προσετέθη και το «Μ». Δηλαδή: Κατ-άρα-μάρα. Και έτσι στη νεότερη ελληνική έγινε -αρα-μάρα, άρες μάρες, έβαλαν και την «κούφια» ομοιοκατάληκτη λέξη κουκουνάρες (κούφια δεν είναι τα κουκουνάρια;)και δημιουργήθηκε αυτή η καινούρια φράση! την λέμε όταν θέλουμε να δηλώσουμε πως ακούσαμε κάτι χωρίς νόημα και χωρίς ουσία!

ΑΝΑΓΚΑΙΟ ΚΑΚΟ

Τη φράση αυτή τη βρίσκουμε για πρώτη φορά σ’ ένα στίχο του Μένανδρου (342-291 π.Χ.),που μιλάει για το γάμο. Ο ποιητής γράφει ότι ο γάμος «…εάν τις την Αλήθειαν σκοπή, κακόν μεν εστίν, άλλ’ αναγκαίον κακόν».

Δηλαδή: Εάν θέλουμε να το εξετάσουμε στο φως της αλήθειας, ο γάμος είναι μεν ένα κακό, αλλά «αναγκαίον κακόν». Σ’ ένα άλλο απόσπασμα του Μένανδρου διαβάζουμε -ίσως για παρηγοριά για τα παραπάνω- την εξής περικοπή: «Πάντων ιατρός των αναγκαίων κακών χρόνος εστίν». Επίσης: «αθάνατον εστί κακόν αναγκαίον γυνή». Δηλαδή, η γυναίκα είναι το αιώνιο αναγκαίο κακό.

ΚΑΤΑ ΦΩΝΗ ΚΙ Ο ΓΑΪΔΑΡΟΣ

Στην αρχαιότητα, όταν ένας γάιδαρος φώναζε πριν αρχίσει μια μάχη, νόμιζαν ότι οι θεοί τους προειδοποιούσαν για τη νίκη. Κάποτε ο Φωκίων (Σημ. ΔΕΕ: Ο Φωκίων (402 - περ. 318 π.Χ.) ήταν πολιτικός και στρατηγός της αρχαίας Αθήνας. Εθεωρείτο ο χρηστότερος δημόσιος άνδρας της εποχής του, δίκαιος, έντιμος, γενναίος και αφιλοκερδής. Το μόνο του μειονέκτημα ήταν η αντιδημοτικότητά του. Αυτό δεν εμπόδισε να εκλεγεί 45 φορές στρατηγός, πράγμα πρωτοφανές στην Αθήνα. Ούτε και το ότι ήταν εκ των ηγετών της φιλομακεδονικής παράταξης, τον εμπόδισε να πολεμήσει κατά των Μακεδόνων σε αρκετές περιπτώσεις. Στα 84 του χρόνια ο Φωκίων, θύμα των μεταξύ των Διαδόχων διαμαχών, της κυριαρχίας των δημαγωγών και της επιπολαιότητας των Αθηναίων, καταδικάστηκε σε θάνατο για προδοσία και ήπιε το κώνειο) ετοιμαζόταν να επιτεθεί στους Μακεδόνες του Φιλίππου, αλλά δεν ήταν και τόσο βέβαιος για το αποτέλεσμα, επειδή οι στρατιώτες του ήταν λίγοι.

Τότε αποφάσισε ν’ αναβάλει για μερικές μέρες την επίθεση, ώσπου να του στείλουν τις επικουρίες, που του είχαν υποσχεθεί οι Αθηναίοι. Πάνω, όμως, που ήταν έτοιμος να διατάξει υποχώρηση, άκουσε ξαφνικά τη φωνή ενός γαϊδάρου από το στρατόπεδο του. –Κατά φωνή κι ο γάιδαρος! έκανε ενθουσιασμένος ο Φωκίωνας. Και διέταξε ν’ αρχίσει η επίθεση, με την οποία νίκησε τους Μακεδόνες. Από τότε ο λόγος έμεινε, και τον λέμε συχνά, όταν βλέπουμε ξαφνικά κάποιο φίλο μας, που δεν τον περιμέναμε.

ΔΕΝ ΙΔΡΩΝΕΙ Τ’ ΑΥΤΙ ΤΟΥ

Την φράση αυτή την χρωστάμε στον πατέρα της Ιατρικής τον Ασκληπιό. Όταν κάποια νεαρή τον ρώτησε, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να κάνει τον νεαρό που της άρεσε να την αγαπήσει, αυτός απάντησε : «Να τον κλείσεις σ’ ένα πολύ ζεστό δωμάτιο, την συμβούλευσε, και αν ιδρώσουν τ' αφτιά του, θα σ' αγαπήσει. Αν δεν ιδρώσουν, μην παιδεύεσαι άδικα». Από την περίεργη αυτή συμβουλή του Ασκληπιού, έμεινε ως τα χρόνια μας η φράση «δεν ιδρώνει τ’ αυτί του», που τη λέμε συνήθως, για τους αναίσθητους και αδιάφορους.

Πηγή:

https://www.in.gr/…/apisteyto-oi-15-ekfraseis-pou-xrisimop…/

Λεξιπλασία και Λεξιλαγνία

Προσφάτως ο αμόρφωτος και ημιμαθής Τσίπρας προκάλεσε και πάλι καγχασμούς στο πανελλήνιο με την "απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος" που ξεστόμισε, ενώ αρκετοί οπαδοί του, εξ ίσου αγράμματοι, έσπευσαν να τον δικαιολογήσουν. Για την συγκεκριμένη λέξη είχα γράψει στην εφημ. "Ρήξη" στις 10-5-2008 και στην στήλη μου "Γλωσσικά και ...άλλα" το παρακάτω κείμενο. Ακολουθεί άρθρο-απάντηση του σημαντικού Έλληνα γλωσσολόγου Γ. Μπαμπινιώτη για την συγκεκριμένη λέξη.

ΛΕΞΙΠΛΑΣΙΑ ΚΑΙ ΛΕΞΙΛΑΓΝΙΑ

Ένα φαινόμενο προς συζήτηση

Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη

            

Σε μια πρόσφατη εκδήλωση διάβασα, σε ένα κείμενο εισήγησης, την λέξη «απεύθυνση». Υπέθεσα ότι ήταν κάποιο ορθογραφικό λάθος και δεν έδωσα σημασία. Με αρκετή έκπληξη όμως άκουσα στην συνέχεια από ομιλητές να χρησιμοποιούν και να επαναλαμβάνουν αυτήν την άγνωστη λέξη. Επιχείρησα να καταλάβω από τα συμφραζόμενα περί τίνος πρόκειται, αλλά δεν κατάφερα να την ερμηνεύσω, μια και η μόνη συγγενική λέξη που μου ερχόταν στο μυαλό ήταν η λέξη «απευθυσμένο», ένας ιατρικός όρος, που για όσους έχουν κάποιες γνώσεις ανατομίας του ανθρώπου, γνωρίζουν ότι αναφέρεται στο τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου, πριν από τον πρωκτό. Σκαλίζοντας λίγο την μνήμη μου θυμήθηκα και την αρχαΐζουσα λέξη «απευθής», που σημαίνει αυτόν που δεν ακούσθηκε, αλλά και τον απληροφόρητο. Ούτε αυτή η ερμηνεία με βοήθησε, αφού οι ομιλητές κάτι άλλο εννοούσαν, όπως αντιλήφθηκα. Προσπάθησα τελικά να ετυμολογήσω την λέξη και τότε συνειδητοποίησα ότι η άγνωστη και περίεργη λέξη συνδεόταν με το ρήμα απευθύνομαι και ήταν προϊόν δημιουργίας κάποιου επίδοξου γλωσσοπλάστη. 

Ομολογώ ότι με προβλημάτισε το όλο θέμα, αλλά δίστασα να διακόψω τους ομιλητές και να τους ρωτήσω γιατί χρησιμοποιούν μια ανύπαρκτη λέξη, καθώς και την σκοπιμότητα αυτής της χρήσης. Εξ άλλου, πιστεύω και υποστηρίζω την θέση ότι κάθε μέλος μιας γλωσσικής κοινότητας, της ελληνικής εν προκειμένω, έχει ίσα δικαιώματα με κάθε άλλον, όχι μόνον να έχει τις δικές του απόψεις και τοποθετήσεις στα γλωσσικά θέματα, αλλά να παίρνει και πρωτοβουλίες στον γραπτό και στον προφορικό λόγο πέρα από τα καθιερωμένα. Έτσι, εδώ και χρόνια χρησιμοποιώ στον γραπτό μου λόγο την αιτιατική του αρσενικού και θηλυκού άρθρου πάντοτε με το τελικό –ν, η απάλειψη του οποίου για διαφόρους «δήθεν» λόγους δεν με πείθει διότι συσκοτίζεται το νόημα της πρότασης, ειδικότερα μεταξύ αρσενικού και ουδέτερου ουσιαστικού. Όσο για τα περί «ευφωνίας» τα ακούω «βερεσέ» και ας μου φέρουν εκατό φιλολόγους και γλωσσολόγους να υποστηρίξουν το αντίθετο για να με πείσουν, μια και δεν τους θεωρώ πιο «ειδικούς» από εμένα στο θέμα της μητρικής μου γλώσσας, αλλά και από οποιονδήποτε άλλον ομιλητή και χρήστη της ελληνικής. Για ποιον λόγο π.χ. πρέπει να γράφω «τη θάλασσα» και όχι «την θάλασσα», αφού το σύμπλεγμα «νθ» υπάρχει στην γλώσσα μας, αρχαία (μανθάνω) και νέα (ανθίζω). 

Επανέρχομαι στο ζήτημα με την γενική παρατήρηση ότι όλα αυτά τα φαινόμενα έχουν σε τελική ανάλυση έναν και μοναδικό κριτή που δεν είναι άλλος από τον κάθε χρήστη της γλώσσας και τελικώς από την συγκεκριμένη γλωσσική κοινότητα, η οποία θα αφομοιώσει ή θα απορρίψει στην πορεία του χρόνου τον κάθε νεολογισμό οποιουδήποτε λεξιπλάστη. 

Έρχομαι τώρα στο ουσιαστικό μέρος της συζήτησής μας, στο ζήτημα της σκοπιμότητας που είναι η προϋπόθεση της δημιουργίας νέων λέξεων και όρων. Η δημιουργία αυτή εξυπηρετεί δύο ανάγκες:

α. Την ανάγκη να ονομάσουμε κάτι καινούριο, ένα φαινόμενο, μια κατάσταση, ένα νέο τεχνικό επίτευγμα ή εργαλείο (π.χ. κουρελούργημα, εθνομηδενισμός, κ.λπ.), αλλά και την ανάγκη να υπάρξει ένα άλλο σημαίνον για έναν διαφορετικό φιλοσοφικό, τεχνικό, επιστημονικό κ.λπ. όρο (σημαινόμενο). 

Σημειώνω ότι και στις παραπάνω περιπτώσεις δεν είναι πάντοτε αναγκαία η δημιουργία νέων λέξεων και συχνά νοηματοδοτούμε μια υπάρχουσα λέξη με άλλο περιεχόμενο π.χ. κινητό – εννοείται τηλέφωνο. 

β. Την ανάγκη ενός λογοτέχνη, διανοητή, καλλιτέχνη κ.λπ. να πρωτοτυπήσει ή να εντυπωσιάσει με την χρήση νέων λέξεων. 

Βεβαίως δεν παραγνωρίζω και το φαινόμενο της δημιουργίας ιδιολέκτων (ιδιαίτερων γλωσσικών στοιχείων) προς χρήση μεταξύ συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων (π.χ. μελών μιας αίρεσης, ενός κόμματος κ.λπ.), συχνά (όχι πάντα) περιθωριακών (άστεγοι, μηχανόβιοι, νεανικές συμμορίες κ.ά.), ώστε να αναγνωρίζονται μεταξύ τους. 

Αναλογίζομαι λοιπόν ποιο άραγε να ήταν το κίνητρο πίσω από την δημιουργία και χρήση αυτής της περίεργης λέξης «απεύθυνση». Υπήρξε κάποια πραγματική και ουσιαστική ανάγκη, προέκυψε τυχαία και άρεσε, προσπάθεια δημιουργίας ιδιολέκτων ή απλή λεξιλαγνία; 

Θα μπορούσα να προτείνω μια σειρά ανάλογων λέξεων/ιδιόλεκτων όπως π.χ. χαμομηλώνω = παρασκευάζω ρόφημα από χαμομήλι, νυχτοκεφαλιάζω = έχω σκοτοδίνη, θαλασσίζω = πλησιάζω στην θάλασσα, λιμνίζω = πλησιάζω σε λίμνη, μπουρδολέγω = λέγω μπούρδες και μύρια άλλα τόσα. 

Πιστεύω πάντως ότι το θέμα παρουσιάζει γενικότερο ενδιαφέρον και ιδιαίτερα για κάποιους (όπως εγώ), που έχουν πάθος με τα γλωσσικά (μερικοί θα το έλεγαν μανία, αλλά δεν με πειράζει), οπότε ευελπιστώ να έχω και μια άλλη άποψη, τουλάχιστον από τον εμπνευστή της νέας λέξης. 

Δ.Ε.Ε.

Λέμε στη γλώσσα μας απεύθυνση, που είπε ο Πρωθυπουργός μιλώντας για «απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος»; Υπάρχει τέτοια λέξη και δεν την ξέρουμε;

Γεώργιος Μπαμπινιώτης, 4 ΜΑΡΤΙΟΥ 2019

Και ξαφνικά χτυπάνε τα τηλέφωνα. Λέμε στη γλώσσα μας απεύθυνση, που είπε ο Πρωθυπουργός μιλώντας για «απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος»; Υπάρχει τέτοια λέξη και δεν την ξέρουμε; Και χα, χα, χα …. 

Σοβαροί, εγγράμματοι δημοσιογράφοι, επιστήμονες, εκπαιδευτικοί, ακροατές, τηλεθεατές αντιδρούν στο άκουσμα τής λέξης. Η απεύθυνση προσκρούει στο γλωσσικό τους αίσθημα. Και τι θέλει να πει… ο ποιητής, εν προκειμένω ο πρωθυπουργός μας, με την «απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος»; 

Μπράβο, λέω! Απορίες για κάτι σημαντικό και ουσιαστικό, για τη γλώσσα μας. Επιτέλους. Έστω κι αν το απεύθυνση θυμίζει —και συνδέεται πράγματι ετυμολογικά— με το απευθυσμένον (έντερο). Και τα δύο ανάγονται ετυμολογικά στο ευθύς: ευθύνω – απευθύνω (αρχική σημασία «καθιστώ κάτι ευθύ, ισιώνω») – απευθυσμένο (το ορθόν τμήμα τού παχέος εντέρου) και απεύθυνση (;) 

H λέξη ἀπεύθυνσις δεν είναι μεν συχνή, αλλά ούτε και νέα∙ χρησιμοποιήθηκε με άλλη σημασία ήδη τον έβδομο μ.Χ. αιώνα στα Ιατρικά τού Παύλου Αιγινήτη (Ἐπιτομῆς ἰατρικῆς βιβλία ζ΄, 6. 92). Στο Λεξικό τής Αρχαίας, στο Liddell-Scott, στο λήμμα ἀπεύθυνσις μαθαίνουμε ότι η λέξη σημαίνει «adjustment, setting” ή όπως αποδίδεται στο ελληνικό Συμπλήρωμα τού Liddell-Scott (από τον Παναγιώτη Γεωργούντζο) «τακτοποίησις, διόρθωσις, προσαρμογή», στο δε εξίσου έγκυρο Σύγχρονο Λεξικό τής Αρχαίας Ελληνικής τού Franco Montanari, το ίδιο λήμμα αποδίδεται ως «διευθέτηση, τακτοποίηση». 

Βεβαίως, ένας πρωθυπουργός δεν έχει σχέση με Γράμματα, λέξεις και λεξικά. Θα άκουσε ο άνθρωπος τη λέξη απεύθυνση που (χωρίς καμιά σχέση με την παλιά) πλάστηκε με νέα σημασία. Κάπου στο λεξιλόγιο τής αριστερής διανόησης με την τάση της προς νεολογισμούς και καινολεξίες (που ενίοτε καταλήγουν σε κενολεξίες). Ίσως το βρήκε και σε λεξικά που σπεύδουν να υιοθετήσουν και να επικυρώσουν ό,τι εμφανίζεται (με περιορισμένη έστω συχνότητα) στο Google. Πάντως δεν το βρήκε στα δικά μας λεξικά: στο λεξικό τού Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, στού Κριαρά, στο λεξικό τού Παπύρου, στού Δημητράκου, στων Τεγόπουλου-Φυτράκη, στού Σταματάκου, στής Πρωίας, στο δικό μου λεξικό, όλοι έχουμε λήμμα απευθύνω (ακολουθούμενο από το λήμμα απευθυσμένο!). 

Τα μεν παλαιότερα από αυτά τα λεξικά δεν γνώριζαν ίσως τη λέξη (γιατί δεν υπήρχε ακόμη), ενώ τα νεότερα θεωρήσαμε προφανώς πρώιμο να υιοθετήσουμε τέτοια λέξη προτού εμφανίσει ευρύτερη χρήση και αποδοχή. Και το ότι εμφανίζεται σε αναζητήσεις στο Google με κάποιες χιλιάδες; Αυτές δεν δεσμεύουν τον λεξικογράφο, όταν δεν εκτιμά τη χρήση του ως ευρεία και όταν μάλιστα (όπως αποδείχθηκε στην πράξη) τόσοι έγκυροι ομιλητές τής γλώσσας αντιδρούν αυθόρμητα με αρνητικό τρόπο, εκπλήσσονται και σατιρίζουν ακόμη μια τέτοια χρήση. 

Βεβαίως, ως τύπος (μορφολογικά/γραμματικά) δεν ξενίζει η λέξη: κατά τα διευθύνω – διεύθυνση και κατευθύνω – κατεύθυνση (αυτά τα δύο υπάρχουν), μπορεί να πλασθεί και τύπος απευθύνω – απεύθυνση. Και ένας τέτοιος νεολογισμός φαίνεται πως άρχισε όντως δειλά-δειλά να χρησιμοποιείται τελευταία, ως το ουσιαστικό τού απευθύνομαι, με τη σημασία «το να απευθύνεις / να απευθύνεσαι». 

Είναι ευρύτερα αποδεκτός ο νεολογισμός αυτός; Oχι. Ηχεί ακόμη ξένος και παράξενος στα αφτιά των ομιλητών τής γλώσσας μας —ίσως και λόγω συνειρμού προς το απευθυσμένο (όρθό έντερο). «Τι είναι πάλι τούτο;» αναρωτιούνται πολλοί. Ωστόσο, ψάχνοντας στο Διαδίκτυο —το είπα ήδη—, διαπιστώνεις ότι κάποιοι το χρησιμοποιούν. Κάποιοι κάνουν απεύθυνση ή απευθύνσεις. Εγώ και ως ομιλητής και ως λεξικογράφος θα το απέφευγα ακόμη, ακριβώς για να μην ενοχλώ τους συνομιλητές ή τους αναγνώστες μου. Αν καθιερωθεί, θα το υιοθετήσω και ως κύριο λήμμα τού λεξικού μου. 

«Επιδείνωση τής λέξης»: όταν μετά το νεολογιστικό απεύθυνση πέσουν και δύο άλλες γενικές («απεύθυνση πλατιού καλέσματος»), φραστικά το γλωσσικό αίσθημα αντιδρά ακόμη περισσότερο. Όσο δεν ενοχλεί φραστικά το «απευθύνουμε πλατύ κάλεσμα», τόσο η «απεύθυνση καλέσματος» και μάλιστα η «απεύθυνση πλατιού καλέσματος» είναι αυτή που «φορτώνει» περισσότερο και προσκρούει στο γλωσσικό αίσθημα των περισσοτέρων. Και αντιδρούν απορηματικά έως απορριπτικά και ειρωνικά. Και με επικαλούνται (ως λεξικογράφο)! «Τι λέω;». Ε, λέω αυτά που γράφω εδώ. Για την ιστορία επίσης αναφέρω ότι το ίδιο το ρήμα απευθύνω/απευθύνομαι (το πρωτόθετο, η βάση δηλ. τού παραγώγου απεύθυνση) αμφισβητείται από τον πολύν Γεώργιο Ζηκίδη στο γνωστό λεξικό του, ο οποίος παρατηρεί «κακῶς δὲ νῦν δι’ αὐτοῦ [τού ἀπευθύνω] ἑρμηνεύεται τὸ γαλλ. adresser la parole à quelqu’ un», συμβουλεύοντας να λέμε «αποτείνω τον λόγον» και «αποτείνομαι προς κάποιον». 

Τελικά, το να μιλάμε για τις λέξεις μας και τη γλώσσα γενικότερα, έστω και για «απευθύνσεις», έστω και διαφωνώντας, είναι θετικό και παρήγορο. Δείχνει ότι δεν χάσαμε ακόμη το ενδιαφέρον μας για καίρια στοιχεία τής ύπαρξης και τής ταυτότητάς μας.

* Ο Γιώργος Μπαμπινιώτης είναι καθηγητής Γλωσσολογίας, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών 

Πηγή: Protagon.gr

Το «έγκλημα» Τσίπρα στην ελληνική γλώσσα

Το «έγκλημα» Τσίπρα 

στην ελληνική γλώσσα

Τα απίστευτα γλωσσικά ατοπήματα 

της κυβέρνησης

Είναι ευρέως γνωστό ότι γλώσσα και σκέψη είναι άρρηκτα δεμένες μεταξύ τους: η σωστά δομημένη, πλούσια και ευέλικτη γλώσσα στηρίζει την υψηλού επιπέδου σκέψη, ενώ το υψηλό νοητικό επίπεδο αποτελεί το κατάλληλο έδαφος για την καλλιέργεια σωστής γλώσσας.

Είναι επίσης γνωστό ότι τα μέλη της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, με τον ίδιον τον πρωθυπουργό σε πρωταγωνιστικό ρόλο, υποπίπτουν συχνά-πυκνά σε γλωσσικά ολισθήματα.

Δεδομένου ότι η γλώσσα που χρησιμοποιεί κανείς είναι αποκαλυπτική του τρόπου με τον οποίο σκέφτεται, η κακοποίηση αυτή της ελληνικής γλώσσας, σε συνδυασμό με ένα λαϊκότροπο ενίοτε επίπεδο λόγου, υποδηλώνει το γενικότερο έλλειμμα παιδείας και εσωτερικής καλλιέργειας που χαρακτηρίζει δυστυχώς τους κυβερνώντες.

Πέραν της άφθονης τροφής που έχουν προσφέρει στους χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι κατά καιρούς ατυχέστατες διατυπώσεις του πρωθυπουργού, όπως «πλατιά απεύθυνση», «στροφή 360 μοιρών», «θα καθαρίσουμε την κόπρο του Αυγέα», «έρχεται επιτέλους η ώρα να θρέψουμε τους καρπούς των κόπων μας», «οι ακατάληπτοι δεσμοί που μας φέρνουν σήμερα εδώ, στην πρώτη γραμμή της Ευρώπης», «η θρυλική για την επικινδυνότητα και την ταλαιπωρία που εξασφάλιζε η εθνική οδός Κορίνθου-Πατρών», φανερώνουν τόσο την έλλειψη γνώσης όσο και την έλλειψη διάθεσης από πλευράς του να καλύψει τα γλωσσικά αυτά κενά.

Απογοητευτικές είναι οι επιδόσεις του έλληνα πρωθυπουργού και στη χρήση της αγγλικής γλώσσας, στην οποία παραδόξως επιμένει, μολονότι σε πολλές περιπτώσεις η προφορά του και η αδυναμία κατανόησης των όσων διαμείβονται με τους εκάστοτε συνομιλητές του τον εκθέτουν ανεπανόρθωτα.

Πέραν του πρωθυπουργού, και άλλα μέλη της κυβέρνησης αρέσκονται σε αυτόν τον ομολογουμένως ιδιαίτερο τρόπο έκφρασης, που θα μπορούσε να αποδοθεί ως γλώσσα ΣΥΡΙΖΑ: ο Παύλος Πολάκης με το ανεπανάληπτο «κόπι πάστε», η Έφη Αχτσιόγλου με το «Δεν μου διέσχισε το μυαλό ότι θα μπορούσε να συμβεί αυτό», η Κατερίνα Νοτοπούλου με τον «διευθύνων σύμβουλο» και το «να επανανοματοδοτήσουμε την πολιτική», ο Τάσος Πετρόπουλος με τα «φακ νιουζ».

 Ομάδα Αλήθειας@omadaalithias

Έχουμε δακρύσει..

1) Αντί για γάιδαρο λέει καμήλα

2) Λέει queue που σημαίνει ουρά κόσμου (πχ σε τράπεζα) και όχι tail που είναι η ουρά ζώου

https://www.in.gr/2019/03/02/politics/egklima-tsipra-stin-elliniki-glossa-ta-apisteyta-glossika-atopimata-tis-kyvernisis/

Και αν καταργούσαμε τα Ελληνικά;

Και αν καταργούσαμε τα Ελληνικά;

ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ

Η​​ κοινωνική αφασία είναι προϊόν ή αιτία της γλωσσοπενίας; Φταίει το λεξιλόγιο των εκατόν πενήντα λέξεων που παράγει σπινθήρες (στην κυριολεξία) στους εγκεφαλικούς νευρώνες του φύλαρχου των Εξαρχείων; Ή μήπως για την αγλωσσία του ευθύνονται η οικογένεια και το σχολείο που τον διαπαιδαγώγησαν στην αυθαιρεσία; Τι έγινε πρώτο, η κότα ή το αυγό; Χάσαμε τη γλώσσα μας με αποτέλεσμα να χάσουμε τη δυνατότητα της σκέψης μας; Ή μήπως επειδή ξεμάθαμε να σκεφτόμαστε ατρόφησε το εργαλείο; Στη γλώσσα κατοικεί η ύπαρξη. Και την έχουμε εγκαταλείψει σαν εκείνα τα παλιά κτίρια που επειδή δεν χρησιμοποιούνται καταρρέουν. Η Αθήνα είναι γεμάτη με τέτοια.

Κι όμως, σε ορισμένους κύκλους η ορθή χρήση των ελληνικών είναι του συρμού. Λεξικά εκδίδονται και μοσχοπουλιούνται σαν ζεστά ψωμάκια, και κάτι ονόματα στις μαρκίζες του Διαδικτύου σιτίζονται αλιεύοντας σολοικισμούς και γραμματικές παρεκτροπές. Ελληνομαθείς οι μεν, γλωσσολόγοι οι δε, ελληνοπρεπείς εκ των ων ουκ άνευ και οι μεν και οι δε. Το πνεύμα του Μιστριώτη παραμένει ζωντανό, κι ας μη μιλάει καθαρεύουσα. Η λατρεία του ορθοδόξου σχήματος. Ο κ. Μπαμπινιώτης παρασκευάζει λέξεις βάσει κανόνων, και κάποιος κύριος στο Διαδίκτυο περνάει τις μέρες του σοβατίζοντας ρωγμές στους τοίχους των κειμένων. Δημοφιλείς και οι δύο. Σαν τους αρχιτέκτονες του υπουργείου Πολιτισμού που επέμεναν στο ακροκέραμο του διατηρητέου ενώ στο διπλανό κτίριο, που δεν ήταν διατηρητέο, γινόταν το έλα να δεις. Το έλεγε πολύ καλά ο Συκουτρής: η Ελλάδα βγάζει φιλολόγους, δεν έχει όμως έναν φιλόσοφο. Η γλώσσα δεν είναι νεοκλασικό διατηρητέο.

Γιατί όμως τα παιδιά στο σχολείο αδιαφορούν για τα ελληνικά; Στην καλύτερη περίπτωση, γιατί στη χειρότερη τα αντιπαθούν, τα μισούν, τα νιώθουν σαν βάρος. Χαμένος χρόνος, έλεγαν οι προοδευτικοί της δεκαετίας του ογδόντα, να μάθεις τα πνεύματα και την περισπωμένη. Ας μας πουν τώρα πού πήγε ο κερδισμένος χρόνος του μονοτονικού. Μακάρι να μάθαιναν καλά αγγλικά ή γαλλικά. Αν ήταν δε τα αγγλικά, τώρα με το Brexit, ας ήταν η Ελλάδα μια από τις χώρες που θα έσωναν την τιμή της αγγλικής στην Ε.Ε., η οποία θα παραμείνει επίσημη γλώσσα, καμία όμως από τις χώρες-μέλη δεν θα την έχει ως δική της. Επίσημη γλώσσα της Ιρλανδίας είναι τα Gaellic. Τίποτε. Μπούρδες. Απλώς τα ελληνικά υπόκεινται στον νόμο της ευτέλειας που κατακεραυνώνει όποια αξία της ανθρώπινης συνθήκης εμπίπτει στην ελληνική επικράτεια, από τη δημοκρατία ως τη σηματοδότηση της τροχαίας.

Είμαστε ένας συλλογικός σολοικισμός τον οποίον τον ενσαρκώνουν μορφές σαν αυτή του κ. Κατρουγκάλου. Αυτός φορώντας ποσέτ με σαγιονάρα υποθέτω ότι έχει στον νου του τη φωτογραφία από το εξώφυλλο του Abbey Road των Beatles. Δεν του περνάει απ’ το μυαλό ότι θα μπορούσε να πάρει το βραβείο βαλκανικής κομψότητας στον «Καιρό των Τσιγγάνων» του Κοστουρίτσα. Είναι το αντίστοιχο πρόβλημα με τη γλώσσα: την κακοποιούμε με το ήθος μας κι εκείνη μας εκδικείται.

Διά ταύτα. Εισηγούμαι την κατάργηση της διδασκαλίας των Νέων Ελληνικών στη Μέση Εκπαίδευση. Ετσι όπως γίνεται μάλλον πρόκειται για συκοφαντική δυσφήμιση μιας γλώσσας με μικρή εμβέλεια στον σύγχρονο κόσμο, μεγάλη όμως Ιστορία. Το βάθος του χρόνου αντισταθμίζει τη στενότητα του χώρου; Το πρόβλημα της σύγχρονης Ελλάδας. Αντ’ αυτής προτείνω δημιουργία ειδικών τμημάτων, προτύπων, επιλέκτων, αρίστων, οι οποίοι θα διδάσκονται ελληνικά από τον Ομηρο ως τον Σεφέρη. Θα διδάσκονται επίσης την επιρροή που είχαν αυτά τα ελληνικά σε όλο τον δυτικό πολιτισμό, από τον Κικέρωνα ως τον Καμύ. Θα μάθουν ότι τη γλώσσα που μιλάνε τη δούλεψε ο Σολωμός και ο Παπαρρηγόπουλος. Δεν θα ντρέπονται για την καθαρεύουσα, ούτε για το βάθος των αιώνων που αντηχεί σε κάθε λέξη που χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους.

Μέτρο αντιδημοκρατικό; Μην ανησυχείτε, δεν πρόκειται ποτέ να γίνω υπουργός Παιδείας. Πώς να τολμήσω να υπηρετήσω την τέχνη που έχει δοξάσει ένας Γαβρόγλου; Μια πρόταση κάνω, ως ταπεινός αρθρογράφος. Απλώς θυμήθηκα την ιστορία του Καποδίστρια με τις πατάτες. Ετσι μπας και καταλάβουν όλοι αυτοί που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά ως πατάτα, και δη προτηγανισμένη, τη θρεπτική τους αξία.

http://www.kathimerini.gr/925017/opinion/epikairothta/politikh/kai-an-katargoysame-ta-ellhnika

Φιλοσκοπιανή μικρόνοια…

Η επιτροπή που κατασκεύασε την σκοπιανή γλώσσα και το αλφάβητο, τον Νοέμβριο του 1944:

Vasil Ilioski, Hristo Zografov, Krum Toshev, Dare Djambas, Venko Markovski, Mirko Pavlovski, Mihail Petrushevski, Hristo Prodanov, Georgi Kiselinov, Georgi Shoptraianov, Iovan Kostov.

 Φιλοσκοπιανή μικρόνοια…

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Υπάρχει στο Διαδίκτυο μια ιστοσελίδα η οποία αποτελεί μια αστείρευτη πηγή γέλιου με τα όσα γράφει και υποστηρίζει η διαχειρίστριά του με το κακόηχο ψευδώνυμο «μπελομόρσκα» (=αιγαιάτισσα), γνωστή και ως «μπελομότσκα».

Σχετικά πρόσφατα, αναζητώντας κάτι σε μια μηχανή αναζήτησης, έπεσα σε ένα παλαιότερο, αλλά εξαιρετικά διασκεδαστικό διαχρονικά, κείμενό της με τον πομπώδη τίτλο  «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ». Συμβαίνει να ασχολούμαι συστηματικά εδώ και πολλά χρόνια με τα γλωσσικά θέματα και ισχυρίζομαι ότι έχω αρκετές γνώσεις, μια και έχω γράψει ένα βιβλίο, πολλά σχετικά κείμενα και αρθρογραφώ κατά καιρούς σε έντυπα πανελλήνιας κυκλοφορίας, αλλά και τοπικές εφημερίδες ανά την Ελλάδα.

Παραδέχομαι ότι γέλασα με την ψυχή μου με τα όσα διάβασα στο εν λόγω κείμενο, ταυτόχρονα όμως προβληματίστηκα με τα γραφόμενα και τους ανυπόστατους, αλλά και ανόητους, ισχυρισμούς που περιείχαν. Και τούτο διότι μόνον εντελώς αμόρφωτοι και αγράμματοι ξυλοσχίστες θα συμφωνούσαν και θα πείθονταν με τις λανθασμένες πληροφορίες, τις ασυναρτησίες, τις απλοϊκές ταυτολογίες και τα ξεκαρδιστικά αυθαίρετα συμπεράσματα του άρθρου.

Πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο να παρουσιάσουμε όσο συνοπτικά γίνεται το περισπούδαστο αυτό πόνημα, ώστε να μη παραμείνουμε στην κριτική.

Το άρθρο ξεκινάει με έναν εξωφρενικό, καθαρά προπαγανδιστικό, ισχυρισμό: «Πολλές φορές έχουμε ακούσει η διαβάσει ότι η σύγχρονη ελληνική γλώσσα και το ελληνικό αλφάβητο που χρησιμοποιούμε, είναι η απόδειξη ότι οι σημερινοί κάτοικοι της Ελλάδας είναι οι βιολογικοί απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων».

Ακόμα και σε μετρίως σοβαρά άρθρα, όταν διατυπώνονται τέτοιοι ισχυρισμοί (και μάλιστα «πολλές φορές») υπάρχουν παραπομπές για το πού ακούστηκε ή γράφτηκε αυτό, πότε, σε ποιο μέσο (έντυπο, Ρ/Φ, Τ/Ο, Διαδίκτυο κλπ) ποια ή ποιος το υποστηρίζει. Εάν δεν υπάρχει το παραμικρό, τότε θεωρώ ότι έχω το δικαίωμα να αποκαλέσω αυτήν που έγραψε ή αυτόν που της υπαγόρευσε τα παραπάνω, ψεύτη, τσαρλατάνο ή φαιδρό προπαγανδιστή. Βεβαίως, υπάρχει και η εκδοχή ένα αμόρφωτο ή ημιμαθές άτομο άλλα να διαβάζει και άλλα να καταλαβαίνει, λόγω του χαμηλού μορφωτικού ή πνευματικού του επιπέδου.

Πάμε παρακάτω:

«Για να καταρρεύσει αυτός ο απαράδεκτος και ρατσιστικός μύθος αρκεί μια απλή διαπίστωση: η σημερινή ελληνική ΔΕΝ είναι η γλώσσα που μιλούσαν οι αρχαίοι Έλληνες (Αττική, Ιωνική, κτλ) αλλά η ΚΟΙΝΗ, δηλαδή η γλώσσα που είχε σαν βάση την Αττική διάλεκτο, αλλά με δάνεια και προσθήκες από πολλές άλλες αρχαίες γλώσσες (Περσική, Φρυγική, κτλ) και ήταν κοινή σε πολλούς λαούς γιατί την χρησιμοποιούσαν ως γλώσσα του εμπορίου και της διοίκησης στην ελληνιστική εποχή και στην συνέχεια στο Βυζάντιο».

Εδώ η σύγχυση και η ημιμάθεια είναι προφανής. Μα και βέβαια «η σημερινή ελληνική ΔΕΝ είναι η γλώσσα που μιλούσαν οι αρχαίοι Έλληνες». Οι σημερινοί Γερμανοί μιλούν αρχαία γερμανικά; Τι ανοησία είναι αυτή! Η συνέχεια αποκαλύπτει την ασχετοσύνη του ατόμου, που με αυτό που γράφει αναιρεί την αμέσως προηγούμενη πρόταση: Οι αρχαίοι Έλληνες μιλούσαν την ΚΟΙΝΗ! Και για να χειροτερεύσει αυτό που γράφει συνεχίζει ακάθεκτα με τα εξής φαιδρά: Η Κοινή «είχε σαν βάση την Αττική διάλεκτο, αλλά με δάνεια και προσθήκες από πολλές άλλες αρχαίες γλώσσες (Περσική, Φρυγική, κτλ) και ήταν κοινή σε πολλούς λαούς γιατί την χρησιμοποιούσαν ως γλώσσα του εμπορίου και της διοίκησης στην ελληνιστική εποχή και στην συνέχεια στο Βυζάντιο»!
Χάος! Ας τα πιάσουμε με την σειρά: Όπως γνωρίζουμε σήμερα η λεγόμενη "πρωτο-ελληνική" διασπάσθηκε σε διαλέκτους, οι οποίες διαμορφώθηκαν οριστικά μετά το 1900 π.Χ. στις γνωστές μας αρχαιοελληνικές διαλέκτους Αιολική, Ιωνική, Αρκαδοκυπριακή και στην ομάδα των Δυτικών διαλέκτων (Δωρική, αρχαία Μακεδονική κλπ). Οι αρχαίοι Έλληνες λοιπόν ΔΕΝ μιλούσαν την ΚΟΙΝΗ, η οποία προέκυψε αιώνες ΑΡΓΌΤΕΡΑ. 

Ποια όμως είναι αυτά τα δάνεια και προσθήκες από την …Περσική και την …Φρυγική; Ανύπαρκτα, για όποιον έχει ελάχιστες γνώσεις Ιστορικής Γλωσσολογίας. Και βεβαίως η ελληνιστική κοινή ΔΕΝ ήταν σε χρήση στο …Βυζάντιο, διότι απλούστατα είχε εξελιχθεί στην μεσαιωνική ελληνική. 

Η αρλουμπολογία συνεχίζεται με τα εξής εκπληκτικά: «Αυτή η «κοινή» γλώσσα μπόρεσε να επιβιώσει ως τις μέρες μας, με όλες της φυσικές αλλαγές και προσθήκες μέχρι την σημερινή «δημοτική», λόγο (εννοεί: λόγω) της ελληνορθόδοξης Εκκλησιάς και βασικά λόγο (Σημ. ΔΕΕ: μονίμως ανορθόγραφη) του Ελληνορθόδοξου πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης το οποίο μαζί με την θρησκευτική κατήχηση, φρόντιζε και για την διδασκαλία της «ελληνικής» γλώσσας στους χριστιανούς κάθε φυλής και προέλευσης. Τώρα, πως βγαίνει συμπέρασμα ότι όσοι μιλούν τα «ελληνικά» σήμερα είναι απόγονοι αρχαίων Ελλήνων, είναι άξιο απορίας!». Προσωπικά δεν έχω καμιά απορία! Τέτοιες σαχλαμάρες μόνον φιλοσκοπιανοί αρρωστημένοι εγκέφαλοι μπορούν να τις υποστηρίζουν. Ώστε το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης είχε ανοίξει φροντιστήρια ελληνικών! Μάλιστα!

Στην συνέχεια επιχειρεί να παρουσιάσει στους κεχηνότες ατυχείς αναγνώστες της κάποια …γλωσσολογικά στοιχεία περί λατινικής και σύγχρονων ευρωπαϊκών γλωσσών, περί λατινικού αλφαβήτου και καταλήγοντας στο κορυφαίο (έτσι νομίζει) επιχείρημα: Το ότι πολλοί διαφορετικοί λαοί χρησιμοποιούν σήμερα το λατινικό αλφάβητο και πολλές λατινικές λέξεις, (δεν σημαίνει ότι) έχουν κάποια εθνική η φυλετική συγγένεια με τους αρχαίους Ρωμαίους η άλλους αρχαίους λαούς της Ιταλίας. Μα προφανώς! Υποστηρίζει κάποιος κάτι διαφορετικό; Αυτά της λένε οι σκοπιανοί καθοδηγητές της; Την προκαλώ ανοιχτά και δημοσίως να προσκομίσει κείμενα σοβαρών συγγραφέων και αρθρογράφων που να ισχυρίζονται ότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων επειδή χρησιμοποιούμε το ελληνικό αλφάβητο! Σε τι παράνοια ζει αυτό το άτομο; Τι ηλιθιότητες είναι αυτές που φαντασιώνει; Φτιάχνει παραμύθια με το μυαλό της και τα παρουσιάζει για πραγματικότητες; Την δουλεύουν κάποιοι με τέτοιες παλαβομάρες και τις παίρνει στα σοβαρά; Μα είναι δυνατόν; Και όμως! Αυτό είναι το επίπεδο των φιλοσκοπιανών. Επίπεδο σανοφάγων που μόνο τέτοια βλακώδη επιχειρήματα μπορούν να καταλάβουν.

Ο λόγος της εμφάνισης και της σκοπιμότητας αυτού του άρθρου επί τέλους αποκαλύπτεται στην παράγραφο που ακολουθεί: «Η Αγγλική γλώσσα που σήμερα ομιλείτε (ήθελε να γράψει: ομιλείται) από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο ως δεύτερη γλώσσα, θα μπορούσε ποτέ να θεωρηθεί ότι αποδεικνύει κάποια κοινή εθνοτική η φυλετική καταγωγή όλων αυτών των ανθρώπων με τους αρχαίους κατοίκους του σημερινού κράτους του Η. Βασιλείου το οποίο θα μπορούσε να αξίωση (εννοεί: να αξιώσει) εδαφικές και πολιτιστικές διεκδικήσεις πχ στις ΗΠΑ, λόγο (άντε πάλι!) κοινής γλώσσας; Είναι τελείως γελοία μια τέτοια σκέψη! Και όμως, η πλειοψηφία των σύγχρονων Ελλήνων θεωρεί αυτήν την γελοιότητα ως την σοβαρότερη απόδειξη της αρχαίας εθνολογικής καταγωγής τους και αυτό το αυθαίρετο συμπέρασμα χρησιμοποιούν διάφοροι κύκλοι στην Ελλάδα για να πατάξουν κάθε προσπάθεια Ελλήνων πολιτών να διατηρήσουν τις μητρικές τους γλώσσες».

Εμ, γράψτο από την αρχή κοπέλα μου! Μη μας γεμίζεις αλογόμυγες! Δεν χρειαζόταν να ιδρώσεις για να γράψεις αυτές τις χαζομάρες! Πες μας αυτό που επιδιώκεις, με απλά λόγια: Θέλω να διδάσκεται σε κάποιους βαρεμένους στην Ελλάδα (παλιούς βουλγαρόφρονες Εξαρχικούς που μεταλλάχθηκαν σχετικά πρόσφατα σε «μακεντόντσι»), η σκοπιανή τεχνητή γλώσσα και μετά να ζητήσουμε να αναγνωριστούν ως μειονότητα. Αυτός δεν είναι ο στόχος σας; Γελάμε μεν, αλλά εκνευριζόμαστε δε. Ειδικότερα εμείς οι ντόπιοι που ομιλούμε τα γνήσια ιδιώματα στις περιοχές μας, δεν πρόκειται ποτέ να δεχθούμε να τα αντικαταστήσουμε με τα σκοπιανά γλωσσικά κατασκευάσματα, όπως επιδιώκουν κάποια κέντρα.

Και όπως σου έχω ξαναγράψει:

«Είμαι ντόπιος Μακεδόνας Έλληνας, με αυτήν ακριβώς την σειρά. Το πρώτο αποτελεί την τοπική πολιτιστική μου ταυτότητα, το δεύτερο την γεωγραφική μου ταυτότητα και το τρίτο την εθνοτική μου ταυτότητα. Και αν θέλεις να συνεχίσω, είμαι Ευρωπαίος και όχι Αφρικανός, Αμερικανός ή Ασιάτης. Ορισμένοι αδυνατούν αυτά να τα ξεκαθαρίσουν με αποτέλεσμα να διακατέχονται από πλήρη σύγχυση και αποπροσανατολισμό».

Αυτά και θα επανέλθω αν χρειαστεί.

ΔΕΕ

Υ.Γ. Για όσες/όσους επιθυμούν να πληροφορηθούν περισσότερες λεπτομέρεις, υπάρχει το εξαιρετικό κείμενο «Αρχαίες ελληνικές διάλεκτοι» του Αν. Καθηγητή Ιστορικο-συγκριτικής Γλωσσολογίας στο Παν/μιο Αθηνών κ. Νίκου Παντελίδη (2007) και ειδικότερα το τελευταίο μέρος του «Παρακμή και υποχώρηση των αρχαίων ελληνικών διαλέκτων», που υπάρχει εδώ:  http://ethnologic.blogspot.gr/2010/12/blog-post_19.html

Η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός θα διδάσκονται σε πανεπιστήμιο της Κίνας

Ο ελληνικός πολιτισμός 

ταξιδεύει στην Κίνα 

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΛΑΚΑΣΑΣ

Η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός θα διδάσκονται στο Πανεπιστήμιο Guangdong της Κίνας, ένα από τα σπουδαιότερα κινεζικά Πανεπιστήμια με υψηλότατη διεθνή κατάταξη. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, μέσω της Φιλοσοφικής Σχολής του, ρίχνει τις γέφυρες συνεργασίας με το κινεζικό πανεπιστήμιο.

Ειδικότερα, στις αρχές Ιουνίου αντιπροσωπεία του πανεπιστημίου επισκέφθηκε την Ελλάδα και το ΕΚΠΑ. Την Πέμπτη, 2 Ιουνίου, κατά την συνάντηση της κινεζικής αντιπροσωπείας υπό τον αντιπρόεδρο του πανεπιστημίου κ. LIU Haichun με επιτροπή προέδρων και καθηγητών τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής υπό την κοσμήτορα κ. Ελένη Καραμαλέγκου, αποφασίστηκαν η επιστημονική και εκπαιδευτική στήριξη και ο τρόπος λειτουργίας του νεοϊδρυθέντος Τμήματος Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Guangdong.

Οι κινέζοι φοιτητές του εν λόγω Τμήματος θα πραγματοποιούν ένα έτος από τις τετραετείς προπτυχιακές σπουδές τους στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ. Επίσης, όπως εξήγησε μιλώντας στην «Κ» η κ. Καραμαλέγκου, διδάσκοντες εξειδικευμένοι στην διδασκαλία της Ελληνικής ως ξένης γλώσσας με εμπειρία από το Διδασκαλείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας και το ομώνυμο διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα της Φιλοσοφικής Σχολής, θα στελεχώσουν το νεοσύστατο Τμήμα για τη διδασκαλία της γλώσσας ενώ καθηγητές, κυρίως από τα Τμήματα Φιλολογίας, Ιστορίας - Αρχαιολογίας, Θεατρικών Σπουδών και Μουσικών Σπουδών, θα συμβάλουν στη διδασκαλία της ελληνικής λογοτεχνίας, της ιστορίας και του πολιτισμού με βραχύχρονες σεμιναριακές διδασκαλίες καθώς και στην πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων στο κινεζικό πανεπιστήμιο. Συζητήθηκε δε και η προοπτική πραγματοποίησης κοινού μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών.

Την Παρασκευή 3 Ιουνίου, σε συνάντηση της κινεζικής αντιπροσωπείας με τον πρύτανη του ΕΚΠΑ, Θάνο Δημόπουλο, και τον αναπληρωτή πρύτανη Κωνσταντίνο Μπουραζέλη, επικυρώθηκε η συνεργασία ενώ συζητήθηκαν οι δυνατότητες περαιτέρω επιστημονικών ανταλλαγών μεταξύ των δύο πανεπιστημίων.

http://www.kathimerini.gr/862793/article/epikairothta/ellada/o-ellhnikos-politismos-ta3ideyei-sthn-kina

Νους υγιής σε σώμα υγιές…

Τμήμα Φυσικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Νότιας Καλιφόρνιας 

(USC) στο Λος Άντζελες

Νους υγιής σε σώμα υγιές…

«Μήγαρις ἔχω ἄλλο στό νοῦ μου,

πάρεξ ἐλευθερία καί γλῶσσα;»

Διονύσιος Σολωμός

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Στον αρχαίο κόσμο υπήρχε η έκφραση, προερχόμενη από στίχους του Ρωμαίου σατιρικού ποιητή Γιουβενάλη (Decimus Iunius Iuvenalis, 55-135 μ.Χ.), Saturae (Σάτιραι), Liber IV, Satura X, 356: «orandum est ut sit mens sana in corpore sano» (πρέπει να ευχόμαστε να υπάρχει νους υγιής σε σώμα υγιές) που είναι γνωστή στην εκδοχή «νοῦς ὑγιής ἐν σώματι ὑγιεῖ», καθώς και στην μετέπειτα εκδοχή «άνθρωπος ψυχήν και σώμα σύμμετρος».

Περιδιαβαίνοντας το διαδίκτυο μπορούμε να εντοπίσουμε δεκάδες και εκατοντάδες αναρτήσεις και σχόλια με συμβουλές για το υγιές σώμα, πώς θα χάσουμε κιλά, ποια είναι η σωστή δίαιτα, ποιες τροφές είναι υγιεινές, πώς θα αποκτήσουμε γραμμωτούς κοιλιακούς, πώς παρασκευάζουμε υγιεινά φαγητά κλπ, κλπ.

Αντίθετα, οι αναρτήσεις για το πώς θα βελτιώσουμε το πνεύμα μας σπανίζουν ή είναι ανύπαρκτες.

Το θλιβερό με όλες αυτές τις συμβουλές για την φροντίδα του σώματος που προαναφέραμε είναι ότι προέρχονται από άτομα με χαμηλό έως μέτριο μορφωτικό επίπεδο, όπως προκύπτει από τα κακογραμμένα κατά κανόνα κείμενά τους και αναρωτιέσαι για ποιον λόγο παραμελούν την βελτίωση του μυαλού τους και ασχολούνται μόνον με το σώμα τους, καλώντας μας μάλιστα να τους μιμηθούμε.

Υποθέτω ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι στις δυτικές, παρακμιακές κοινωνίες, έχει θεοποιηθεί το σώμα, η φροντίδα του οποίου έχει δημιουργήσει μια τεράστια βιομηχανία πολλών δισεκατομμυρίων στην οποία περιλαμβάνονται οίκοι μόδας, αρωματοποιΐες, φαρμακοβιομηχανίες, κοσμηματοποιΐες, γυμναστήρια, εξειδικευμένα εστιατόρια, διαφημιστικές εταιρείες και πολυάριθμοι άλλοι παράπλευροι κλάδοι.

Πιθανότατα κάποιοι να ρωτήσουν: Και πώς μπορούμε να βελτιώσουμε το πνεύμα; Θα μπω στον πειρασμό να δώσω κι εγώ μια συμβουλή, αλλά όχι για την φροντίδα του σώματος όπως κάνουν άλλοι.

Ισχυρίζομαι λοιπόν ότι εκείνο που οφείλουμε να βελτιώσουμε όλοι μας, πριν από οτιδήποτε άλλο, είναι η γλώσσα που μιλάμε και γράφουμε, ως βασική και απαραίτητη προϋπόθεση για την βελτίωση του μυαλού μας.

Και τι πρόβλημα υπάρχει με την γλώσσα θα αναρωτηθούν ίσως κάποιοι και αν πράγματι υπάρχει τι μπορεί να γίνει;

Έχει υποστηριχθεί (και υποστηρίζεται ακόμη από ορισμένους "προοδευτικούς" κύκλους γλωσσολογούντων) η θεωρία της "εργαλειακότητας" της γλώσσας, δηλ. ότι η γλώσσα δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα απλό μέσο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Δυστυχώς, αυτή η λογική και η νοοτροπία της "ήσσονος προσπάθειας" που καλλιεργήθηκαν στην Εκπαίδευση από βολεμένους συνδικαλιστές και κομματικούς εγκάθετους, έπληξαν ανεπανόρθωτα την Παιδεία, παράγοντας στρατιές αγραμμάτων και ημιμαθών, υποβιβάζοντας συστηματικά το μορφωτικό επίπεδο των νεοελλήνων, πιθανότατα για την ευκολότερη πολιτική χειραγώγησή τους. Η υψηλού επιπέδου εκπαίδευση περιορίστηκε δραματικά και έγινε προνόμιο των γόνων των ευπορότερων ομάδων του πληθυσμού, παρά τις ευσυνείδητες προσπάθειες των εκπαιδευτικών των δημοσίων σχολείων. Οι ίδιοι κύκλοι μάλιστα ισχυρίζονται ξεδιάντροπα ότι "η αριστεία είναι στίγμα" και επομένως καταδικαστέα κοινωνικά και πολιτικά! Η άποψη αυτή διακηρύχθηκε, παρά τις εκ των υστέρων διορθώσεις, από τον ίδιο τον τ. υπουργό ...Παιδείας της "πρώτης φοράς αριστερής" Κυβέρνησης, Μπαλτά. Προφανώς, χαμηλής νοημοσύνης και αγράμματοι μουζίκοι είναι πολύ ευκολότερο να χειραγωγηθούν και να διοικηθούν.

Όπως έχει τονιστεί: 

"Η γλώσσα είναι μία από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις του ανθρώπινου πολιτισμού, αφού χάρη σ' αυτή ο άνθρωπος ανέπτυξε τον λόγο που αποτελεί τη βάση του πολιτισμού. 

Τα όρια του κόσμου μου είναι τα όρια της γλώσσας μου, κατά τον Wittgestein. Αυτό σημαίνει, γνωρίζω τον κόσμο όσο μου επιτρέπουν οι γλωσσικές μου ικανότητες- επικοινωνώ με τον κόσμο και τα πράγματα στον βαθμό που έχω τις γλωσσικές προϋποθέσεις. Οι δυνατότητες της διάνοιας του ανθρώπου εξαρτώνται από το επίπεδο της γλώσσας που είναι σε θέση να μεταχειρίζεται. Γιατί ο άνθρωπος του οποίου οι γλωσσικές δυνατότητες είναι περιορισμένες δεν μπορεί ούτε να εκφράσει αυτό που σκέπτεται ούτε να σκεφθεί ολοκληρωμένα. Αναγκαστικά, βρίσκεται εγκλωβισμένος μέσα σε ένα στενό και ασφυκτικό γλωσσικό πλαίσιο που δεν του δίνει τη δυνατότητα να σκεφθεί ολόπλευρα και σε βάθος. Η απαιτητική, ποιοτική και αποτελεσματική επικοινωνία είναι ζήτημα που σχετίζεται με τη γλωσσική υποδομή του καθενός. Η γλωσσική καλλιέργεια υπηρετεί και στηρίζει άμεσα και αποτελεσματικά την ανάπτυξη της σκέψης και των πνευματικών δεξιοτήτων του ανθρώπου, ενώ «η σκέψη η απογυμνωμένη σε γνώση γίνεται ουδέτερη και χρησιμοποιείται ως απλό προσόν στις ειδικές αγορές εργασίας αυξάνοντας την εμπορική αξία της προσωπικότητας»

[Χορκχάϊμερ, Μ., Αντόρνο, Τ. 1986, Διαλεκτική του διαφωτισμού (μτφρ. Ζ. Ζαρίκας), Αθήνα, Ύψιλον, σ. 226]. 

«Οι γλώσσες», επισημαίνει ο Καθηγητής Χρίστος Τσολάκης  (1995), «είναι τα μπόγια των λαών. Ψηλώνουν με το ψήλωμα και συρρικνώνονται με τη συρρίκνωση των σκέψεων και των πολιτισμών των ανθρώπων. Δεν είναι δυνατόν οι πολιτισμοί και οι σκέψεις να προάγονται και οι γλώσσες να φθίνουν. Αυτό και το αντίστροφο του αποκλείονται. Στην τεχνολογία οι λαοί, στην τεχνολογία και οι γλώσσες, στην ποίηση οι λαοί, στην ποίηση και οι γλώσσες». 

[Σημ. ΔΕΕ: Θεωρώ υποχρέωσή μου να επισημάνω στο σημείο αυτό ότι ο αείμνηστος Γλωσσολόγος Χρίστος Τσολάκης (1935-2012), που με τιμούσε με την φιλία του, ήταν από τους ελάχιστους, δυστυχώς, πανεπιστημιακούς που αγωνιούσε για την πορεία των γλωσσικών πραγμάτων στην χώρα μας και κυρίως είχε το ανάστημα και το σθένος να παραδέχεται και τις δικές του ευθύνες, σε αντίθεση με κάποιους αμετανόητους.]

Είχε επίσης επισημανθεί από τον τ. Πρόεδρο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής Σωτ. Γκλαβά (ο οποίος παύθηκε πριν λίγους μήνες με απόφαση αυτού του ανεκδιήγητου …υπουργού Παιδείας (!) Νίκου Φίλη) ότι: 

«…Η σωστή γλωσσική παιδεία που θα προσφέρει το σχολείο εγγυάται και τη διαφύλαξη της γλωσσικής μας ταυτότητας και κληρονομιάς. Οι γλώσσες, όπως είναι γνωστό, φθείρονται και απειλούνται. Ας μην ξεχνούμε πως 5.000 περίπου διάλεκτοι εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα λόγω της αποικιοκρατίας. Ο κίνδυνος αυτός είναι ορατός ιδιαίτερα σήμερα εξαιτίας της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας που απειλεί τις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες. Εκτός αυτού, υπάρχει ακόμη ένας κίνδυνος που δημιουργείται με την κακομεταχείριση και στρέβλωση των λέξεων, γεγονός που συμβαίνει, όταν οι ποικιλώνυμες εξουσίες, μικρές ή μεγάλες, θέλουν να υπηρετήσουν ανομολόγητες σκοπιμότητες ή να προπαγανδίσουν..."

(Σ. Γκλαβάς, Εκπαίδευση και ποιότητα στο ελληνικό σχολείο: Πρακτικά διημερίδων, Αθήνα, Ίδρυμα Ευγενίδου, 20-21 Μαρτίου 2008 & Θεσσαλονίκη, Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ, 17-18 Απριλίου 2008, 33-47)

Μια άλλη σημαντική παράμετρος της συνεχούς υποβάθμισης της γλωσσικής εκπαίδευσης είναι και οι σοβαρές επιπτώσεις της αγλωσσίας, ειδικότερα στον χώρο των θετικών επιστημών, όπου η γλωσσική καλλιέργεια θεωρείται …πολυτέλεια, ακόμα και άχρηστη!

Όπως καταγγέλλει ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος, ένας από τους ελάχιστους πλέον εναπομείναντες σοβαρούς και αξιόλογους διανοητές αυτής της δύσμοιρης χώρας:

«Φ​​ίλος μαθηματικός στη Μέση Εκπαίδευση μού επισήμανε τις συνέπειες της αγλωσσίας στη διδασκαλία των θετικών επιστημών. Μου είπε πως ακόμη και οι μαθητές που έχουν ευχέρεια στην εφαρμογή των απαραίτητων για τη λύση των προβλημάτων τύπων αδυνατούν να εξηγήσουν τη μέθοδο που ακολουθούν. Έχουν τις γνώσεις, έχουν την ευφυΐα, πλην όμως τους λείπει η σκέψη, επειδή τους λείπει η γλώσσα που θα μπορούσε να τη διαμορφώσει. Ο φίλος μου είναι γυμνασιάρχης σε ένα εξαιρετικό σχολείο και εμπιστεύομαι την κρίση του. Παπαγαλία, λοιπόν, τρόπον τινά και στα μαθηματικά.

Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι αναδεικνύει τους συγγενικούς δεσμούς του μεγαλύτερου καρκινώματος του εκπαιδευτικού μας συστήματος, της παπαγαλίας, με την αγλωσσία. Διότι, όταν ο μαθητής μαθαίνει από στήθους τη σελίδα 235 του κακογραμμένου βιβλίου της Ιστορίας, επειδή χρησιμοποιεί λέξεις της ελληνικής κρύβει το πραγματικό πρόβλημα. Ότι δηλαδή, με τη συνενοχή του διδάσκοντος, αποδέχεται την αδυναμία του να μεταφράσει σε δική του σκέψη, και με δικές του λέξεις, αυτό που διάβασε. Το ίδιο ισχύει και στην έκθεση ιδεών. Αν ακολουθήσει τις οδηγίες χρήσεως, αυτές που αντιστοιχούν στις εξίσου στερεότυπες ιδέες, τότε θεωρείται ότι «γράφει καλά», άρα χειρίζεται καλά τη γλώσσα του.

Ξέρω καλά πως όσοι διδάσκουν τα λεγόμενα φιλολογικά μαθήματα έχουν προ πολλού αποδεχθεί την ήττα τους. Η ανυπαρξία σχέσης με τη λεγόμενη αγορά εργασίας έχει μετατρέψει τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και των κλασικών γραμμάτων σε αγγαρεία. Στο σημερινό λύκειο ο φιλόλογος μπορεί να απειλεί με κακό βαθμό, όμως δεν έχει την αίγλη του μαθηματικού, όποιου διδάσκει ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή ακόμη και του γυμναστή. Σε παλαιότερους καιρούς στη λεγόμενη Φιλοσοφική Σχολή –φιλολογική στην πραγματικότητα– εγγράφονταν όσοι κατά τεκμήριο αγαπούσαν το διάβασμα και τη λογοτεχνία. Με το σημερινό σύστημα, το πιθανότερο είναι να καταλήξεις να αποκρυπτογραφείς τον Πλάτωνα «από σπόντα», επειδή δεν είχες αρκετά μόρια για να γίνεις κάτι άλλο. Τη βαρεμάρα τους τη μεταφέρουν στη σχολική τάξη και το σύστημα αναπαράγεται μια χαρά: πόσες φορές δεν έχω ακούσει πανεπιστημιακούς καθηγητές να παραπονιούνται ότι οι φοιτητές τους δεν ξέρουν ούτε να μιλούν ούτε να γράφουν. Κοινώς, τους λείπει το εργαλείο της σκέψης.

Δεν πρόκειται για την αδυναμία ορθής χρήσης της ελληνικής. Το φαινόμενο λέγεται αγλωσσία…».

(Εφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 17.01.2016)

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν, πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτήν την ανησυχητική κατάσταση που διαμορφώθηκε από την αδιαφορία των εκάστοτε «αρμοδίων», αλλά και την συστηματική υπονόμευση της γλώσσας μας από περίεργα κέντρα αποφάσεων του εξωτερικού και τους εδώ πρόθυμους συνεργάτες τους;

Το πρόβλημα της γλωσσικής καλλιέργειας εντάσσεται στο ευρύτερο και σοβαρότερο ζήτημα της εκ βάθρων αναβάθμισης της Εθνικής Παιδείας και στην προσπάθεια αυτήν απαιτείται η συνεργασία και ο συντονισμός όλων των υγιών δυνάμεων του τόπου. Πρόκειται για ένα κοπιώδες και μακροπρόθεσμο έργο συλλογικής κινητοποίησης και συνειδητοποίησης, στο οποίο μεμονωμένες πρωτοβουλίες είναι αδύνατον να το φέρουν εις πέρας. Απεναντίας εκείνο που μπορούμε να πετύχουμε ατομικά, είναι η προσωπική μας βελτίωση και το διαρκές ενδιαφέρον για την επίλυση αυτού του σημαντικού προβλήματος που σχετίζεται άμεσα με την επιβίωσή μας ως Έθνους, όσο δύσκολο και αν είναι να γίνει άμεσα αντιληπτό αυτό.

Το πρόβλημα αυτής της χώρας δεν είναι οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό ή οτιδήποτε άλλο. Είναι πρόβλημα καθαρά πολιτισμικό. Η πλειονότητα των νεοελλήνων έχει μετατραπεί δυστυχώς σε έναν οχλοπολτό αγράμματων, αμόρφωτων ή (ακόμα χειρότερα) ημιμαθών ατόμων, που άγονται και φέρονται από ανίκανους και άχρηστους πολιτικάντηδες κάθε είδους, που γνωρίζουν καλά ότι όσο πιο αμόρφωτος είναι ένας λαός, τόσο πιο εύκολα χειραγωγείται, όπως επαναλαμβάνω συνεχώς.

Ξεκινώντας με την σωστή γραφή των λέξεων (ορθογραφία), με την βοήθεια ενός λεξικού, ώστε να μη κακοποιείται νοηματικά και οπτικά η γραφή μας και καταπολεμώντας την χρήση των γκρήκλις (που η διάδοσή τους ανάμεσα σε νεαρότερα άτομα οδηγεί σε άλλες, επικίνδυνες ατραπούς), είναι μια καλή αρχή. Και δυο πραγματάκια ακόμα: Να αποφεύγουμε να γράφουμε με κεφαλαία. Είναι λάθος και είναι απωθητικό. Σύμφωνα με τον κώδικα που δημιουργήθηκε στο Διαδίκτυο, τα κεφαλαία σημαίνουν «φωνάζω» και αν όλο το κείμενο είναι γραμμένο έτσι, σημαίνει ότι ουρλιάζω! Τέλος, να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τα σημεία στίξεως, κόμματα, τελείες, άνω-κάτω τελεία, εισαγωγικά κλπ, καθώς και τους τόνους. Ποτέ στο ατονικό!

Το επόμενο βήμα είναι να αρχίσουμε να διαβάζουμε, αρχίζοντας με Έλληνες λογοτέχνες, κατά προτίμηση παλαιότερους, ώστε να εμπλουτίσουμε το λεξιλόγιό μας. Να αγαπήσουμε το καλό βιβλίο και να περιορίσουμε την αποχαύνωση μπροστά στο χαζοκούτι. Είμαι βέβαιος ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα ο καθένας και η καθεμιά θα διαπιστώσουν την πρόοδο που έκαναν.

Αυτά προς το παρόν και θα επανέλθουμε.

ΔΕΕ