Αιγύπτιοι (2)

(Συνεχίζουμε από την προηγούμενη ανάρτηση)

Αρχαίο Βασίλειο και 1η Ενδιάμεση Περίοδος

Από την 1η μέχρι την 11η Δυναστεία

Σύμφωνα με την αιγυπτιακή παράδοση, οι μικρές τοπικές ηγεμονίες της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου συνενώθηκαν στα δύο αντίστοιχα Προδυναστικά Βασίλεια, εκ των οποίων το βόρειο (Κάτω Αίγυπτος) ήταν κάτω από ισχυρή λιβυκή επιρροή. Το νότιο Βασίλειο (Άνω Αίγυπτος) ήταν το περισσότερο πολιτισμένο (χάρη στις επαφές του μέσω της Ερυθράς Θαλάσσης με την Μεσοποταμία) και το ισχυρότερο, κάτι που επιβεβαιώνεται από τα αρχαιολογικά ευρήματα, ενώ δεν έχει αποδειχθεί αρχαιολογικά η παράδοση για την ύπαρξη μικρών ηγεμονιών που συνενώθηκαν αργότερα (C.A.H. Vol. 1 - part 1, σελ. 483). Επίσης αναπόδεικτη παραμένει και η παράδοση σύμφωνα με την οποία ο κυβερνήτης του νοτίου Βασιλείου, ο περίφημος Μήνης (Menes), εξορμώντας από την πρωτεύουσά του, την Ιεράκων πόλη (Hierakonpolis αρχ. αιγυπτ. Nekhen σημερ. Kom el-Ahmar = κόκκινος λόφος), θα κατακτήσει την βόρεια Αίγυπτο, ενοποιώντας έτσι την χώρα. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, θα ιδρύσει και την Μέμφιδα, που θα καταστήσει μια από τις σημαντικότερες πόλεις του ενιαίου πλέον Βασιλείου. Μετά από αυτά, ο Μήνης θα φορέσει το διπλό στέμμα, το Κόκκινο της Κάτω και το Λευκό της Άνω Αιγύπτου, ιδρύοντας έτσι την 1η Δυναστεία (2925 π.Χ.), οπότε αρχίζει και η Ιστορική περίοδος της χώρας. Υπάρχουν ακόμη και σήμερα διαφορετικές απόψεις μεταξύ των ερευνητών για την ταύτιση του Μήνη με κάποιο ιστορικό πρόσωπο εκείνης της εποχής. Ορισμένοι τον ταυτίζουν με τον τελευταίο μεγάλο ηγεμόνα της Προδυναστικής περιόδου (της αποκαλούμενης Νακάντα ΙΙΙ 3200/3100-2925 π.Χ.), τον Νάρμερ (Na‘rmer), ενώ άλλοι με τον Φαραώ (= Μεγάλος Οίκος, στα αρχ. αιγυπτιακά, δηλ. τα ανάκτορα, αλλά η χρήση του τίτλου-ισοδύναμου με τον όρο βασιλεύς-δεν μαρτυρείται πριν από το Νέο Βασίλειο) ‘Aha, του οποίου ο τάφος στην βασιλική νεκρόπολη των πρώτων Δυναστειών στην Άβυδο είναι και ο αρχαιότερος και ως εκ τούτου θεωρείται ως ο πρώτος Φαραώ της 1ης Δυναστείας.

Η διάρκεια της 1ης Δυναστείας υπολογίζεται στα 150 έτη περίπου (2925-2775 π.Χ.). Θα ακολουθήσει η 2η Δυναστεία (2775-2650 π.Χ.) και στην συνέχεια η 3η Δυναστεία (2650-2575 π.Χ.), η αποκαλούμενη από τον Μανέθωνα (*) Μεμφιτική (σε αντίθεση με τις δύο πρώτες τις οποίες χαρακτηρίζει ως Θινιτικές. Η πόλη Θις βρισκόταν λίγα χιλιόμετρα βορείως της Αβύδου), επειδή πολιτική πρωτεύουσα της Αιγύπτου είναι πλέον η Μέμφις (Memphis, αρχ. αιγυπτ. Mennufer, σημερινή Mit Rahina), κοντά στο Κάϊρο, στην απέναντι (δυτική) όμως όχθη του Νείλου.

_________________________________________

(*) Αιγύπτιος ιερέας και ιστορικός που έγραψε σε ελληνική γλώσσα, στην αυλή του Πτολεμαίου Β΄ του Φιλαδέλφου 285-247 π.Χ., τα περίφημα «Αιγυπτιακά», μια ιστορία της Αιγύπτου σε 3 βιβλία, από τα μυθικά χρόνια μέχρι την τελευταία ιθαγενή Δυναστεία, την 30η.

Διασημότερος Φαραώ της 3ης Δυναστείας υπήρξε ο Τζόσερ (Djoser 2630-2610 π.Χ.), ο κατασκευαστής της πασίγνωστης κλιμακωτής πυραμίδος της Σακκάρα (Saqqara 15 χλμ. δυτικά της Μέμφιδος), που αποτελεί το αρχαιότερο πέτρινο μνημείο αυτού του τύπου σε ολόκληρο τον κόσμο. Η πυραμίδα της Σακκάρα είναι εκπληκτική όχι μόνον από αρχιτεκτονικής πλευράς, αλλά αποτελεί και απόδειξη απαράμιλλης τεχνολογικής επιδεξιότητας και πρωτοφανούς οικονομικής ισχύος για τα μέτρα εκείνης της εποχής. Η εποχή του Φαραώ Τζόσερ θα γίνει θρυλική τους επόμενους αιώνες και οι Αιγύπτιοι θα την μνημονεύουν ως τον χρυσό αιώνα της χώρας τους από πλευράς μεγάλων επιτευγμάτων, σοφίας και ασύγκριτου μεγαλείου. Το όνομα μάλιστα του αρχιτέκτονα της πυραμίδος, του Ιμχοτέπ, θα μείνει δοξασμένο και στην διάρκεια των ελληνο – ρωμαϊκών χρόνων λατρευόταν ως μια από τις πλέον δημοφιλείς δευτερεύουσες θεότητες.

Με το τέλος της 3ης Δυναστείας, λήγει η Πρώϊμη Δυναστική περίοδος της Αιγύπτου, τα όρια της οποίας επεκτάθηκαν προς το νότο και είχαν ήδη φθάσει στον πρώτο καταρράκτη του Νείλου, το μετέπειτα παραδοσιακό σύνορο με την Νουβία. Η ιερογλυφική και η ιερατική Γραφή, τα διοικητικά πρότυπα, οι τεχνολογικές και καλλιτεχνικές δυνατότητες έχουν αποκτήσει πλέον τις γνωστές κλασσικές μορφές τους. Ο βασικός τύπος του Αιγυπτιακού πολιτισμού φαίνεται ότι παγιώθηκε αυτήν ακριβώς την περίοδο και θα παραμείνει αμετάβλητος ουσιαστικά, για περισσότερο από 2000 χρόνια

Με την 4η Δυναστεία αρχίζει η περίοδος του λεγομένου Αρχαίου Βασιλείου (2575 - 2150 π.Χ.). Είναι η εποχή της κατασκευής των μεγάλων Πυραμίδων από τους διάσημους Φαραώ αυτής της Δυναστείας:

Τον Σνεφρού (Snofru/Snefru, 2575-2551 π.X.) ιδρυτή της Δυναστείας και κατασκευαστή τριών πυραμίδων, τον Χέοπα (Khufu 2551-2528 π.X.), κατασκευαστή της Μεγάλης Πυραμίδας στην Γκίζα (Χέωψ κατά τον Ηρόδοτο, ενώ από τον Μανέθωνα ονομάζεται Σούφις), τον διάδοχό του (μάλλον σφετεριστή) Ρα‘ντζεντέφ (Ra‘djedef 2528-2520 π.Χ.), τον Χεφρήνο (Khephren 2520-2494 π.Χ.), κατασκευαστή της λίγο μικρότερης ομώνυμης Πυραμίδας, στον οποίον αποδίδεται και η κατασκευή της πασίγνωστης Σφίγγας και τέλος τον Μυκερίνο (Menkaure 2490-2472 π.Χ.), ο οποίος αρκέστηκε στην κατασκευή μιας μικρής Πυραμίδας επίσης στην Γκίζα. Ο τελευταίος Φαραώ της Δυναστείας, ο Σσεψεσκάφ* (Shepseskaf 2472-2467 π.Χ.), θα περιορισθεί στην ανέγερση ενός ογκώδους μνημειακού βασιλικού τάφου (μασταμπά), νοτίως της Σακκάρα.

_________________________

(*) Με το διπλό Σσ, σσ, ςς επιχειρούμε να αποδώσουμε το παχύ σίγμα (sh στα αγγλικά, ch στα γαλλικά ή sch στα γερμανικά)

Η περίοδος της 4ης Δυναστείας θεωρείται από πολλές απόψεις, εποχή ακμής για την Αίγυπτο, τα σύνορα της οποίας θα μετακινηθούν νοτιότερα μετά την κατάκτηση της Βόρειας Νουβίας, αλλά και ανατολικά, μετά την κατάκτηση του Σινά και πιθανόν του νότιου τμήματος της Χαναάν (Παλαιστίνη).

Γύρω στο 2465 π.Χ. σημειώνεται αλλαγή Δυναστείας, αλλά αγνοούμε τα γεγονότα που οδήγησαν στο γεγονός αυτό. Πιθανόν να συνδέεται με σημαντικές αλλαγές που σημειώθηκαν στο πολιτικό και θρησκευτικό πεδίο, με το προβάδισμα που έδωσαν οι Φαραώ της 5ης Δυναστείας (2465-2325 π.Χ.) στην λατρεία του Ρα, θεού του ηλιακού δίσκου, το σπουδαιότερο ιερό του οποίου ήταν στην Ηλιούπολη, στην ανατολική όχθη του Νείλου, περίπου 30 χιλιόμετρα βορείως της Μέμφιδος. Οι πολιτικές αλλαγές περιλαμβάνουν μια σειρά μέτρων με τα οποία δόθηκαν περισσότερες ελευθερίες στους ευγενείς και στους ανώτατους αξιωματούχους του Βασιλείου.

Οι Πυραμίδες που έκτισαν ήσαν μεν μικρού μεγέθους, αλλά ιδιαίτερα κομψές με μεγάλη ποικιλία αρχιτεκτονικών λεπτομερειών. Στην διάρκεια της βασιλείας του δεύτερου Φαραώ της Δυναστείας, του Σαχουρέ (Sahure, 2458-2446 π.Χ.), θα αναληφθεί μια μεγάλη εκστρατεία τιμωρίας και εκφοβισμού των Λιβύων επιδρομέων, ενώ άλλοι Φαραώ της Δυναστείας θα πραγματοποιήσουν εκστρατείες στην Νουβία. Στην τελευταία πάντως περίοδο αυτής της Δυναστείας σημειώνεται εξασθένιση της κεντρικής εξουσίας.

Με την άνοδο στον θρόνο της Αιγύπτου του Φαραώ Τέτι (Teti, 2325-2290 π.Χ.) αρχίζει η περίοδος της 6ης Δυναστείας (2325-2150 π.Χ.), εποχή που χαρακτηρίζεται από την έντονη ανάπτυξη των σχέσεων με το εξωτερικό. Έχουμε πληροφορίες ότι οι Φαραώ επισκέπτονταν ξένες χώρες, όπως και πολλοί ανώτατοι αξιωματούχοι. Ο Φαραώ Πέπυ Ι ή Φίοψ κατά τον Μανέθωνα (Pepy/Phiops 2290-2255 π.Χ.), θα επισκεφθεί την Βύβλο της Συρίας, την Νουβία και την θρυλική χώρα του Πούντ (πιθανολογείται ότι πρόκειται για την περιοχή της σημερινής Ερυθραίας).

Ο διάδοχός του, ο Φαραώ Μερενρέ Αντυεμσάφ Ι (Merenre Antyemsaf, 2255-2246 π.Χ.) θα επισκεφθεί τα νότια σύνορα της Αιγύπτου, όπου στο νησάκι του Νείλου Ελεφαντίνη, θα δεχθεί τις εκδηλώσεις υποταγής των ηγεμόνων της Νουβίας. Για τον προτελευταίο Φαραώ της Δυναστείας, Πέπυ ΙΙ, λέγεται ότι βασίλευσε για ένα απίστευτα μεγάλο χρονικό διάστημα (2246-2152 π.Χ.). Θα τον διαδεχθεί ο μόνος επιζών γιος του, ο Μερενρέ Αντυεμσάφ ΙΙ (2151 π.Χ.) και θα ακολουθήσει η (μάλλον μυθική) βασίλισσα Νίτωκρις κατά Μανέθωνα, «…ξανθήν την χροιάν…», τελευταία της Δυναστείας, το τέλος της οποίας σηματοδοτεί και το τέλος της περιόδου του Αρχαίου Βασιλείου, με την έναρξη της λεγομένης 1ης Ενδιάμεσης Περιόδου της Ιστορίας της Αιγύπτου (2150-2030 π.Χ.).

Τα τελευταία πάντως χρόνια της 6ης Δυναστείας, φαίνεται ότι η εξασθένιση της κεντρικής εξουσίας προχώρησε με γοργούς ρυθμούς. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης ήταν, τα επόμενα 15 περίπου χρόνια, η εξουσία να περάσει ουσιαστικά στα χέρια των κυβερνητών των 42 επαρχιών (Νομών) στις οποίες ήταν παραδοσιακά υποδιαιρεμένη η Αίγυπτος. Έτσι οι πολυάριθμοι Φαραώ της 7ης και 8ης Δυναστείας (2150-2135 π.Χ.) με έδρα την Μέμφιδα, είχαν ελάχιστη ισχύ και η εξουσία τους στην χώρα ήταν ονομαστική και όχι πραγματική. Σύμφωνα με τον Μανέθωνα η 7η Δυναστεία κράτησε 70 μέρες στην διάρκεια των οποίων βασίλευσαν 70 Φαραώ. Οι νεώτεροι ερευνητές ερμηνεύουν αυτήν την καταγραφή ως μια μεταφορική αφήγηση μιας σύντομης περιόδου εσωτερικής αναταραχής και ουσιαστικής ακυβερνησίας.

Το 2135 π.Χ. περίπου, ο κυβερνήτης του 20ου Νομού της Άνω Αιγύπτου στην περιοχή του Φαγιούμ, με έδρα την Χενενεσουέ (αρχ. αιγ. Heneneswe = οίκος του βασιλικού τέκνου) ή Ηρακλεόπολη όπως την ονόμαζαν οι Έλληνες (σημερ. Ihnasya el-Medina), ο Χέτυ Ι (Khety) ή Αχθώης κατά Μανέθωνα, αυτοανακηρύχθηκε Φαραώ, ιδρύοντας την 9η Δυναστεία. Ο Αχθώης θα επεκτείνει την εξουσία του σχεδόν σε ολόκληρη την χώρα, αλλά οι διάδοχοί του δεν θα κατορθώσουν να διατηρήσουν τις κτήσεις του.

Γύρω στο 2110 π.Χ. πιθανολογείται ότι σημειώθηκε στην πρωτεύουσα Ηρακλεόπολη, η αλλαγή Δυναστείας που αναφέρει ο Μανέθων. Η νέα, 10η Δυναστεία, ιδρυτής της οποίας θεωρείται ο Φαραώ Μερυαθώρ (Meryathor) αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης, αλλά είχε σαφώς περιορισμένη δύναμη, αφού ο νότος τελούσε ήδη κάτω από την εξουσία μιας άλλης Δυναστείας με πρωτεύουσα την περίφημη πόλη των Θηβών (αρχ. αιγ. niwt-rst = η νότια πόλη), έδρα του 4ου Νομού της Άνω Αιγύπτου, ο οποίος ονομαζόταν Waset ή Wast, όπως συχνά και η ίδια η πόλη των Θηβών.

Ιδρυτής της επόμενης, της 11ης Δυναστείας (2115-1991 π.Χ.) των Θηβών, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν ο Μεντουχοτέπ I (Mentuhotpe, Montjuhotep), αλλά τον τίτλο του «βασιλέως της Άνω και Κάτω Αιγύπτου» θα πάρει ο γιος του, Σεχερταουΐ (= το τελετουργικό όνομα που έπαιρναν οι Φαραώ με την άνοδό τους στον θρόνο) Ινυοτέφ Ι (Sehertawy Inyotef), ο οποίος θα αρχίσει την επέκταση των ορίων της επικρατείας του προς βορρά. Η προώθηση προς βορρά θα συνεχισθεί και επί των διαδόχων του και τελικώς, γύρω στο 2030 π.Χ. ο Φαραώ Μεντουχοτέπ ΙΙ (Nebhepetre Mentuhotpe, 2060-2010 π.Χ.), θα ανατρέψει την Ηρακλεοπολιτική Δυναστεία και θα συνενώσει κάτω από το σκήπτρο του ολόκληρη την Αίγυπτο. Με τον τρόπο αυτόν θα λήξει η λεγομένη 1η Ενδιάμεση Περίοδος της Ιστορίας της Αιγύπτου (2150-2030 π.Χ.) και ταυτόχρονα εγκαινιάζεται η περίοδος του Μέσου Βασιλείου (2030-1640 π.Χ.). Η 11η Δυναστεία θα συνεχίσει να κυβερνά ολόκληρη την χώρα μέχρι το 1991 π.Χ.

(Συνεχίζεται)

Ειδήσεις στα αρχαία ελληνικά (13)

(κλικ επάνω στην εικόνα του κειμένου για μεγέθυνση)

Και άλλες διεθνείς ειδήσεις στα αρχαία ελληνικά από την ιστοσελίδα του Καταλανού καθηγητή κλασσικής φιλολογίας Joan Coderch-i-Sancho “Akropolis World Νews” (http://www.akwn.net/). Η πρώτη αναφέρεται στον θάνατο του σημαντικού και πολυγραφότατου Ισπανού πεζογράφου Μιγκέλ Ντελίμπες (Miguel Delibes Setién, 17 Οκτωβρίου 1920 – 12 Μαρτίου 2010 βλ. σχετική ανάρτηση με αρκετές λεπτομέρειες στο http://vivliofiloi.blogspot.com/2010/03/miguel-delibes-setien-17-october-1920.html), η δεύτερη στην επανεκλογή του Κ. Παπούλια ως Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, η τρίτη στην ανάκληση του Τούρκου πρεσβευτή στην Στοκχόλμη μετά την ψήφιση από το Σουηδικό Κοινοβούλιο της αναγνώρισης της Αρμενικής Γενοκτονίας και η τέταρτη στην ανακάλυψη στο Ντόρσετ της Αγγλίας 51 σκελετών από αποκεφαλισμένους Βίκιγγς, οι οποίοι προφανώς είχαν συλληφθεί αιχμάλωτοι σε κάποια επιδρομή τους και αργότερα εκτελέσθηκαν.

ΔΕΕ

Αιγύπτιοι (1)

Αἰγύπτιοι: Ένας από τους σπουδαιότερους λαούς της αρχαιότητας, οι κάτοικοι της Αιγύπτου (ΚΜΤ = Κέμετ/Κεμτ, στα αρχ. αιγυπτ.) το σημαντικότερο μνημείο του οποίου, οι ογκώδεις και επιβλητικές Πυραμίδες, απετέλεσαν ένα από τα επτά θαύματα του Αρχαίου Κόσμου. Η νεώτερη έρευνα έχει αποκαλύψει ένα πλήθος πληροφοριών για την χώρα αυτήν και έχει επαναφέρει στις πραγματικές διαστάσεις την Ιστορία και τον πολιτισμό της, που είχαν συχνά διογκωθεί από την πλούσια ανά τους αιώνες παραφιλολογία και τον μυστικισμό για κάθε τι Αιγυπτιακό, ένα φαινόμενο που ανθεί ακόμη και στην σημερινή εποχή.

Σύμφωνα λοιπόν με μια άποψη (G. Clark – S. Piggott: Προϊστορικές Κοινωνίες, σελ. 273), οι πρώτοι Αγροτικοί οικισμοί στην κοιλάδα του Νείλου δεν μπορούν να χρονολογηθούν πριν από τα μέσα ή το δεύτερο μισό της 5ης χιλιετίας π.Χ. (4500-4000 π.Χ.). Πρόσφατα όμως, έχει επικρατήσει η άποψη ότι πρέπει να χρονολογηθούν γύρω στο 5000 π.Χ. Είναι λοιπόν σε κάθε περίπτωση, νεώτεροι κατά 2.000 χρόνια τουλάχιστον, από τους αντίστοιχους νεολιθικούς οικισμούς του Ελλαδικού χώρου και όπως έχει επισημανθεί «…η Νεολιθική στην Ελλάδα άρχισε δύο χιλιάδες χρόνια περίπου νωρίτερα από ό,τι στην Αίγυπτο!» (βλ. Δημ. Θεοχάρη: Νεολιθικός Πολιτισμός, σελ. 166).

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν είναι και το γεγονός ότι η Γεωργία εισήχθη στην Αίγυπτο από αλλού (μάλλον από την δυτική Ασία, Μεσοποταμία ή Παλαιστίνη), μαζί με τον αρχικό πυρήνα κοπαδιών και σπόρων δημητριακών (βλ. Προϊστ. Κοινων. σελ. 274). Οι απαρχές λοιπόν των μετέπειτα πολιτιστικών εξελίξεων βρίσκονται στους τοπικούς πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν εκείνη την περίοδο, από τους οποίους όμως ελάχιστα ίχνη διασώθηκαν.

Ο σημαντικότερος από αυτούς είναι ο λεγόμενος πολιτισμός του «Φαγιούμ», στην περιοχή της ομώνυμης λίμνης, στα όρια περίπου της Κάτω (βόρειας, ουσιαστικά η περιοχή του Δέλτα του Νείλου) και Άνω (νότιας) Αιγύπτου και του οποίου η έναρξη τοποθετείται στις αρχές περίπου της 5ης χιλιετίας π.Χ. Οι ραδιοχρονολογήσεις πάντως, με Άνθρακα-14, μας έδωσαν χρονολογίες για τον πολιτισμό του Φαγιούμ γύρω στο 4150 και το 4450 π.Χ. (Προϊστ. Κοινων. σελ. 275). Οι νεολιθικοί κάτοικοι του οικισμού φαίνεται ότι είχαν εξημερώσει τις κατσίκες και πιθανόν τα πρόβατα και καλλιεργούσαν σιτάρι δίκοκκο (emmer), καθώς και κριθάρι. Εξακολουθούσαν όμως το κυνήγι και το ψάρεμα, συνεχίζοντας έτσι την παλαιότερη παράδοση.

Μια άλλη σημαντική θέση που αντιπροσωπεύει αυτούς τους Νεολιθικούς πολιτισμούς της Κάτω Αιγύπτου, σε μια νεώτερη φάση, είναι και ο οικισμός της Μερίμντα / Μερίμντε (Merimda/Merimde), στις νοτιοδυτικές παρυφές του Δέλτα του Νείλου. Η άσκηση της Γεωργίας ήταν σχεδόν όμοια με του Φαγιούμ, με την διαφορά πως την τελευταία περίοδο τα δημητριακά αποθηκεύονταν σε μεγάλα πιθάρια. Μια άλλη αξιοσημείωτη διαφορά ήταν πως οι κεφαλές των ροπάλων τους, είχαν ένα ασιατικό σχήμα, αντί του αιγυπτιακού δισκόμορφου τύπου (βλ. για λεπτομέρειες «Ιστορία της Ανθρωπότητος» UNESCO τόμ. Α΄, σελ. 207).

Στην Άνω (νότια) Αίγυπτο, μπορούμε να παρακολουθήσουμε συστηματικότερα την εξέλιξη του νεολιθικού τρόπου ζωής, χάρη στην πληρέστερη ακολουθία των τοπικών νεολιθικών πολιτισμών. Ο λεγόμενος Τάσιος (Tasian) πολιτισμός, από το όνομα του χωριού Ντεΐρ-Τάσα (Deir Tasa) στην ανατολική όχθη του Νείλου, κοντά στην αρχαία, αλλά και την σημερινή πόλη του Ασιούτ (Asyut/Assyut, η αρχαιοελληνική Λυκόπολις), θεωρείται γενικά ο αρχαιότερος νεολιθικός πολιτισμός της Αιγύπτου. Η έναρξή του τοποθετείται στα τέλη περίπου της 6ης προχριστιανικής χιλιετίας (γύρω στο 5200 π.Χ.).

Ο επόμενος πολιτισμός της περιοχής, ο οποίος εξελίχθηκε από τον Τάσιο, είναι ο γνωστός ως Μπαντάριος (Badarian) πολιτισμός (4500-4000 π.Χ.), από την ονομασία ενός γειτονικού οικισμού, του ελ-Μπαντάρι (el-Badari, 15 χλμ. περίπου ΝΑ του Deir Tasa). Είναι σαφώς πιο προχωρημένος από τον προηγούμενο και καλύπτει μεγαλύτερη περιοχή. Αποδεδειγμένα οι Μπαντάριοι (ο λαός που προέκυψε από την συγχώνευση πληθυσμών από την Σαχάρα, που κατέφυγαν στην περιοχή, με αυτόχθονες κατοίκους) είχαν εξημερώσει τα βοοειδή και τα κοπάδια τους αποτελούσαν κατσίκες, πρόβατα και αγελάδες. Το σημαντικότερο όμως χαρακτηριστικό του είναι ασφαλώς τα εξαιρετικά πήλινα στιλβωμένα χειροποίητα αγγεία που κατασκεύαζαν επιδέξιοι τεχνίτες. Τα αγγεία ήσαν λεπτά, ερυθρού χρώματος, με απαλά κυματιστή επιφάνεια, καλά ψημένα, που συχνά πυρακτώνονταν με μια ιδιόμορφη τεχνική που είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργείται μια χαρακτηριστική μαύρη ζώνη στο χείλος του αγγείου. Σποραδικά εμφανίζονται χάλκινα αντικείμενα και σκεύη «…που πρέπει να αποκτήθηκαν με το εμπόριο από εξωτερικές πηγές…» (Προϊστ. Κοινων. σελ. 276). Βρέθηκαν επίσης αντικείμενα από στεατίτη με πρωτόγονη εφυάλωση. Η εφυάλωση του στεατίτη υπήρξε πάντα μια παραδοσιακή αιγυπτιακή τεχνική και η εμφάνισή της υποδεικνύει τον καθαρά αιγυπτιακό χαρακτήρα αυτών των πολιτισμών της Άνω Αιγύπτου. Τέλος πρέπει να αναφέρουμε και μια άλλη διαφορά που διέκρινε τους Μπαντάριους από τους υπόλοιπους νεολιθικούς κατοίκους της Μέσης και της Κάτω Αιγύπτου: Οι νεκροί θάβονταν σε νεκροταφεία ξεχωριστά από τις περιοχές κατοικίας. Αυτό το χαρακτηριστικό διατηρείται και στους διάδοχους πολιτισμούς στους οποίους εξελίχθηκε ο Μπαντάριος.

Η αρχική ονομασία που δόθηκε στον πρώτο από αυτούς, από τον παλαιότερο ανασκαφέα της περιοχής (το 1881 από τον Sir W. M. Flinders Petrie, ιδρυτή της σύγχρονης Αιγυπτιολογίας), ήταν Αμράτιος (Amratian) πολιτισμός (4000-3500 π.Χ.), από το όνομα του οικισμού ελ-Άμρα (el-Amrah) κοντά στην Άβυδο, στην δυτική όχθη του Νείλου. Σήμερα χρησιμοποιείται περισσότερο ο όρος πολιτισμός Νακάντα Ι (Naqada I), από το όνομα της τοποθεσίας (νοτιότερα της ελ – Άμρα) όπου ανακαλύφθηκε ένα εκτεταμένο νεκροταφείο με περισσότερους από 2000 τάφους αυτής της περιόδου, αλλά και της επομένης. Όπως δείχνουν τα ευρήματα, παρατηρείται αυτήν την περίοδο μια οικονομική άνθιση και πρόοδος, που αποδίδεται στην εκτεταμένη και συστηματική καλλιέργεια των περιοχών, οι οποίες πλημμύριζαν από τα νερά του Νείλου. Σημειώθηκε επίσης εξέλιξη στις τέχνες και στις τεχνικές, εκτός από την Κεραμική, όπου τα χαρακτηριστικά ερυθρά αγγεία με τα μαύρα χείλη (βλ. εικόνα), θεωρούνται ότι υστερούν σε σχέση με εκείνα της προηγουμένης περιόδου. Σε αυτά όμως θα προστεθεί και ένας άλλος τύπος αγγείων, λευκού χρώματος, η επιφάνεια των οποίων διακοσμείται με διασταυρούμενες γραμμές. Ο χρυσός τέλος, περιλαμβάνεται στις πολύτιμες ύλες που χρησιμοποιούνται για κατασκευή κοσμημάτων, ενώ ήδη χρησιμοποιείται αυτούσιος χαλκός από πετρώματα μαλαχίτη της περιοχής, που απλώς σφυρηλατείται, χωρίς άλλη επεξεργασία.

Αμράτιο αγγείο (γύρω στο 3500 π.Χ.)

Οι τάφοι των Αμρατίων δεν ήσαν ακόμα τίποτε περισσότερο από απλούς λάκκους, αλλά ήσαν στολισμένοι εσωτερικά με αφιερώματα στους νεκρούς και με έναν ιδιαίτερο τρόπο «…που θα οδηγούσε αδιάσπαστα στα πολύ φροντισμένα και εξαιρετικά χαρακτηριστικά ταφικά έθιμα της ιστορικής Αιγύπτου…» (Ιστ. Ανθρωπ. τόμος Α΄ σελ. 209). Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι ο φυσικός ανθρωπολογικός τύπος των τάφων επιβεβαιώνει την Χαμιτική φύση του πληθυσμού (βλ. Προϊστ. Κοινων. σελ. 277) και επομένως σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ή να χαρακτηρισθεί ως «Νεγρικός», όπως επιχειρείται σήμερα να παρουσιασθεί ο Αιγυπτιακός πολιτισμός από ορισμένους κύκλους (π.χ. Αφροκεντριστές). Οι Αμράτιοι λοιπόν ήσαν ουσιαστικά ακόμη νεολιθικοί αγρότες, που ζούσαν σε μεγάλα χωριά, αλλά ο πολιτισμός τους «…πλησιάζει φανερά στο κατώφλι του ανώτερου πολιτισμού…» (Ιστ. Ανθρωπ. τόμος Α΄ σελ. 209). Πραγματικά, ο Αμράτιος πολιτισμός (ή Νακάντα Ι), μπορεί να τοποθετηθεί δίπλα στον σύγχρονό του, πολιτισμό του Αλ – Ουμπαΐντ της Σουμερίας (4300-3600 π.Χ.) με τον οποίον κλείνει η Νεολιθική Εποχή εκεί.

Ο επόμενος πολιτισμός, ο οποίος αποτελεί και το σημείο καμπής στην ανάπτυξη και εξέλιξη της Προδυναστικής Αιγύπτου και Χαλκολιθικός πλέον ως προς το επίπεδό του, είναι ο λεγόμενος Γκέρτζειος (Gerzean), από την ονομασία ενός οικισμού (el-Gerza) στην περιοχή του Φαγιούμ στην Κάτω Αίγυπτο, γνωστός και ως Νακάντα ΙΙ, αφού τα ευρήματα της Νακάντα είναι τα πλέον χαρακτηριστικά αυτού του πολιτισμού (3500-3100 π.Χ.). Όπως εξ άλλου έχει υπογραμμισθεί για την περίοδο αυτήν:

«…οι οικισμοί ήσαν προϊόντα μιας κοινωνικής δομής με βροχοποιούς θεούς-βασιλιάδες επικεφαλής και οι κοινότητες αυτές της Άνω και Κάτω Αιγύπτου, απομονωμένες από πολλές βασικές πηγές πρώτων υλών όπως είναι τα ξύλα και ο χαλκός, είχαν ένα πρωτόγονο και συντηρητικό τύπο που έρχεται σε αντίθεση με τις μεγάλες τεχνολογικές εξελίξεις της σύγχρονής της Μεσοποταμίας. Χωρίς επαφή με την περιοχή αυτήν, η εμφάνιση των απαραίτητων συνθηκών για την θεμελίωση ενός πολιτισμού θα μπορούσε να καθυστερήσει για πολύ καιρό, αλλά στο τέλος της 4ης χιλιετίας π.Χ. αποκαταστάθηκε αυτή η επαφή κατά την τελευταία προϊστορική περίοδο της Αιγύπτου, την Γκέρτζεια. Αυτή έχει δώσει αποδεικτικά στοιχεία που μπορούν να ερμηνευτούν μόνο σαν ένδειξη διεισδύσεως ενός καινούριου στοιχείου στον πληθυσμό, που πρέπει να ήταν Σημιτικό και να βρισκόταν σε επαφή με την πρώϊμη εγγράματη Σουμερία…

…στην τελευταία φάση της Γκέρτζειας περιόδου, σε μια εποχή λίγο πριν το 3000 π.Χ., μια ολόκληρη σειρά καινοτομιών δείχνουν κρίσιμες πολιτιστικές επαφές ανάμεσα στις δύο περιοχές. Αυτές οι καινοτομίες περιλαμβάνουν την μνημειακή αρχιτεκτονική από λασπότουβλα, με χαρακτηριστικά ορθογώνια κοιλώματα στους εξωτερικούς τοίχους, που είναι γνωστά από αλλού μόνον από την Σουμερία, την χρήση κυλινδρικών σφραγίδων […] τεχνοτροπικές ιδιομορφίες στην τέχνη και πάνω από όλα, την εισαγωγή της έννοιας της Γραφής και της Παιδείας…».

(Προϊστ. Κοινων. σελ. 277).

Σήμερα, ως πλέον πιθανή μέθοδος πολιτιστικής μεταβίβασης ιδεών και τεχνικών, θεωρούνται οι εμπορικές επαφές και ανταλλαγές, χωρίς πάντως να αποκλείονται και οι περιπτώσεις μετανάστευσης πληθυσμών από τα ανατολικά είτε με την βαθμιαία «διήθηση» νομάδων είτε με την άμεση εισβολή. Πάντως, προς το τέλος της 4ης χιλιετίας (3200/3100 π.Χ.), τα ανομοιογενή στοιχεία του πληθυσμού είχαν συγχωνευθεί τόσο απόλυτα ώστε τα φυσικά χαρακτηριστικά δεν μπορούν να διακριθούν μεταξύ τους. Τα κρανία της περιόδου Νακάντα ΙΙ δεν είναι ούτε σημιτικά, ούτε λιβυκά, αλλά αιγυπτιακά (Ιστ. Ανθρωπ. τόμος Α΄ σελ. 327).

(Συνεχίζεται)

Από το Λεξικό των Λαών του Αρχαίου Κόσμου του Δ. Ε. Ευαγγελίδη

Πίνακες

Αίγυπτος και γύρω χώρες

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

18η Δυναστεία (XVIII)

Άμωσις (Ahmoses)                1570-1546               1539 – 1514 π.Χ.
Αμένωφις Ι (Amenhotep)       1546-1526               1514 – 1493
Τούθμωσις Ι (Tuthmoses)      1526-1512               1493 – 1483
Τούθμωσις ΙΙ                        1512-1504               1482 – 1479
Τούθμωσις ΙΙΙ                       1504-1450               1479 – 1426
Βασίλισσα Χατσεψούτ (Hatsepsut) 1502-1482     1477 – 1458
Αμένωφις ΙΙ                          1450-1425               1426 – 1400
Τούθμωσις IV                       1425-1417               1400 – 1390
Αμένωφις III                         1417-1379               1390 – 1352
Αμένωφις IV (Αχενατών Akhenaten) 1379-1362  1352 – 1335
Σμενχκαρέ (Smenkhkare)      1362-1361                1335 – 1333
Τουταγχαμών (Tut’ankhamun) 1361-1352              1333 - 1323
Άϊ (Ay)                                  1352-1348                1323 - 1319
Χορεμχέμπ (Horemheb)        1348-1320               1319 – 1292

19η Δυναστεία (XIX)

Ραμσής Ι (Ramesses)            1320-1318                1292 - 1290
Σέθως Ι (Sethos)                   1318-1304                1290 - 1279
Ραμσής ΙΙ                             1304-1237                1279 - 1213
Μερνεφθά (Merneptah)        1236-1223                1213 - 1203
Σέθως ΙΙ                               1223-1217                1203 - 1198
Αμενμέσσης (Amenmesse) σφετεριστής 1217-1209 1202 - 1198
Σιπτάχ (Siptah)                     1209-1204                 1198 - 1193
Βασίλισσα Τεβοσρέτ (Tewosret) 1204-1200         1193 - 1190

20η Δυναστεία (XX) - Ραμσίδες

Σεθναχτέ (Sethnakhte)         1200-1198                  1190 - 1187
Ραμσής ΙΙΙ                          1198-1166                  1187 - 1156
Ραμσής ΙV                          1166-1160                  1156 - 1150
Ραμσής V                           1160-1156                  1150 - 1145
Ραμσής VΙ                          1156-1148                  1145 - 1137
Ραμσής VΙΙ                         1148-1147                  1137 - 1129
Ραμσής VIΙΙ                       1147-1140                  1129 - 1126
Ραμσής IX                         1140-1121                  1126 - 1108
Ραμσής X                          1121-1113                   1108 - 1104
Ραμσής XΙ                         1113-1085                   1104 – 1075

Σημείωση 1

Η πρώτη στήλη δίνει τις συμβατικές χρονολογίες σύμφωνα με την πολύτομη, έγκυρη και διεθνώς αποδεκτή «Αρχαία Ιστορία» του Πανεπιστημίου Καίμπριτζ (Cambridge Ancient History), ώστε να υπάρχει συγχρονισμός των ημερομηνιών μεταξύ των βασιλέων των Χετταίων και των Φαραώ της 18ης Δυναστείας. Η μάχη του Καντές τοποθετείται έτσι το 1300 π.Χ.

Η δεύτερη στήλη δίνει τις διορθωμένες ημερομηνίες («ενδιάμεση» χρονολόγηση) της 18ης Δυναστείας σύμφωνα με τις νεώτερες αντιλήψεις και τα σύγχρονα δεδομένα της έρευνας. Με τις ημερομηνίες αυτές η μάχη του Καντές τοποθετείται το 1275/1274 π.Χ. (βλ. Atlas of Ancient Egypt - Phaidon Press, Oxford 1985 και Penguin Historical Atlas of Ancient Egypt, London 1996). Υπάρχουν βέβαια τόσο μία «χαμηλή» όσο και μια «μέση» χρονολογία που χρησιμοποιούν κάποιοι ερευνητές, αλλά δεν τις αναφέρουμε προς αποφυγή σύγχυσης από τους αναγνώστες και τους μη ειδικούς στα θέματα αυτά.

Σημείωση 2

Υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις για την βασιλεία του σφετεριστή Αμενμέσση, τόσο ως προς την σειρά ανόδου του στον θρόνο (έχει υποστηριχθεί ότι διαδέχθηκε τον Μερνεφθά και προηγήθηκε του Σέθου ΙΙ, βλ. C.A.H. Vol. II part 2, σελ. 236), όσο και ως προς την διάρκεια της βασιλείας του. Η νεώτερη έρευνα πάντως, υποστηρίζει ότι η βασιλεία του τοποθετείται στην διάρκεια της βασιλείας του Σέθου ΙΙ (βλ. Atlas of Ancient Egypt: Kings of Egypt, σελ. 36) και ότι κράτησε 5 χρόνια, κάτι που συμπίπτει με την καταγραφή του Μανέθωνος, ο οποίος τον αποκαλεί Αμμενεμνή (Σύγκελλος, αποσπ. 55, σελ. 134).

Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη: Λεξικό των Λαών του Αρχαίου Κόσμου, ΚΥΡΟΜΑΝΟΣ 2006

Μνήμη Ευαγόρα Παλληκαρίδη

Ευαγόρας Παλληκαρίδης: 

Όταν ο ελληνισμός έβγαζε ήρωες...

Γεννήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1938 στο χωριό Τσάδα, της επαρχίας Πάφου. Μπήκε νωρίς στον αγώνα, από τα μαθητικά του χρόνια κιόλας. Το 1953, σε ηλικία 15 ετών, κατεβάζει και τεμαχίζει την αγγλική σημαία στο κολλέγιο της Πάφου, κατά την ημέρα της στέψης της Βασίλισσας Ελισάβετ στο Λονδίνο. Δύο χρόνια αργότερα, συλλαμβάνεται ως μέλος της νεολαίας ΕΟΚΑ, επειδή συμμετείχε σε παράνομη πορεία. Στις 18 Δεκεμβρίου 1956 συλλαμβάνεται εκ νέου και κατηγορείται για κατοχή και διακίνηση παράνομου οπλισμού, Η δίκη του ορίζεται για τον Μάρτιο του 1957. Στη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας δεν αφήνει περιθώρια στους δικηγόρους του να τον υπερασπιστούν. Παραδέχεται την ενοχή του με αξιοθαύμαστο τρόπο. «Γνωρίζω ότι θα με κρεμάσετε. Ό,τι έκαμα το έκαμα ως Έλλην Κύπριος όστις ζητεί την Ελευθερίαν του. Τίποτα άλλο» Την επομένη της καταδίκης του σε θάνατο, ο κόσμος ξεσηκώνεται για να σώσει τον νεαρό μαθητή. Οι εκκλήσεις για την απονομή χάριτος απορρίπτονται από τον άγγλο κυβερνήτη Τζον Χάρντινγκ και την αγγλική διπλωματία. Ο Βαγορής, όπως ήταν το χαϊδευτικό του, δεν πτοείται. Στο τελευταίο γράμμα του δηλώνει: «Θ’ ακολουθήσω με θάρρος τη μοίρα μου. Ίσως αυτό να ‘ναι το τελευταίο μου γράμμα. Μα πάλι δεν πειράζει. Θα βαδίσω χαρούμενος στην τελευταία μου κατοικία. Τι σήμερα, τι αύριο; Όλοι πεθαίνουν μια μέρα. Είναι καλό πράγμα να πεθαίνει κανείς για την Ελλάδα. Ώρα 7.30. Η πιο όμορφη μέρα της ζωής μου. Η πιο όμορφη ώρα. Μη ρωτάτε γιατί». Τα μεσάνυχτα της 13ης Μαρτίου 1957 οδηγείται στην αγχόνη. Τραγουδά τον Εθνικό Ύμνο. Δύο λεπτά αργότερα η καταπακτή ανοίγει και ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης περνά στην αιωνιότητα.

Ο τάφος του βρίσκεται στα "φυλακισμένα μνήματα" στη Λευκωσία.

Φυλακισμένα Μνήματα είναι η ονομασία ενός κοιμητηρίου το οποίο βρίσκεται στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας όπου οι Βρετανοί έθαβαν τους απαγχονιζόμενους κατά την διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα του 1955-1959 για την απελευθέρωση της Κύπρου από το Ηνωμένο Βασίλειο. Το κοιμητήριο κατασκευάστηκε στις από τους Βρετανούς επί Κυβερνήτη Τζων Χάρντιγκ. Σχεδιάστηκε σαν ένας περιτοιχισμένος μικρός χώρος δίπλα από τα κελιά των μελλοθανάτων και την αγχόνη. Έμεινε στην ιστορία με την ονομασία "Φυλακισμένα Μνήματα". Οι Βρετανοί αποφάσισαν να θάβουν εκεί όσους εκτελούνταν για την δράση τους στον απελευθερωτικό αγώνα όπως και ηγετικές μορφές της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (Ε.Ο.Κ.Α.) που σκοτώνονταν σε μάχες για να μη μετατρέπονται οι κηδείες τους σε μαζικά συλλαλητήρια και μαχητικές διαδηλώσεις. Στα Φυλακισμένα Μνήματα είναι θαμμένοι δεκατρείς αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α., από τους οποίους οι εννιά εκτελέστηκαν με απαγχονισμό στις φυλακές, τρεις έπεσαν στο πεδίο της μάχης και ένας πέθανε σε στρατιωτικό νοσοκομείο, μετά τον τραυματισμό του σε μάχη. Η κηδεία γινόταν αμέσως μετά τον απαγχονισμό. Μοναδική παρουσία ήταν εκείνη του ιερέα των φυλακών που έψαλε τη νεκρώσιμη ακολουθία έξω από την κλειστή είσοδο του κοιμητηρίου. Ύστερα οι Βρετανοί τους έθαβαν, χωρίς να παρευρίσκεται κανένας συγγενής των νεκρών ή άλλος Ελληνοκύπριος. Οι συγγενείς των νεκρών μπόρεσαν να επισκεφθούν τους τάφους μόνο μετά το τέλος του αγώνα.

Οι εννέα απαγχονισθέντες, όλοι τους νέοι ηλικίας 19-24 ετών, είναι με τη σειρά που εκτελέστηκαν:

• Απαγχονίστηκαν μαζί στις 10 Μαΐου 1956:
o Μιχαήλ Καραολής
o Ανδρέας Δημητρίου

• Απαγχονίστηκαν μαζί στις 9 Αυγούστου 1956:
o Ανδρέας Ζάκος
o Ιάκωβος Πατάτσος
o Χαρίλαος Μιχαήλ

• Απαγχονίστηκαν μαζί στις 21 Σεπτεμβρίου 1956:
o Μιχαήλ Κουτσόφτας
o Στέλιος Μαυρομάτης (Δεύτερος ξάδερφος του Ευαγόρα Παλληκαρίδη)
o Ανδρέας Παναγίδης

• Απαγχονίστηκε στις 14 Μαρτίου 1957:
o Ευαγόρας Παλληκαρίδης

Στα Φυλακισμένα Μνήματα αναπαύονται ακόμα τέσσερις αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α. οι οποίοι έπεσαν μαχόμενοι. Οι Άγγλοι αρνήθηκαν να δώσουν τις σωρούς των ηρώων στις οικογένειές τους, φοβούμενοι τις λαϊκές εκδηλώσεις κατά την κηδεία τους. Τους έθαψαν στο κοιμητήριο των φυλακών, όπως τους απαγχονισθέντες. Οι τέσσερις αγωνιστές που όλοι έπεσαν στο πεδίο της μάχης είναι οι ακόλουθοι:

• Μάρκος Δράκος
• Γρηγόρης Αυξεντίου
• Στυλιανός Λένας
• Κυριάκος Μάτσης

Σε τέσσερις τάφους του κοιμητηρίου των Κεντρικών Φυλακών οι Άγγλοι έθαψαν οκτώ νεκρούς για εξοικονόμηση χώρου. Στον ίδιο τάφο βρίσκονται ανά δύο οι:

• Ανδρέας Δημητρίου και Στυλιανός Λένας
• Ανδρέας Ζάκος και Κυριάκος Μάτσης
• Ανδρέας Παναγίδης και Μιχαήλ Κουτσόφτας
• Γρηγόρης Αυξεντίου και Ευαγόρας Παλληκαρίδης

Στον τοίχο του κοιμητηρίου υπάρχει η επιγραφή: "Τ' αντρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δε λογιέται"

Η μανία του για τους στίχους ήταν μεγάλη. Δεν άφηνε τετράδιο ή περιθώριο βιβλίου που να μη το γεμίσει με στίχους. Συνολικά μας άφησε γύρω στα 500 ποιήματα και πολλές δεκάδες σελίδες πεζών και επιστολών.

Ποιήματα του Ευαγόρα που μελοποιήθηκαν και κυκλόφόρησαν σε δίσκο :

"ΤΩΝ ΑΘΑΝΑΤΩΝ", MINOS-EMI 7243 4 80429 2 7
"Των Αθανάτων", "Ηρώων Γη" (Δημήτρης Λάγιος).
"Ποτέ Δε Θα Πεθάνουμε" (Μιχάλης Χριστοδουλίδης).
Μάριου Τόκα "Ψυχή Τε Και Σώματι"
"Την Ελλάδα Αγαπώ", "Πατέρα Μου", "Και Που Σε Διώχνω Μη Θυμώνεις", "Λες Αλλου Πως Γυρίζω", "Ερωτικό" (Μάριος Τόκας).

Αυτό είναι το αποχαιρετιστήριο γράμμα-ποίημα του Ευαγόρα Παλληκαρίδη στους συμμαθητές του, το οποίο άφησε στην έδρα της τάξης του μια μέρα πριν φύγει για το βουνό και ενταχθεί στις ένοπλες δυνάμεις της Ε.Ο.Κ.Α.

ΕΓΕΡΤΗΡΙΟΝ ΣΑΛΠΙΣΜΑ

του Ευαγόρα Παλληκαρίδη

Παλιοί συμμαθηταί,

Αυτή την ώρα κάποιος λείπει ανάμεσά σας, κάποιος που φεύγει αναζητώντας λίγο ελεύθερο αέρα, κάποιος που μπορεί να μη τον ξαναδείτε παρά μόνο νεκρό. Μην κλάψετε στον τάφο του, Δεν κάνει να τον κλαίτε. Λίγα λουλούδια του Μαγιού σκορπάτε του στον τάφο. Του φτάνει αυτό ΜΟΝΑΧΑ

Θα πάρω μιαν ανηφοριά
θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια
που παν στη Λευτεριά.

Θ’ αφήσω αδέλφια συγγενείς,
τη μάνα, τον πατέρα
μεσ’ τα λαγκάδια πέρα
και στις βουνοπλαγιές.

Ψάχνοντας για τη Λευτεριά
θα’ χω παρέα μόνη
κατάλευκο το χιόνι,
βουνά και ρεματιές.

Τώρα κι αν είναι χειμωνιά,
θα’ ρθει το καλοκαίρι
Τη Λευτεριά να φέρει
σε πόλεις και χωριά.

Μα δεν μπορώ να καρτερώ

Θα πάρω μιαν ανηφοριά
θα πάρω μονοπάτια
να βρω τα σκαλοπάτια
που παν στη Λευτεριά.

Τα σκαλοπάτια θ’ ανεβώ,
θα μπω σ’ ενα παλάτι,
το ξέρω θαν απάτη,
δεν θαν αληθινό.

Μεσ’ το παλάτι θα γυρνώ
ώσπου να βρω τον θρόνο,
βασίλισσα μια μόνο
να κάθεται σ’ αυτό.

Κόρη πανώρια θα της πω,
άνοιξε τα φτερά σου
και πάρε με κοντά σου,
μονάχα αυτό ζητώ.

Γειά σας παλιοί συμμαθηταί. Τα τελευταία λόγια τα γράφω σήμερα για σας. Κι όποιος θελήσει για να βρει ένα χαμένο αδελφό, ένα παλιό του φίλο,

Ας πάρει μιαν ανηφοριά
ας πάρει μονοπάτια
να βρει τα σκαλοπάτια
που παν στη Λευτεριά.

Με την ελευθερία μαζί,
μπορεί να βρει και μένα.

Αν ζω, θα με ’βρει εκεί.

ΕΥΑΓΟΡΑΣ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΔΗΣ

ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ.

Κόλαφος στον Νεο-Οθωμανισμό!

Στην πάντα μαχητική εφημερίδα "Χρόνος" της Κομοτινής δημοσιεύθηκε η επιστολή που ακολουθεί Πομάκων μαθητών που αρνούνται να μάθουν τουρκικά, όπως προσπαθεί να τους επιβάλει η γνωστή ευρωλιγούρισσα και νεο-οθωμανή Υπουργός (!) Διαμαντοπούλου. Εμείς δεν έχουμε να προσθέσουμε τίποτε άλλο και απλώς υποκλινόμαστε στους Έλληνες Πομάκους της Θράκης μας...

ΔΕΕ

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΟΜΑΚΩΝ ΞΑΝΘΗΣ

Δεν θέλουμε να μάθουμε τουρκικά κύριε πρωθυπουργέ

 Την επιστολή έστειλαν (17.03.2010) στον πρωθυπουργό και την Άννα Διαμαντοπούλου

Επιστολή διαμαρτυρίας προς τον πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου και την υπουργό Παιδείας Άννα Διαμαντοπούλου απέστειλαν τα μέλη του πολιτιστικού συλλόγου Πομάκων νομού Ξάνθης, τονίζοντας πως το επίσημο ελληνικό κράτος τους υποχρεώνει να μάθουν τουρκικά, μία γλώσσα που όπως τονίζουν «δεν θα χρησιμοποιήσουμε ποτέ».

Μεταξύ άλλων στην επιστολή τους τονίζουν:

«Το ελληνικό κράτος, παραβιάζοντας θεμελιώδη δικαιώματα που παρέχει το Σύνταγμά του και οι ευρωπαϊκές συνθήκες, αλλά και τα άρθρα 40 και 45 της συνθήκης της Λοζάνης, τα οποία παρέχουν στις μουσουλμανικές μειονότητες της Ελλάδας το δικαίωμα «να ποιώνται ελευθέρως εν αυτοίς χρήσιν της γλώσσης των», στερεί από μας και τα παιδιά μας όχι μόνο το δικαίωμα της εκπαίδευσης στην μητρική μας γλώσσα, αλλά ακόμη και το πλέον στοιχειώδες δικαίωμα της αποκλειστικής εκπαίδευσης στην επίσημη γλώσσα του, την ελληνική, και μας επιβάλλει την υποχρεωτική εκπαίδευση σε μία ξένη γλώσσα, την οποία δεν μιλούμε και δεν επιθυμούμε να χρησιμοποιούμε, δηλαδή την τουρκική», τονίζουν τα μέλη του συλλόγου και προσθέτουν: «Εδώ και πολλές δεκαετίες συντελείται εις βάρος μας μία μορφωτική, γλωσσική και πολιτισμική γενοκτονία. Μία γενοκτονία εις βάρος αυτών των ανθρώπων, μεταξύ των οποίων ανήκουν και τα μέλη του συλλόγου μας, που έχουμε το θάρρος να αυτοπροσδιοριζόμαστε ως Πομάκοι της Ελλάδας».

Και συνεχίζουν λέγοντας ότι ζητούν το αυτονόητο, δηλαδή όπως αναφέρουν ζητούν «Tο δικαίωμα ο γιος μας ο Μεχμέτ να μαθαίνει ό,τι μαθαίνει ο γιος σας ο Νίκος. Ζητάμε η κόρη μας η Φατμέ, όταν θα δώσει εξετάσεις για να περάσει στο ελληνικό πανεπιστήμιο, να έχει τις ίδιες γνώσεις, δεξιότητες και προοπτικές που θα έχει η κόρη σας η Άννα. Πώς είναι δυνατόν να συμβαίνει αυτό τώρα, όταν στα πιο ευαίσθητα και κρίσιμα μαθησιακά χρόνια τους τα παιδιά μας διδάσκονται μια γλώσσα που δεν μιλούν και δεν θα την χρησιμοποιήσουν ποτέ στο σπίτι και στο πανεπιστήμιό τους;».

Οι αλήθειες για τα δημόσια σχολεία στα Πομακοχώρια με αριθμούς

Στην επιστολή του το Δ.Σ. του συλλόγου θυμίζει το παράδειγμα των δημόσιων (μη μειονοτικών) γυμνασίων και λυκείων στα Πομακοχώρια, για τα οποία όπως αναφέρεται, «ενώ ξεκίνησαν με 15 μαθητές και πόλεμο από πολλές πλευρές, τα σχολεία αυτά κατά το σχολικό έτος 2008-9 είχαν:

Γυμνάσιο Σμίνθης 145 μαθητές
Γυμνάσιο Γλαύκης 140 μαθητές
Λύκειο Γλαύκης 150 μαθητές
Τεχνικό Λύκειο Γλαύκης 60 μαθητές
Γυμνάσιο Θερμών 25 μαθητές

με αποτέλεσμα να μην επαρκούν οι κτιριακές εγκαταστάσεις τους. Η σιωπηλή ή φανερή, σκόπιμη ή μη σκόπιμη, άρνηση ή αδράνεια του υπουργείου Παιδείας, των αρμοδίων φορέων της Α/βάθμιας Εκπαίδευσης και εν τέλει του ελληνικού κράτους της στοιχειώδους δημοτικής εκπαίδευσης των παιδιών μας αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα ή στην ελληνική και στην πομακική ως μητρική τους, αποτελεί στην πραγματικότητα άρνηση του δικαιώματος αυτοπροσδιορισμού των Πομάκων, του δικαιώματός μας στην παιδεία και στην μόρφωση, της αξιοπρέπειάς μας ως πολιτών αυτής της χώρας. Γι’ αυτό πρέπει η ελληνική Πολιτεία να βρει τον τρόπο και τα μέσα να αλλάξει άμεσα αυτήν την κατάσταση και να ικανοποιήσει τα δίκαια αιτήματά μας.

Δεν αρνούμαστε σε κανέναν από τους Πομάκους της πατρίδας μας το δικαίωμα να στέλνει τα παιδιά του στα μειονοτικά σχολεία για να μορφώνονται και στην τουρκική γλώσσα, ακόμη και εάν αυτός δεν την μιλά στο σπίτι του, εφόσον φυσικά επιθυμεί εκπαίδευση και στην τουρκική γλώσσα. Ζητούμε όμως και εμείς από το ελληνικό κράτος, αλλά και από όλους τους συμπατριώτες μας μουσουλμάνους και μη, πομακόφωνους, τουρκόφωνους και ελληνόφωνους, ανεξάρτητα αν οι ίδιοι αισθάνονται φυλετικά Έλληνες, Τούρκοι ή Πομάκοι, να σεβαστούν το δικαίωμά μας να μορφώνονται τα παιδιά μας αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα ή στην ελληνική και στην μητρική μας γλώσσα, την πομακική. Όποια δικαιώματα απολαμβάνουν και ζητούν οι τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι της Ελλάδας για την γλώσσα και παιδεία τους, τα ίδια δικαιώματα ζητούμε και εμείς για τους πομακόφωνους μουσουλμάνους της Ελλάδας, μία μεγάλη μερίδα των οποίων εκπροσωπούμε.

Τι ζητούν οι Πομάκοι της Ξάνθης

1. Την ίδρυση δημόσιων, μη μειονοτικών, σχολείων σε όλα τα πομακοχώρια και την παράλληλη λειτουργία τους με τα μειονοτικά. Τελικός στόχος της ελληνικής Πολιτείας θα πρέπει να είναι να προσφέρει σε κάθε Πομάκο, ανεξάρτητα του τι αισθάνεται φυλετικά, το δικαίωμα να επιλέξει την γλώσσα στην οποία θα μορφωθεί το παιδί του. Έτσι, όσοι γονείς επιθυμούν αποκλειστικά ελληνική Παιδεία για τα παιδιά τους, θα μπορούν να τα στέλνουν στο δημόσιο σχολείο και όσοι θέλουν να μορφωθούν τα παιδιά τους και στα τουρκικά, να τα στέλνουν στο υπάρχον μειονοτικό.

2. Την εισαγωγή στα δημόσια δημοτικά σχολεία της Θράκης της διδασκαλίας του Κορανίου για τους μουσουλμάνους μαθητές.

3. Την γενίκευση της προσχολικής αγωγής στην ελληνική γλώσσα, με την ίδρυση παιδικών βρεφονηπιακών σταθμών και δημόσιων νηπιαγωγείων σε όλα τα πομακοχώρια.

4. Την άμεση λειτουργία των τεσσάρων δημόσιων ελληνόφωνων δημοτικών σχολείων, που ορθώς έπραξε και ίδρυσε ο προκάτοχός σας στο υπουργείο Παιδείας στα τέσσερα πομακοχώρια της ορεινής Ξάνθης. Αναμένουμε από εσάς την υλοποίηση της λειτουργίας των τεσσάρων αυτών σχολείων που έχουν συσταθεί.

5. Την άμεση ικανοποίηση του αιτήματος των κατοίκων της Μάνταινας, που εκκρεμεί από το 2006, για ίδρυση δημόσιου (μη μειονοτικού) σχολείου.

6. Την δημιουργία πιλοτικών σχολείων, όπου τα παιδιά θα διδάσκονται την μητρική τους γλώσσα (πομακική) και πολιτισμό, παράλληλα με την ελληνική. Η καταγραφή της έχει ήδη προχωρήσει σε ικανοποιητικό βαθμό, ενώ σήμερα πλέον υπάρχουν και Πομάκοι, αλλά και μη Πομάκοι (χριστιανοί) εκπαιδευτικοί, με γλωσσολογική παιδεία και επαρκή γνώση της πομακικής γλώσσας, οι οποίοι μπορούν να αναλάβουν το έργο της διδασκαλίας της στα σχολεία, έστω και μέσω πιλοτικών προγραμμάτων. Στα ίδια σχολεία να χρησιμοποιείται η πομακική, παράλληλα με την ελληνική κατά την υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και σχολικών δραστηριοτήτων.

7. Την επίσημη και συστηματική καταγραφή της πομακικής γλώσσας από το ελληνικό κράτος, από επιτροπή επιστημόνων που διαθέτουν την σχετική παιδεία και γνώση, με την επίσημη καθιέρωση ειδικού αλφαβήτου, με βάση το ελληνικό αλφάβητο, προκειμένου να διδαχθεί στα σχολεία, αλλά και να χρησιμοποιείται δημόσια παράλληλα με την ελληνική, για να καλύψει τις ανάγκες διγλωσσίας. Στην καταγραφή της πομακικής μπορούν και πρέπει να συμμετέχουν και αρμόδια τμήματα πανεπιστημιακών ιδρυμάτων (Α.Π.Θ., Δ.Π.Θ., ΕΠΑΘ).

8. Την συνεργασία της ελληνικής Πολιτείας με τον σύλλογό μας για την επίσημη καταγραφή και είσοδο της πομακικής γλώσσας στα σχολεία και στην δημόσια ζωή του τόπου, στην θέση της τουρκικής γλώσσας. Ο σύλλογός μας έχει υπόψη του κατάλληλα εκπαιδευμένα πρόσωπα και μπορεί να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις στην ελληνική Πολιτεία για την υλοποίηση του σκοπού αυτού και είναι έτοιμος να συνεργαστεί μαζί της, προσφέροντας κάθε δυνατή βοήθεια.

9. Τον σεβασμό της Συνθήκης της Λωζάνης από το ελληνικό κράτος για την θρησκευτική (και όχι εθνική) μουσουλμανική μειονότητα των Πομάκων της Ελλάδας. Συγκεκριμένα το άρθρο 40 της συνθήκης προβλέπει: «Οι Τούρκοι υπήκοοι, οι ανήκοντες εις μη μουσουλμανικάς μειονότητας, … θα έχωσι ιδίως ίσον δικαίωμα να συνιστώσι, διευθύνωσι και εποπτεύωσι … σχολεία και λοιπά εκπαιδευτήρια, μετά του δικαιώματος να ποιώνται ελευθέρως εν αυτοίς χρήσιν της γλώσσης των…». Εξάλλου το άρθρο 45 της ίδιας συνθήκης προβλέπει: «τα αναγνωρισθέντα διά των διατάξεων του παρόντος τμήματος δικαιώματα εις τας εν Τουρκία μη μουσουλμανικάς μειονότητας, αναγνωρίζονται υπό της Ελλάδος εις τας εν τω εδάφει αυτής ευρισκομένας μουσουλμανικάς μειονότητας». Μητρική γλώσσα είναι για μας τα πομακικά, και όχι τα τουρκικά, που μας έχουν επιβληθεί. Μέχρι να αρχίσει η διδασκαλία της μητρικής μας γλώσσας δεν επιθυμούμε να την αντικαταστήσει καμία άλλη γλώσσα εκτός από την ελληνική.

Το υπόμνημα που υπογράφουν για το διοικητικό συμβούλιο του πολιτιστικού συλλόγου Πομάκων Νομού Ξάνθης ο πρόεδρος Ταχήρ Κόντε, η γραμματέα Αλιέ Εφέντη και ο ταμίας Χαμδή Εφέντη, κοινοποιήθηκε επίσης στους, αντιπρόεδρο της Κυβερνήσεως Θεόδωρο Πάγκαλο, γενική γραμματέα Περιφέρειας Αν. Μακεδονίας - Θράκης Θεοδώρα Κόκλα, πρόεδρο Ν.Δ. Αντώνη Σαμαρά, γεν. γραμματέα ΚΚΕ Αλέκα Παπαρήγα, πρόεδρο ΛΑ.Ο.Σ. Γιώργο Καρατζαφέρη, πρόεδρο Συνασπισμού Αλέξη Τσίπρα, πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων, Φίλιππο Πετσάλνικο, βουλευτή ΠΑΣΟΚ Ξάνθης Σωκράτη Ξυνίδη, βουλευτή ΠΑΣΟΚ Ξάνθης Τσετίν Μάντατζη, βουλευτή Ν.Δ. Ξάνθης Αλέξανδρο Κοντό, Καπνεργατών.

Πίνακες

Αρχίζουμε από σήμερα την ανάρτηση μιας σειράς Πινάκων με Δυναστείες, αρχαιολογικές φάσεις κ.λπ. που θα διευκολύνουν τους αναγνώστες στα διάφορα θέματα που παρουσιάζουμε με ιστορικό, αρχαιολογικό ή εθνολογικό περιεχόμενο. Επιλέξαμε για σήμερα να αναρτήσουμε τον Πίνακα με τις αρχαιολογικές φάσεις της Αιγύπτου.

ΔΕΕ

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ

Πολιτιστικές Φάσεις (Αρχαιολογικές ακολουθίες) και Ιστορικές Δυναστείες ("ενδιάμεση" χρονολόγηση)

Κάτω Αίγυπτος

Πολιτισμός Φαγιούμ (Fayum) 5000-4500 π.Χ.
« Μερίμντε (Merimde) 4500-4000
« Ομάρι Α (Omari) 4000-3500
« Ομάρι Β 3500-3300
« Μαάντι (Maadi) 3300-3000

Άνω Αίγυπτος
Τάσιος Πολιτισμός (Tasian) 5200-4500
Μπαντάριος (Badarian) 4500-4000
Αμράτιος/Νακάντα Ι (Naqada) 4000-3500
Γκέρτζειος/Νακάντα ΙΙ 3500-3100
Προδυναστική περίοδος (Νακάντα ΙΙΙ) 3200/3100-2925


Πρώϊμη Δυναστική περίοδος (2925-2575 π.Χ.)
1η Δυναστεία (Θινιτική) * 2925-2775 π.Χ.
2α Δυναστεία (Θινιτική) 2775-2650
3η Δυναστεία (Μέμφις) 2650-2575

Αρχαίο Βασίλειο (2575-2150 π.Χ.)
4η Δυναστεία (Μέμφις) 2575-2465
5η Δυναστεία (Μέμφις) 2465-2325
6η Δυναστεία (Μέμφις) 2325-2150

1η Ενδιάμεση Περίοδος (2150-2030 π.Χ.)

7η Δυναστεία (Μέμφις) 2150
8η Δυναστεία (Μέμφις) 2150-2135
9η Δυναστεία (Ηρακλεόπολις) 2135-2110
10η Δυναστεία (Ηρακλεόπολις) 2110-2030
11η Δυναστεία (Θήβαι) 2115-1991

Μέσο Βασίλειο (2030-1640 π.Χ.)
12η Δυναστεία (Ιτζτάουϊ) 1991-1783
13η Δυναστεία (Μέμφις) 1783-1640
14η Δυναστεία (Ξόϊς) 1640-1600

2η Ενδιάμεση Περίοδος (1645-1539 π.Χ.)
15η Δυναστεία (Υκσώς - Άβαρις) 1645-1530
16η Δυναστεία (Υκσώς)
17η Δυναστεία (Ιθαγενής – Θήβαι) 1640-1539

Νέο Βασίλειο 1539-1075 (π.Χ.)
18η Δυναστεία (Θήβαι) 1539-1292
19η Δυναστεία (Θήβαι) 1292-1190
20η Δυναστεία (Θήβαι) 1190-1075

3η Ενδιάμεση Περίοδος (1075-712 π.Χ.)
21η Δυναστεία (Θήβαι) 1075-945
22α Δυναστεία (Λιβυκή-Βούβαστις) 945-712
23η Δυναστεία (Λιβυκή-Λεοντόπολις) 828-712
24η Δυναστεία (Λιβυκή-Σάϊς) 7 24-712
25η Δυναστεία (Κουσιτική-Θήβαι, Μέμφις) 770-656

Ύστερη Περίοδος (712-332 π.Χ.)
26η Δυναστεία (Ιθαγενής-Σάϊς) 672-525
27η Δυναστεία (Περσική) 525-404
28η Δυναστεία (Ιθαγενής-Σάϊς) 404-399
29η Δυναστεία (Ιθαγενής-Μένδη) 399-380
30η Δυναστεία (Ιθαγενής-Σεβέννυτος) 380-343

Περσική κυριαρχία (343-332 π.Χ.)

Μακεδονική/Ελληνική Κατάκτηση (Μ. Αλέξανδρος 332 π.Χ.)

31η Δυναστεία (Πτολεμαίοι-Αλεξάνδρεια) 305-30 π.Χ.

Ρωμαϊκή κατάκτηση

*(Σε παρένθεση η πρωτεύουσα κάθε Δυναστείας και η προέλευσή της)